فاطمه عسگری‌نیا  | روزنامه‌نگار 

تهران که خلوت می‌شود، بعضی بزرگراه‌ها چهره دیگری پیدا می‌کنند؛ سرعت‌ها بالاتر می‌رود، صدای موتور خودروها در خیابان‌های نیمه‌خالی می‌پیچد و برای بعضی‌ها شب فرصتی است برای «دوردور» و رانندگی هیجانی، اما همین خیابان‌های خلوت در روزهای اخیر صحنه چند تصادف مرگبار بوده‌اند؛ حوادثی که بار دیگر هشدار پلیس درباره سرعت و رانندگی پرخطر در ساعات شب را جدی‌تر کرده است.

روایت تلخ تصادف‌های مرگبار
بامداد ۲۳ مرداد، حوالی ساعت ۲:۵۹، یک دستگاه BMW در بزرگراه همت از مسیر منحرف شد و با گاردریل، درخت و پایه پل برخورد کرد. از ۴سرنشین خودرو ۳نفر جان باختند و راننده مصدوم شد. هنوز علت قطعی حادثه در گزارش‌های اولیه اعلام نشده بود، اما شدت حادثه یک‌بار دیگر توجه‌ها را به خطر رانندگی با سرعت بالا در بزرگراه‌های شهری جلب کرد. اما این تنها حادثه نبود. در روزهای پایانی مرداد، گزارش‌های پلیس راهور تهران از چند سانحه مرگبار دیگر در ساعات شب و بامداد خبر داد؛ از موتورسیکلتی که حدود ساعت۱:۳۸ بامداد در بزرگراه نواب در خلاف جهت حرکت می‌کرد و با وانت برخورد کرد تا حادثه بامدادی بزرگراه امام علی(ع) که در آن یک دستگاه کوئیک پس از برخورد با کامیون واژگون شد و ۲ سرنشین آن جان باختند.

۱۴ هزار تصادف در شب
آمارهای چند‌ماه اخیر نشان می‌دهد مسئله تصادفات شبانه تهران به چند حادثه محدود نمی‌شود. در ۵‌ماه نخست امسال، حدود ۱۴هزار تصادف خسارتی شبانه در پایتخت ثبت شده که نزدیک به ۴هزار مورد آن منجر به جراحت شده و بیش از ۱۳۰نفر نیز جان خود را از دست داده‌اند. در میان جان‌باختگان این حوادث، ۵۸موتورسوار و ۵۰عابر پیاده بوده‌اند؛ 2گروهی که در تاریکی شب بیش از سایر کاربران ترافیکی در معرض آسیب قرار دارند. این اعداد وقتی جدی‌تر می‌شوند که بدانیم پلیس از ثبت بیش از ۱۹۰هزار تخلف سرعت و حدود ۳۶هزار مورد حرکت مارپیچ در تهران خبر داده است.

بزرگراه پیست مسابقه نیست
هشدار پلیس روشن است: بزرگراه‌های شهری محل مسابقه سرعت نیستند. خلوتی خیابان در نیمه‌شب نباید این تصور را ایجاد کند که مسیر امن است یا می‌توان سرعت را افزایش داد. اتفاقا در ساعات شب کاهش دید، حضور کمتر نیروهای امدادی در برخی نقاط، دیده‌نشدن عابران و موتورسواران و کاهش زمان واکنش راننده می‌تواند پیامد یک اشتباه را شدیدتر کند. از سوی دیگر، «دوردور» فقط یک رفتار ترافیکی نیست؛ یک پدیده اجتماعی است که بخشی از آن با نمایش خودرو، هیجان، سرعت و دیده‌شدن در فضای مجازی گره خورده است. برای بعضی جوانان، خیابان خلوت شبانه تبدیل به محلی برای نمایش شتاب خودرو، صدای موتور یا مهارت رانندگی شده است؛ رفتاری که اگر از مرز سرگرمی عبور کند، می‌تواند جان خود فرد و دیگران را به خطر بیندازد. البته نمی‌توان همه تصادف‌های شبانه را به این دوردورها نسبت داد. آمار رسمی پلیس چنین ادعایی ندارد و علت حوادث مختلف نیز متفاوت است. آنچه آمارها نشان می‌دهد، وجود یک مسئله جدی‌تر به نام رانندگی پرخطر و هیجانی در معابر شهری است.

چند ثانیه تا یک حادثه
پشت هر خودرو آدم‌هایی نشسته‌اند که ممکن است یک شب معمولی را برای تفریح، دیدن دوستان یا برگشتن به خانه آغاز کرده باشند؛ اما یک تصمیم اشتباه، یک لحظه غفلت یا چند کیلومتر سرعت بیشتر می‌تواند مسیر زندگی چند خانواده را عوض کند. شب‌های تهران قرار نیست میدان مسابقه باشند. بزرگراه‌های خلوت فرصتی برای فشاردادن بیشتر پدال گاز نیستند؛ مسیرهایی هستند که عابر، موتورسوار، خودرو و خانواده‌ای دیگر هم در آنها حضور دارد. شاید وقت آن رسیده باشد که «دوردور» از یک تفریح بی‌خطر و شبانه به رفتاری که نیازمند فرهنگسازی و نظارت جدی‌تر است تبدیل شود.

68درصد تصادفات، ناشی از عوامل روانی و هیجانی رانندگان
علت تامه «68درصد تصادفات امسال در پایتخت عوامل روانی و هیجانی رانندگان است؛ عواملی که با تضعیف تصمیم‌گیری عقلانی، رفتارهای پرخطر را جایگزین واکنش‌های منطقی پشت فرمان می‌کنند.» این صحبت‌های رئیس مرکز جامع برخط پلیس راهور تهران است. سرهنگ رابعه جوانبخت می‌گوید خستگی و خواب‌آلودگی، خشم و عصبانیت و مصرف روانگردان‌ها یا نوشیدنی‌های غیرمجاز همگی رفتارهایی هستند که توان تصمیم‌گیری منطقی را از راننده سلب می‌کنند: «در هریک از این حالات، بدن و ذهن راننده در وضعیت طبیعی قرار ندارد و واکنش‌ها به‌جای عبور از مسیر عقلانی، تحت‌تأثیر هیجانات منفی شکل می‌گیرد.» جوانبخت در ادامه توصیه‌هایی هم به رانندگان کرده و گفته راننده تمام هیجانات مثبت و منفی خود را پشت فرمان همراه دارد. اگر روز خوبی را شروع نکرده‌ایم یا شرایط روحی مناسبی نداریم، باید بپذیریم که رانندگی نکنیم و از حمل‌ونقل عمومی استفاده کنیم، درغیراین‌صورت کوچک‌ترین رفتار نامناسب دیگران می‌تواند ما را وارد فاز هیجانی کند و تصمیم‌گیری منطقی را مختل سازد.»