فاطمه زاهدیان در گفتوگو با خبرنگار ایلنا، درباره شکلگیری ایده «پیله» توضیح داد: ایده این انیمیشن از دغدغهای شخصی درباره نحوه مواجهه انسان با مشکلات و چالشهای زندگی شکل گرفت؛ اینکه وقتی با مسئلهای مواجه میشویم، با چه نگاهی میتوانیم با آن روبهرو شویم، آن را بپذیریم و در عین حال مسیر زندگی را ادامه دهیم. برای من این پرسش مطرح بود که آیا مشکلات صرفا موانعی هستند که باید از سر راه برداشته شوند یا میتوانند بخشی از فرآیند تغییر و شکلگیری ما باشند.
او افزود: گاهی اتفاقات و تجربههایی که در ابتدا ناخوشایند یا حتی غیرقابلپذیرش به نظر میرسند، در نهایت ما را به نسخهای متفاوت از خودمان تبدیل میکنند؛ نسخهای که لزوما بهتر یا بدتر نیست، اما دیگر همان آدم قبلی نیست. «پیله» از همین نگاه به مفهوم تغییر، پذیرش و ادامه دادن شکل گرفت.
این کارگردان ادامه داد: جرقه اولیه ایده در مواجهه با سقف شیشهای یک اتاق شکل گرفت؛ تصویری که در آن، خودمان را در سطحی بازتابشده میبینیم، اما نه دقیقا همان چیزی که انتظار داریم؛ انگار انعکاس ما نسخهای متفاوت، وارونه و شاید ناآشنا از خودمان است. این تصویر بهتدریج به یک موقعیت روایی تبدیل شد و کاراکتر و جهان «پیله» از دل آن شکل گرفتند.
زاهدیان گفت: در طول ساخت، ایده اولیه از یک مفهوم ذهنی و تصویری فاصله گرفت و به داستانی تبدیل شد که تلاش میکند این تغییر را نه با توضیح مستقیم، بلکه از طریق تجربه کاراکتر و فضایی که در آن قرار میگیرد، به مخاطب منتقل کند. «پیله» برای من بیشتر از اینکه درباره یک اتفاق مشخص باشد، درباره تجربه مواجهه انسان با تغییر و پذیرفتن شکل تازهای از خود است.
ترکیب دو تکنیک برای روایت یک مفهوم انتزاعی
او درباره شیوه روایت «پیله» توضیح داد: برای روایت این داستان از ترکیب تکنیک کاتاوت زیر دوربین و انیمیشن دوبعدی استفاده کردم. انتخاب این تکنیکها صرفا اجرایی نبود و میخواستم فرم و تکنیک نیز در انتقال فضای ذهنی و مفهومی اثر نقش داشته باشند.
این کارگردان افزود: یکی از مهمترین چالشهای ساخت «پیله»، ایجاد تعادل میان این دو تکنیک و شکل دادن به یک دنیای بصری یکدست بود. کاتاوت زیر دوربین به دلیل ماهیت فیزیکی و ملموس عناصر، کیفیت متفاوتی ایجاد میکرد و بخشهای دوبعدی نیز آزادی بیشتری برای حرکت و بیان تصویری در اختیارم قرار میدادند. ترکیب این دو زبان تصویری نیازمند آزمون و خطای زیادی بود تا مخاطب احساس نکند با دو فضای جدا از هم مواجه است.
زاهدیان ادامه داد: چالش اصلی فقط تکنیکی نبود؛ باید میدیدم چگونه میتوان مفهومی نسبتا انتزاعی مانند مواجهه با تغییر، پذیرش و تبدیل شدن به نسخهای متفاوت از خود را به تصویر تبدیل کرد، بدون اینکه فیلم بیش از حد توضیحدهنده یا نمادپردازانه شود. به همین دلیل تلاش کردم روایت تا جای ممکن بر تصویر، فضا، حرکت و تجربه کاراکتر متکی باشد و مخاطب بتواند بخشی از معنا را خودش کشف و تجربه کند.
تصویر به جای کلمات
او درباره ارتباط «پیله» با مخاطب گفت: مهمترین ویژگی «پیله»، تجربهای است که در هسته آن قرار دارد؛ تجربهای که میتواند برای هر انسانی، فارغ از سن و موقعیت، آشنا باشد. همه ما در مقاطعی از زندگی با شرایطی مواجه شدهایم که مجبورمان کرده با چیزی تازه، ناشناخته یا خارج از کنترلمان روبهرو شویم و در نهایت به شکلی با آن کنار بیاییم و ادامه دهیم.
زاهدیان افزود: کاراکتر اصلی «پیله» نیز در موقعیتی قرار میگیرد که باعث میشود با بخشی از خودش و زندگیاش مواجه شود که شاید انتظارش را نداشته است. تلاش کردم این تجربه به شکلی روایت شود که مخاطب فقط ناظر اتفاقات نباشد، بلکه بتواند احساس و موقعیت کاراکتر را درک کند و بخشی از تجربه او را به تجربه شخصی خودش ارتباط دهد.
او گفت: در بخش تصویری نیز تلاش کردم به جای تکیه زیاد بر دیالوگ و توضیح، از فضا، میزانسن، حرکت، تغییرات بصری و تضاد میان واقعیت و انعکاس استفاده کنم. برای من مهم بود که تصویر فقط وظیفه همراهی با داستان را نداشته باشد، بلکه خودش بخشی از روایت باشد و در بعضی لحظات جای کلمات را بگیرد.
آغاز مسیر جشنوارهای «پیله»
این کارگردان درباره حضور «پیله» در جشنوارهها و راهیابی آن به جشنواره چانیارتون یونان گفت: «پیله» بهتازگی سفر جشنوارهای خود را آغاز کرده و هنوز در ابتدای این مسیر قرار دارد؛ اما همین که فیلم وارد مسیر جشنوارهای شده، اتفاق امیدوارکنند.
زاهدیان ادامه داد: حضور «پیله» در جشنواره چانیارتون یونان برایم اهمیت ویژهای دارد؛ درواقع بعد از مدتها کار و تجربه شخصی در فرآیند ساخت، فیلم فرصت پیدا کرده از فضای تولید خارج شود و با مخاطبانی از فرهنگها و جغرافیاهای دیگر مواجه شود. یکی از جذابترین بخشهای مسیر یک فیلم همین مرحله است؛ جایی که دیگر فیلم متعلق به سازنده نیست و هر مخاطب میتواند برداشت و تجربه خودش را از آن داشته باشد.
فاطمه زاهدیان در پایان گفت: جشنواره فقط محل نمایش فیلم نیست، بلکه فرصتی است تا یک اثر تا اندازهای که میتواند با مخاطب ارتباط برقرار کند و از زاویهای متفاوت با آنچه هنگام ساخت در ذهن کارگردان بوده، دیده و تفسیر شود. امیدوارم سفر «پیله» ادامه پیدا کند و این فیلم بتواند مخاطبان بیشتری را با خود همراه کند.
انیمیشن کوتاه «پیله» تولید مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی است که به بخش مسابقه بین الملل فیلم های کوتاه دهمین دوره جشنواره بین المللی فیلم های انیمیشن و کمیک «چانیارتون» در کشور یونان راه یافته است.