به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، در جوامع امروزی مساجد نهتنها جایگاهی برای عبادت، بلکه پناهگاهی آرامبخش برای گریز از هیاهوی شهر، فرصتی برای ارتباط با مردم بومی و دریچهای رو به فرهنگ و تمدن آنها هستند. در ادامه به زیباترین مساجد سراسر جهان میپردازیم که هر یک بهنوبهخود، جلوهای از هنر، تاریخ و معنویت اسلامی را به نمایش میگذارند.
مساجد معرفیشده در این گزارش، تنها گوشهای از گنجینه معماری و معنویت اسلامی را به تصویر کشیدهاند. هر یک از این بناهای باشکوه، روایتی از تاریخ، فرهنگ و ایمان را با خود حمل میکنند و بازدید از آنها، سفری به دل هنر اسلامی و فرصتی برای درک بهتر همزیستی مسالمتآمیز ادیان و فرهنگهای مختلف است. بسیاری از کشورها با گشودن درهای یک یا چند مسجد خود به روی عموم، امکان آشنایی با این میراث گرانبها را برای همگان فراهم آوردهاند. این مساجد، علاوهبر کارکرد مذهبی، بهعنوان مراکز فرهنگی و اجتماعی، نقش مهمی در ترویج صلح، گفتوگو و همدلی در جوامع بشری ایفا میکنند.
مقدسترین مساجد جهان در عربستان سعودی و فلسطین
بیگمان بزرگترین و مقدسترین مسجد جهان، مسجدالحرام در مکه مکرمه است. سالانه میلیونها مسلمان از سراسر جهان برای انجام فریضه حج و عمره به این مکان رهسپار میشوند. مسجدالحرام که در طول تاریخ بارها توسعه یافته و بزرگترین پروژههای عمرانی در تاریخ اسلام روی آن اجرا شده است گنجایش حضور هزاران نفر را در ایام حج و ماه رمضان فراهم کرده است.
از جمله شاهکارهای معماری این مسجد، منارههای بلند، سقفهای متحرک و چترهای غولپیکری هستند که در حیاط مسجد برای محافظت زائران از گرمای شدید نصب شدهاند. این مسجد که روزانه میزبان صدها هزار نمازگزار از ۱۸۰ کشور جهان است، نهتنها قلب تپنده جهان اسلام، بلکه نمادی از وحدت، برابری و شکوه بینظیر معنویت اسلامی بهشمار میرود که هر مسلمانی آرزوی حضور در آن را دارد.
دومین مسجد بزرگ و دومین مکان مقدس اسلام، مسجدالنبی، در مدینه منوره قرار دارد. این مسجد که در سال نخست هجری توسط پیامبر اکرم (ص) با مساحت ۱۰۵۰ متر مربع بنا شد، آرامگاه پیامبر و دو خلیفه نخست اهل سنت (ابوبکر و عمر) را در خود جای داده است. قلب این مسجد، روضه نبوی نام دارد که فضایی میان آرامگاه پیامبر تا منبر را شامل میشود و اصطلاحا، باغی از بهشت است. گنبد سبز از نمادهای مسجدالنبی محسوب میشود و امروزه با گنجایش هزاران نمازگزار، دارای ۲۴ گنبد متحرک و چترهای غولپیکر در حیاط است. ستونهای تاریخی مسجد همچون ستون توبه، حرس و حنانه نیز یادآور رویدادهای مهم صدر اسلام هستند.
در بیتالمقدس، قبةالصخره در محوطه مسجدالاقصی (سومین مکان مقدس اسلام) واقع شده است و یکی از قدیمیترین بناهای باقیمانده از جهان اسلام بهشمار میرود. صخره بزرگ موجود در مرکز آن، محل عروج پیامبر اسلام (ص) در شب معراج و مکانی مقدس برای مسلمانان، مسیحیان و یهودیان است. این بنا که بر فراز صخره مقدس (Foundation Stone) بنا شده، تلفیقی از معماری بیزانسی و هنر اصیل اسلامی را به نمایش میگذارد و کتیبههای قرآنی درون آن، قدیمیترین شواهد کتیبهای از اسلام اولیه محسوب میشوند. گنبد طلایی امروزی و کاشیکاریهای نفیس عثمانی روی نمای خارجی آن، طی قرنها افزوده شدهاند و این بنا بهعنوان شاهکاری بینظیر، همچنان پذیرای زائران و گردشگرانی است که برای تماشای یکی از مهمترین آثار تاریخی و معنوی جهان به این مکان میآیند.
شاهکارهای معماری اسلامی در امارات متحده عربی
امارات متحده عربی میزبان سه مسجد باشکوه است. مسجد جامع شیخ زاید در ابوظبی، با مرمر سفید خالص و معماری خیرهکننده، یکی از بزرگترین و زیباترین مساجد جهان با گنجایش ۴۰ هزار نمازگزار است. ۸۲ گنبد، بیش از صدها ستون، لوسترهای طلایی ۲۴ عیار و بزرگترین فرش دستبافت جهان از ویژگیهای منحصربهفرد آن به شمار میرود. شیخ زاید، بنیانگذار امارات، هدف از ساخت آن را ترویج صلح و گفتوگوی بینفرهنگی بیان کرده است.
مسجد جمیرا که در سال ۱۹۷۹ تکمیل شد، با الهام از دو سبک معماری اسلامی یعنی فاطمیان و ممالیک مصر ساخته شده است. سنگهای ماسهای زرد-صورتی این بنا، تزئینات برجسته و کندهکاریهای چشمنوازی دارند که با تابش نور غروب، جلوهای از رنگ طلایی و نقرهای پیدا میکند. این مسجد که ظرفیت پذیرش بیش از ۱۲۰۰ نمازگزار را دارد، نهتنها بهدلیل معماری، بلکه بهعنوان یکی از معدود مساجد امارات شهرت پیدا کرده که بهروی غیرمسلمانان باز است. تورهای آموزشی ۷۵ دقیقهای توسط مرکز فرهنگی شیخ محمد برگزار میشود و بازدیدکنندگان میتوانند با فرهنگ، آداب و رسوم اسلامی آشنا شوند و سؤالات خود را مطرح کنند.
مسجد الرحیم دبی که در سال ۲۰۱۳ افتتاح شد، تنها مسجد واقع در منطقه مارینای دبی است و نام «الرحیم» بهمعنای «بخشنده» بر آن نهاده شده است. این مسجد با ظرفیت دوهزار نمازگزار، به دستور شیخ منصور بن زاید آل نهیان، معاون نخستوزیر امارات، ساخته شده و ساخت آن سه تا چهار سال به طول انجامیده است. این عبادتگاه سفیدرنگ و چشمنواز، با یک گنبد و مناره دیدنی، معماری اسلامی را به زیبایی به نمایش میگذارد. استفاده از رنگهای ملایم سفید و آبی در طراحی، فضایی آرامشبخش ایجاد کرده و ترکیب رنگ طلایی و سفید نیز بر جذابیت آن افزوده است . لوسترها و خوشنویسیهای داخلی، این مسجد را در میان جاهای دیدنی دبی منحصربهفرد کردهاند. این مسجد دارای یک مدرسه قرآنی با امکانات مناسب برای آموزش قرآن به گروههای سنی مختلف و نیز کتابخانهای تخصصی برای مطالعات اسلامی است .
گنجینههای تاریخی و معنوی در مصر، مراکش و قطر
مسجد حسین در قاهره که در نزدیکی بازار خانالخلیلی واقع شده است، در سال ۱۱۵۴ ساخته شده و مدفن سر امام حسین (ع) است که در کربلا به شهادت رسید. این مسجد نهتنها بهدلیل قدمت و جایگاه مذهبی، بلکه بهعنوان یکی از مقدسترین پایگاههای اسلامی مصر، همواره مورد احترام شیعیان و اهل سنت بوده است و علاوهبر ارزش تاریخی، دارای کتابخانهای ارزشمند است و کهنترین نسخه کامل قرآن کریم در کنار آثار منسوب به پیامبر اسلام، همچون تکهای از جامه و دو تار موی مبارک ایشان، در آن نگهداری میشود.
مسجد حسن دوم در کازابلانکا، یکی از بزرگترین مساجد جهان با گنجایش ۲۵ هزار نمازگزار است و بلندترین مناره جهان را دارد. ساخت آن ۱۰ هزار صنعتگر را به مدت هفت سال به خود مشغول کرد و بخشی از مسجد روی آبهای اقیانوس اطلس ساخته شده است. کف شیشهای این مسجد، امکان نماز بر فراز دریا را فراهم میکند.
مدرسه بوعنانیه بخشی از قدیمیترین دانشگاه جهان، یعنی دانشگاه قرویین است و در سالهای ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۵ میلادی میلادی توسط سلطان ابوعنان فارس (از فرمانروایان مرینی) ساخته شد. بوعنانیه نهتنها یک مدرسه علوم دینی، بلکه یک شاهکار معماری اسلامی با کاشیکاریهای نفیس، گچبریهای ظریف و درهای چوبی منبتکاریشده است. این بنا بهعنوان تنها مدرسه در فاس که دارای مناره و کارکرد مسجد-مدرسه است، جایگاهی ویژه در میان آثار تاریخی مراکش دارد. دانشگاه قرویین نیز که توسط فاطمه فیهری، دختر یک تاجر ثروتمند، با استفاده از تمامی ارث خود در سال ۸۵۹ میلادی تأسیس شد، بهعنوان قدیمیترین مرکز آموزشی مداوم در جهان شناخته میشود و بیش از هزار سال است که بهعنوان کانون علم و عرفان اسلامی، نقشی بیبدیل در شکلگیری تمدن اسلامی و انتقال دانش به اروپا ایفا کرده است.
مرکز فرهنگی اسلامی عبدالله بن زید آل محمود (فانار) در سال ۲۰۰۸ در دوحه افتتاح و به نام فقیه مشهور قطری نامگذاری شد. مناره مارپیچ آن از مسجد تاریخی سامرای عراق (قرن نهم میلادی) الهام گرفته و آن را به مرتفعترین مسجد قطر تبدیل کرده است. این مرکز در نزدیکی سوق واقف و موزه هنر اسلامی قرار دارد و علاوهبر مسجد، کلاسهای رایگان زبان عربی، دورههای اسلامی و تورهای گردشگری برای غیرمسلمانان برگزار میکند و در شبها با نورپردازی طلایی، به نمادی چشمنواز از دوحه تبدیل میشود.
مساجد شاخص آسیا از چین تا اندونزی و تایلند
مسجد جامع شیآن که به عنوان یکی از عجایب معماری جهان اسلام شناخته میشود، در محله مسلماننشین شهر شیآن و در نزدیکی برج طبل قرار دارد و مساحتی بالغ بر ۱۲هزار متر مربع را در بر میگیرد . برخلاف بسیاری از مساجد جهان، این بنا فاقد گنبد و منارههای رایج است و به جای آن، صحنهای چهارگانه، غرفههای چینی و یک برج هشتضلعی (برج شینگشن، Xingxin Tower) با کاربرد مناره دارد کهدجلوه منحصربهفردی به آن بخشیده است. تالار بزرگ نماز این مسجد با گنجایش بیش از هزار نمازگزار، با الواح چوبی منقوش به آیات قرآن به خط عربی-چینی (خط صینی) و نقاشیهای رنگارنگ از حرم مکه، تلفیقی بینظیر از هنر و ایمان را به نمایش میگذارد.
مسجد جامع دهلی در هند یکی از بزرگترین مساجد این کشور با گنجایش ۲۵ هزار نمازگزار در صحن است که ساخت آن در سال ۱۶۴۴ به دستور شاه جهان، امپراتور گورکانی (سازنده تاج محل) آغاز شد و پنجهزار صنعتگر در آن مشارکت داشتند. این مسجد باشکوه که روی تپهای مرتفع در دهلی قدیم قرار گرفته، با سه دروازه عظیم، چهار برج و دو مناره ۴۰ متری از جنس ماسهسنگ قرمز و مرمر سفید، نمادی از اوج هنر معماری گورکانی بهشمار میرود. صحن وسیع آن با حوضهای وضو و راهروهای طاقدار، فضایی روحنواز و چشمگیر خلق کرده و نهتنها یک پایگاه مذهبی مهم برای مسلمانان هند، بلکه بهعنوان یکی از پربازدیدترین جاذبههای تاریخی دهلی، سالانه پذیرای گردشگران بسیاری از سراسر جهان است که برای تماشای تلفیق هنر اسلامی و معماری گورکانی به این مکان میآیند.
مسجد استقلال در جاکارتای اندونزی نیز بزرگترین مسجد آسیای جنوبشرقی و نمادی قدرتمند از استقلال این کشور است که تالار بزرگ نماز آن بیش از ۱۲۰ هزار نمازگزار را در خود جای میدهد و موقعیت آن در مقابل کلیسای جامع جاکارتا، نشاندهنده روح هماهنگی و تسامح مذهبی است. این مسجد عظیم در سال ۱۹۷۸ افتتاح شد و گنبد فولادی و عظیم آن به قطر ۴۵ متر، با معماری مدرن و الهامگرفته از سبک بینالمللی، آن را از دیگر مساجد سنتی متمایز میکند و ضمن نمایش قدرت و استقلال اندونزی، فضایی باز و روشن برای نمازگزاران فراهم کرده است.
در مالزی، چهار مسجد شاخص وجود دارد. مسجد کاپیتان کلینگ در پنانگ که در سال ۱۸۰۱ توسط نخستین مهاجران مسلمان هندی ساخته شد و بزرگترین مسجد جرجتاون با گنبدهای زرد-طلایی به سبک گورکانی است، امروزه در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارد. معماری آن تلفیقی از سبکهای گورکانی، موریش و گوتیک است و گنبدهای زرد-طلایی و هلالهای تزئینی آن را به یکی از نمادهای پنانگ تبدیل کرده است. فضای داخلی با کفهای مرمری، لوسترها، کتیبههای طلایی و طاقهای نعلاسبی آراسته شده است. این مسجد علاوهبر تالار نماز، دارای مدرسه علوم دینی و مرکز اطلاعرسانی است و بهعنوان پایگاهی برای گفتوگوی بینافکاری و آموزش دینی فعالیت میکند.
مسجد شناور تانجونگ بونگاه، نخستین مسجد مالزی است که روی دریا ساخته و بر فراز پایههای چوبی بنا شده است، اما در زمان مد، به نظر شناور میرسد. این مسجد با ظرفیت ۱۵۰۰ نمازگزار، ترکیبی از معماری محلی و تأثیرات ترکیهای را با منارهای هفتطبقه و گنبد آیرودینامیک به نمایش میگذارد و در جریان سونامی ۲۰۰۴ با وجود ناتمام بودن، نقش سدی در برابر امواج ایفا کرد و امروزه به یکی از نمادهای گردشگری پنانگ تبدیل شده است.
مسجد ملی مالزی در کوالالامپور که در اوایل دهه ۱۹۶۰ ساخته شد، نماد مدرنیسم و آینده این کشور است. سقف تالار نماز و مناره آن با معماری نوآورانه و بدون گنبد سنتی، با الهام از چتر سنتی مالایی ساخته شد. سقف ۱۸ گوشه آن نماد ۱۳ ایالت و ۵ رکن اسلام است و مناره ۷۳ متری آن همچون چتری بسته طراحی شده تا با آبوهوای گرمسیری سازگار باشد. ساخت این مسجد روی زمین یک کلیسای سابق، با مشارکت مالی مسلمانان و پیروان سایر ادیان انجام شد و امروزه با گنجایش ۱۵ هزار نمازگزار، یکی از نمادهای مهم کوالالامپور است.
مسجد پوترا در پوتراجایا با رنگ صورتی منحصربهفرد و تلفیق عناصر معماری آسیایی، ایرانی و خاورمیانهای، بسیار چشمنواز است. این مسجد در سال ۱۹۹۹ با گنبد صورتی از گرانیت رز و تلفیق معماری ایرانی، مغربی و مالایی، به «مسجد صورتی» مالزی مشهور شد. مناره ۱۱۶ متری پنجطبقه آن که نماد پنج رکن اسلام است، از مسجد شیخ عمر در بغداد الهام گرفته و چهارمین مناره بلند جهان محسوب میشود. این مسجد با ظرفیت ۱۵ هزار نمازگزار در کنار دریاچه پوتراجایا، به یکی از محبوبترین جاذبههای گردشگری مالزی تبدیل شده است.
در تایلند، مسجد پانیه داروسلام در روستای شناور کوه پانیه قرار دارد که روی پایههای چوبی ساخته شده و گنبدهای طلایی مسجد از دور قابل مشاهده است. روستای شناور کوه پانیه در خلیج فانگ نگا، حدود ۲۰۰ سال پیش توسط سه خانواده ماهیگیر مسلمان از اندونزی ساخته شد و بهدلیل قوانین مالکیت زمین، تمام خانهها و امکانات آن روی پایههای چوبی و بتنی در دریا بنا شدهاند. امروزه این روستا با جمعیتی حدود ۱۶۰۰ نفر، دارای مسجد با گنبدهای طلایی، مدرسه، درمانگاه و حتی زمین فوتبال شناور است و به یکی از جذابترین مقاصد گردشگری تایلند تبدیل شده است.
مسجد جامعالاسلامیه یا نانسی (زنی که در تأمین مالی ساخت آن کمک کرد) در خیابان تران هونگ دائو، منطقه یک هوشیمین واقع شده و با معماری قلعهمانند و رنگ سبز متمایز، یکی از جاذبههای فرهنگی این شهر است. این مسجد که در سال ۱۹۳۰ ساخته و در سال ۲۰۰۳ بازسازی شد، محل عبادت جامعه مسلمان و هر جمعه میزبان حدود ۷۰ نمازگزار است، همچنین کلاسهای آموزشی قرآن و زبان عربی را برای کودکان برگزار میکند و بهعنوان یک مرکز فرهنگی-مذهبی در قلب هوشیمین فعالیت دارد.
مساجد شاخص اروپا؛ از استانبول تا گرانادا
مسجد سلطان احمد (مسجد آبی) بین سالهای ۱۶۰۹ تا ۱۶۱۶ در استانبول ساخته شد و با ۶ مناره، گنبدی ۴۳ متری و بیش از ۲۰ هزار کاشی آبیرنگ از ازنیک، به یکی از باشکوهترین مساجد عثمانی تبدیل شده است. فضای داخلی آن با نقوش گلدار، پنجرههای شیشهای رنگی و تزئینات منبتکاریشده، نورانی و چشمنواز است و نام مسجد آبی از ۲۱ هزار کاشی آبی داخلی و طاقهای رنگآمیزیشده آن گرفته شده است. امروزه این مسجد، همه روزه به جز زمان نماز، پذیرای گردشگران بسیاری از سراسر جهان است.
مسجد رم در سال ۱۹۹۵ با مساحت ۳۰هزار متر مربع و گنجایش ۱۲هزار نمازگزار، بهعنوان بزرگترین مسجد اروپا افتتاح و با معماری تلفیقی از سنت اسلامی و رومی، توسط پائولو پورتوجزی طراحی شد. فضای داخلی آن با ستونهای نخلشکل و نورپردازی معنوی، حالوهوایی آرامبخش دارد. این مسجد تنها مسجد جهان است که مناره آن بلندگو ندارد. مسجد رم علاوه بر نماز، دارای کتابخانه، سالن کنفرانس و کلاسهای آموزشی و میزبان گفتوگوهای بیندینی و مراسم مختلف مذهبی و اجتماعی به عنوان نمادی از همزیستی ادیان در قلب رم است.
مسجد بزرگ گرانادا در سال ۲۰۰۳ بهعنوان نخستین مسجد پس از ۵۱۱ سال وقفه از آخرین حکومت اسلامی اسپانیا، در محله تاریخی البایثین ساخته شد و با چشماندازی خیرهکننده به کاخ الحمرا، نمادی از تولد دوباره اسلام در اروپاست. معماری آن تلفیقی از عناصر مسجد قرطبه و مسجدالاقصی است و حیاط آن با کاشیکاریهای صنعتگران مراکشی مزین شده است. این مسجد با باغی آرام، مرکز مطالعات اسلامی و کلاسهای زبان عربی، بهعنوان پایگاه گفتوگوی بینافکاری و هماهنگی مسلمانان اروپایی فعالیت میکند.
مسجد جمعه شماخی که در سال ۷۴۳ میلادی ساخته شد، دومین مسجد کهن قفقاز است و در اثر زلزلههای ۱۸۵۹ و ۱۹۰۲ و آتشسوزی ۱۹۱۸ تخریب و بارها بازسازی شده است. مرمت نهایی آن در سال ۲۰۱۳ با هزینه ۴ میلیون منات و با شالودهای مقاوم در برابر زلزله به پایان رسید. امروزه این مسجد با دو مناره ۳۶ متری، گنبدی با نقوش ملی و تالاری به وسعت ۱۳۱۶ متر مربع، نهتنها یک عبادتگاه، بلکه موزهای زنده از تاریخ و نماد همزیستی ادیان در قفقاز است.
مساجد شاخص در آمریکا و آفریقا
مرکز فرهنگی اسلامی شاه فهد که در سال ۲۰۰۰ در محله پالرموی بوئنوس آیرس افتتاح شد، با مساحت ۳۴هزار متر مربع، بزرگترین مسجد آمریکای لاتین و معماری آن تلفیقی از سبک عربی و مدرن با دو مناره و گنبدی بزرگ است. این مرکز دارای تالارهای نماز با ظرفیت ۱۲۰۰ مرد و ۴۰۰ زن، دو مدرسه، خوابگاه، کتابخانه و کلاسهای زبان عربی است و فراتر از عبادتگاه، بهعنوان پایگاهی برای گفتوگوهای بیندینی و فعالیتهای فرهنگی-اجتماعی در جامعه کاتولیک آرژانتین نقش مهمی ایفا میکند.
مسجد نظامیه در سال ۲۰۱۲ در منطقه میدرند آفریقای جنوبی افتتاح شد و با الهام ۸۰ درصدی از مسجد سلیمیه ترکیه (میراث جهانی یونسکو)، بهعنوان بزرگترین مسجد نیمکره جنوبی با گنجایش ششهزار نمازگزار شناخته میشود. این مسجد دارای گنبدی ۳۱ متری، چهار مناره ۵۵ متری و فضای داخلی با کاشیهای ترکی، خطاطیهای عربی و ۲۳۲ پنجره شیشهای رنگی است. مجموعه نظامیه فراتر از مسجد، شامل مدرسه با ۸۵۰ دانشآموز، خوابگاه، کتابخانه، بازار، کلینیک و قبرستان است و بهعنوان یکی از بزرگترین مراکز آموزشی-مذهبی آفریقای جنوبی فعالیت میکند.
مسجد شیخ محمد بن خلیفه در سپتامبر ۱۹۸۲ با هزینه یک میلیون دلاری از سوی خانواده آل نهیان ابوظبی، در قلب شهر ویکتوریا و روی تپهای در جزیره مائه ساخته شد و نخستین مسجد سیشل بهشمار میرود. این مسجد که گنجایش ۶۰۰ نمازگزار را دارد، در سال ۲۰۱۳ با امکانات مدرن و تالارهای مجهز بازسازی شد و امروزه بهعنوان مرکز آموزشی-فرهنگی با کلاسهای قرآن و زبان عربی برای جامعه مسلمانان (حدود ۲ درصد جمعیت) و نمادی از تسامح مذهبی در این کشور فعالیت میکند.
