به گزارش خبرنگار ایرنا، تأمین مسکن ایمن در ایلام امروز به یکی از مهمترین مؤلفههای پایداری اجتماعی، تقویت امید و ماندگاری جمعیت تبدیل شده است و در این میان پراکندگی گسترده روستاها، فاصله زیاد میان سکونتگاهها و کمبودهای انباشته زیرساختی، سالها دسترسی خانوارها به سرپناه مناسب را در شمار مهمترین دغدغههای مردم و اولویتهای مدیریت اجرایی قرار داده بود.
در چنین شرایطی اجرای طرح نهضت ملی مسکن، مقاومسازی واحدهای روستایی، بهسازی معابر و نوسازی بافتهای کمبرخوردار استان راهبردی توسعهمحور برای ارتقای کیفیت زندگی، کاهش آسیبپذیری در برابر بلایای طبیعی، مهار مهاجرتهای ناخواسته، تثبیت جمعیت و تقویت بنیانهای اقتصادی و اجتماعی در روستاها و نواحی مرزی به شمار میرود.
اهمیت این رویکرد در ایلام با توجه به آثار برجا مانده از جنگ تحمیلی، محرومیتهای تاریخی، محدودیتهای زیرساختی و ویژگیهای خاص مناطق مرزی دوچندان است.
بر همین اساس، سیاستهای حمایتی دولت در حوزه مسکن و توسعه روستایی مسیر توزیع متوازن خدمات عمرانی و تخصیص اعتبارهای مورد نیاز را هموار کرده است تا دامنه این خدمات از شهرهای بزرگ فراتر رود و روستاها، شهرهای کوچک و خانوارهای کمبرخوردار نیز از فرصت برخورداری از مسکن ایمن، زیرساختهای مناسب و توسعه متوازن بهرهمند شوند.
برنامههای اجرایی بنیاد مسکن در استان ایلام از صدور اسناد مالکیت و واگذاری زمین گرفته تا پرداخت تسهیلات، اجرای طرح هادی، ساخت واحدهای مسکونی روستایی و حمایت از محرومان اکنون تصویری روشن از حرکتی پیوسته را پیش روی استان قرار داده است که با همراهی شبکه بانکی، نهادهای حمایتی، خیران و مشارکت مستقیم مردم وارد مرحلهای اثرگذارتر شده و آثار آن در جایجای استان قابل دیدن است.
آنچه امروز در ایلام جریان دارد بخشی از سیاست توسعهای برای تثبیت سکونت، ارتقای کیفیت زندگی و تقویت حس امنیت و تعلق در میان روستاییان و مرزنشینان است که ابعاد و دستاوردهای آن در حوزههای مختلف مسکن و عمران روستایی در این گزارش بررسی میشود.
تثبیت مالکیت در ایلام با ۳۸ هزار سند
تثبیت مالکیت در روستاها و شهرهای زیر ۲۵ هزار نفر جمعیت ایلام در سالهای اخیر به یکی از محورهای مهم برنامهریزی بخش مسکن و توسعه روستایی تبدیل شده است اقدامی که هم از منظر حقوقی و هم از نظر اقتصادی آثار گستردهای بر زندگی ساکنان این مناطق برجای میگذارد.
در همین چارچوب روند صدور اسناد مالکیت در استان با شتاب قابل توجهی دنبال شده و بر پایه اعلام مدیرکل بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ایلام تاکنون ۳۷ هزار و ۸۸۰ سند مالکیت برای روستاها و شهرهای کوچک استان صادر شده است که از این تعداد دو هزار و ۸۴۰ فقره تنها در یک سال گذشته به متقاضیان تحویل شده که بیانگر جدیت دستگاههای اجرایی در پیشبرد این برنامه است.
تثبیت رسمی مالکیت افزون بر کاهش اختلافهای ملکی و تسهیل نقل و انتقال بستری مطمئن برای استفاده از تسهیلات بانکی، صدور مجوزهای قانونی، سرمایهگذاری در ساختوساز و مشارکت در طرحهای توسعهای فراهم میکند به همین دلیل سنددار شدن املاک روستایی را باید یکی از پیشنیازهای اصلی رونق ساختوساز و توسعه پایدار در این مناطق دانست.
مدیران حوزه مسکن در ایلام بر این باورند که سیاست توسعه روستایی بدون ایجاد امنیت حقوقی برای مالکان به نتیجه مطلوب نخواهد رسید، از این منظر صدور سند در کنار اجرای طرحهای هادی، واگذاری زمین و بهسازی معابر بخشی از یک زنجیره بههمپیوسته برای تقویت ماندگاری جمعیت و ارتقای کیفیت زندگی در نواحی روستایی استان است.
همافزایی میان بنیاد مسکن و ادارهکل ثبت اسناد و املاک در این بخش، جایگاه ایلام را در میان استانهای برتر کشور بالا برده است به گونهای که اکنون در جمع پنج استان برتر کشور در زمینه صدور اسناد مالکیت قرار گرفته است و این موفقیت نشانهای از کارآمدی هماهنگی میانبخشی در حل یکی از مسائل مزمن توسعه روستایی در استان به شمار میرود.
پرداخت ۶۴۸ میلیارد تومان تسهیلات مسکن
حمایت مالی از ساخت و نوسازی مسکن روستایی یکی از مهمترین ارکان برنامه مقاومسازی و ارتقای ایمنی سکونتگاهها در ایلام به شمار میرود و به همین منظور سال گذشته با پرداخت ۶۴۸ میلیارد تومان تسهیلات قرضالحسنه، ابعاد گستردهتری به خود گرفت.
بر پایه آمارهای ارائه شده از سوی بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ایلام، این تسهیلات در اختیار متقاضیان بخش مسکن روستایی قرار گرفته تا روند احداث، تکمیل و نوسازی واحدهای مسکونی در مناطق مختلف استان با شتاب بیشتری دنبال شود.
در این میان نقش بانکهای عامل تعیین کننده بوده و همراهی آنها اجرای برنامههایی نظیر نهضت ملی مسکن و طرح هادی را در استان تسهیل کرده است.
الگوی ساخت مسکن روستایی در ایلام بیش از هر چیز بر مشارکت مستقیم متقاضیان استوار است، رویکردی که به گفته مدیران این بخش موجب کاهش هزینهها، افزایش شتاب اجرا و استفاده موثرتر از ظرفیتهای محلی شده است.
در این شیوه خانوارها با حضور مستقیم در فرآیند ساخت هم پیگیری بیشتری برای پیشبرد کار دارند و هم امکان مدیریت بهتر منابع برایشان فراهم میشود.
از سوی دیگر مشارکت مردم به معنای کاهش نظارت فنی نیست و سازوکارهای اجرایی در بخش مسکن روستایی به گونهای طراحی شده که آزادسازی هر مرحله از تسهیلات به تایید ناظران فنی و کارشناسان دارای صلاحیت منوط شود.
همین سختگیری فنی سبب شده است کیفیت ساخت در بسیاری از واحدهای روستایی افزایش یابد و تابآوری آنها در برابر حوادث طبیعی بیشتر شود.
نتایج این رویکرد در رخدادهایی مانند زمینلرزه و سیلاب نیز خود را نشان داده و بسیاری از واحدهای مقاومسازی شده در مقایسه با خانههای فرسوده و غیراصولی آسیب کمتری دیدهاند از این منظر تسهیلات مسکن روستایی به منزله سرمایهگذاری مستقیم برای حفظ امنیت جانی، پایداری سکونت و کاهش خسارتهای آتی محسوب میشود.
سهمیه تازه سه هزار و ۸۰۰ واحدی مسکن روستایی
ابلاغ سه هزار و ۸۰۰ سهمیه جدید برای ساخت و نوسازی مسکن روستایی در ایلام ظرفیت تازهای برای پاسخگویی به نیاز خانوارهای متقاضی در این استان ایجاد کرده و چشمانداز برنامه مقاومسازی را در سال جاری گستردهتر ساخته است.
بر پایه اعلام بنیاد مسکن ایلام، با گذشت کمتر از ۲۰ روز از زمان ابلاغ این سهمیه ۳۰۸ پرونده تشکیل و به بانکهای عامل معرفی شده است روندی که از آمادگی اجرایی مجموعه متولی و استقبال متقاضیان از این فرصت حمایتی حکایت دارد، شتاب در تشکیل پروندهها همچنین نشان میدهد که برنامهریزی برای جذب و تبدیل سهمیه به پروژههای اجرایی از همان روزهای نخست آغاز شده است.
برای این سهمیه تسهیلات ۵۰۰ میلیون تومانی با کارمزد پنج درصد و بازپرداخت ۲۰ ساله در نظر گرفته شده که مشمولان آن را روستاییان ساکنان شهرهای زیر ۲۵ هزار نفر جمعیت و همچنین دهکهای درآمدی اول تا چهارم در برخی شهرهای بزرگتر تشکیل میدهند، چنین شرایطی دامنه پوشش این طرح را از روستاها فراتر برده و آن را به ابزاری برای حمایت از اقشار کمبرخوردار در بخش وسیعتری از استان تبدیل کرده است.
متقاضیان ایلامی واجد شرایط میتوانند با مراجعه به ادارات بنیاد مسکن شهرستانها و نیز سامانه وزارت راه و شهرسازی نسبت به ثبت درخواست و تکمیل مدارک لازم اقدام کنند، فرآیند پرداخت نیز به صورت مرحلهای و متناسب با پیشرفت فیزیکی پروژه تعریف شده تا امکان نظارت دقیق بر نحوه هزینهکرد تسهیلات و پیشروی واقعی عملیات ساختمانی وجود داشته باشد.
اگرچه اجرای چنین برنامهای نیازمند هماهنگی مستمر میان دستگاههای اجرایی و شبکه بانکی است اما تجربه سالهای اخیر در ایلام نشان داده هر جا این همراهی به موقع و منسجم بوده، روند ساختوساز نیز شتاب بیشتری گرفته است از این رو سهمیه جدید را میتوان یکی از فرصتهای مهم سال جاری برای تقویت جریان نوسازی و افزایش تابآوری سکونتگاههای روستایی و کمبرخوردار استان ارزیابی کرد.
تکمیل یکهزار و ۲۱۸ واحد مسکن روستایی
کارنامه بخش مسکن روستایی ایلام در سال گذشته با تکمیل و تحویل یکهزار و ۲۱۸ واحد از روندی رو به جلو در مقاومسازی و بهبود کیفیت سکونت در مناطق مختلف استان حکایت دارد، روندی که در سایه مشارکت مردم حمایت اعتباری و نظارت فنی مستمر شکل گرفته است.
در کنار این واحدهای تکمیل شده عملیات ساخت یکهزار و ۴۷۸ واحد نیز آغاز شده که بخشی از آنها در ادامه مسیر اجرایی به مرحله بهرهبرداری خواهد رسید این آمار نشان میدهد که برنامه مسکن روستایی در استان نه تنها در تحویل پروژهها بلکه در تغذیه مستمر چرخه ساخت و پاسخگویی به نیازهای جدید نیز فعال بوده است.
یکی از مهمترین عوامل موفقیت این بخش، اتکای آن به مشارکت واقعی مردم است تجربه اجرایی در استان نشان داده هر جا متقاضیان با انگیزه بیشتر در مراحل ساخت حضور یافتهاند پروژهها با شتاب بالاتر، هزینه کمتر و دقت بیشتر پیش رفتهاند، این ویژگی مسکن روستایی را از بسیاری از طرحهای صرف پیمانمحور متمایز کرده است.
در کنار این مزیت نظارت فنی در پروژههای روستایی نیز از جایگاه ویژهای برخوردار است، فرآیند ساخت این واحدها زیر نظر کارشناسان و ناظران ذیصلاح انجام میشود و پرداخت هر بخش از تسهیلات نیز وابسته به تایید مرحلهای عملیات اجرایی است چنین سازوکاری ضمن حفظ کیفیت، احتمال انحراف از ضوابط فنی را به حداقل رسانده است.
تکمیل این تعداد واحد تنها به معنای افزودن به شمار خانههای نوساز نیست بلکه در عمل به کاهش خطرپذیری خانوارها، افزایش آرامش روانی، ارتقای استانداردهای سکونت و تقویت ماندگاری جمعیت در روستاها منجر میشود به همین دلیل توسعه مسکن روستایی در ایلام را باید بخشی از راهبرد کلان پایداری اجتماعی و فضایی در این استان مرزی دانست.
اجرای یک میلیون مترمربع آسفالت در روستاهای ایلام
آبادانی روستایی در یک سال گذشته ایلام تنها به حوزه مسکن محدود نبوده و اجرای بیش از یک میلیون مترمربع آسفالت در معابر ۱۴۳ روستای استان بعد دیگری از برنامههای توسعهای در این بخش را نمایان کرده است.
این حجم از عملیات عمرانی با اعتبار بیش از ۵۰۰ میلیارد تومان و از محل منابع سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ اجرا شده و شامل زیرسازی، اساس و آسفالت معابر روستایی است، در کنار آن در ۸۳ روستای ایلام نیز ابنیه فنی شامل جوی، جدول، کانال سنگی و سنگفرش اجرا شده تا زیرساختهای روستایی تنها در سطح معابر محدود نماند و دیگر نیازهای محیطی و خدماتی نیز پوشش داده شود.
طرح هادی روستایی بستر اصلی اینگونه کارها به شمار میرود، طرحی که با هدف ساماندهی بافت موجود، هدایت توسعه فیزیکی، بهبود معابر، تامین فضاهای خدماتی و ارتقای کیفیت محیط زندگی در روستاها تهیه و اجرا میشود، بازنگری این طرحها نیز متناسب با تحولات جمعیتی و نیازهای تازه در دستور کار قرار گرفته است.
در همین راستا تهیه و بازنگری طرح هادی ۹۷ روستای استان به مشاوران واگذار شده و بخش عمدهای از این طرحها به مرحله تصویب رسیده است این موضوع نشان میدهد که برنامهریزی توسعه روستایی در ایلام تنها معطوف به اجرای پروژههای مقطعی نیست بلکه بر مبنای اسناد هدایتگر و رویکردی آیندهنگر در حال پیگیری است.
بررسی عملکرد اجرایی نشان میدهد که از مجموع ۶۰۷ روستای مشمول طرح هادی در استان تاکنون این طرح در بیش از ۴۰۰ روستا اجرا شده است.
تداوم این روند میتواند افزون بر بهبود چهره کالبدی روستاها به افزایش ایمنی، ساماندهی ساختوساز، تسهیل دسترسیها و تقویت بسترهای ماندگاری جمعیت در نواحی روستایی و مرزی ایلام کمک کند.
مقاومسازی چهار هزار مسکن روستایی
مقاومسازی واحدهای مسکونی در روستاها و شهرهای کوچک ایلام همچنان یکی از مهمترین راهبردهای بخش مسکن در استان است که با توجه به شرایط جغرافیایی، پراکندگی سکونتگاهها و آسیبپذیری برخی واحدهای قدیمی جایگاه ویژهای در برنامههای اجرایی یافته است.
بر پایه سهمیه ابلاغی، چهار هزار واحد مسکونی در حوزه مقاومسازی روستایی و شهرهای زیر ۲۵ هزار نفر جمعیت استان هدفگذاری شدهاند و این برنامه در امتداد سیاستی قرار دارد که مسکن را نه از منظر تامین سرپناه بلکه به عنوان یکی از پایههای ایمنی، تابآوری و پایداری سکونت در مناطق مرزی تعریف میکند.
همچنین آمارهای اجرایی نشان میدهد در سالهای مالی ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ حدود دو هزار خانه مسکونی مقاوم در مناطق مختلف شهری و روستایی ایلام به بهرهبرداری رسیده است و این میزان پیشرفت بیانگر آن است که برنامه مقاومسازی از مرحله هدفگذاری فراتر رفته و در بخش قابل توجهی از استان به نتایج ملموس رسیده است.
ایلام با ۶۰۷ روستای دارای سکنه از جمله استانهایی است که توسعه روستایی در آن با پراکندگی و تنوع قابل توجهی روبهروست از این تعداد ۳۷۸ روستا بیش از ۲۰ خانوار جمعیت دارند و خدمات آبادانی و مسکن در آنها بر پایه اولویتبندی، نیاز و امکان اجرا پیش میرود در چنین شرایطی مقاومسازی واحدهای مسکونی به ویژه در روستاهای پرجمعیت نقشی کلیدی در کاهش خسارتهای احتمالی ناشی از حوادث طبیعی دارد.
در مجموع اجرای همزمان برنامههای مقاومسازی، مسکن حمایتی، توسعه زیرساختهای روستایی، طرح هادی و تثبیت مالکیت چهرهای تازه از روستاهای ایلام ترسیم کرده است که استمرار این روند میتواند هم به افزایش رفاه و ایمنی منجر شود و هم در بلندمدت از مهاجرت روستاییان به شهرها جلوگیری کند.
آنچه از مجموعه کارها و خدمات بنیاد مسکن و دستگاههای همکار در ایلام برمیآید شکلگیری مسیرب منسجم در حوزه توسعه روستایی و تامین مسکن ایمن است که از صدور سند و واگذاری زمین آغاز میشود و تا پرداخت تسهیلات، ساخت واحدهای مقاوم، اجرای طرح هادی و حمایت از خانوارهای محروم ادامه مییابد.
نکته مهم آن است که مسکن در ایلام به یکی از ابزارهای اصلی برای تثبیت جمعیت، تقویت امنیت اجتماعی، کاهش نابرابری فضایی و حفظ پایداری سکونت در نواحی مرزی تبدیل شده است و در استانی با مختصات خاص جغرافیایی و تاریخی این نگاه میتواند آثار فراتر از حوزه عمران بر جای بگذارد.
در این میان همزمانی حمایت مالی دولت، همراهی شبکه بانکی، حضور نهادهای حمایتی و مشارکت مردم سبب شده بخشی از طرحها با سرعت و اثربخشی بیشتری پیش برود و هر جا این هماهنگی میان اضلاع مختلف اجرایی تقویت شده خروجی کار نیز ملموستر بوده و رضایت عمومی بیشتری ایجاد کرده است، بنابراین تداوم موفقیت این برنامهها بیش از هر چیز به حفظ همین همافزایی وابسته است.
با این حال ادامه مسیر پیشرو نیازمند آن است که روند تامین اعتبار، پرداخت به موقع تسهیلات، رفع گرههای اداری و تکمیل زیرساختهای مکمل با همان شتاب کنونی دنبال شود، در غیر این صورت بخشی از ظرفیت ایجاد شده در حوزه مسکن و توسعه کالبدی روستاها ممکن است با کندی مواجه شود و از اثرگذاری آن کاسته شود.
کارنامه بخش مسکن و آبادانی روستایی ایلام در مجموع و در مقطع کنونی، قابل دفاع و امیدآفرین است، به ویژه آن که آثار آن تنها در آمارها و ارقام خلاصه نمیشود و در بهبود امنیت سکونت، کاهش آسیبپذیری، افزایش رضایت خانوارها و تقویت امید به ماندن در روستاها نیز قابل دیدن است.