به گزارش خبرنگار ایکنا، مراسم بزرگداشت آیت‌الله سیدمصطفی حسینی دشتی، مترجم و مفسر قرآن کریم، مؤلف دائرة‌المعارف جامع اسلامی «معارف و معاریف» و از مفاخر استان بوشهر در قالب هفتادمین نشست «ظهر دلنشین» سه‌شنبه، 23 تیر با حضور جمعی از چهره‌های فرهنگی و قرآنی کشور به ویژه بوشهری‌ها، شاگردانش و مدیران امور قرآنی به میزبانی خبرگزاری بین‌المللی قرآن برگزار شد.

در بخشی از این نشست، آیت‌الله حسینی دشتی طی سخنانی با گرامیداشت یاد رهبر شهید انقلاب اسلامی اظهار کرد: عرض احترام به روح پاک آن بزرگوار دارم که خدمات شایانی به قرآن داشتند. از خداوند متعال مسئلت دارم قرآن همواره قرین وجود ایشان باشد. خدمات ایشان به قرآن بسیار ارزشمند و ماندگار بود. هرگز فراموش نمی‌کنم که علاوه بر اهتمام فراوان به نشر علوم قرآنی، همواره بر گسترش فرهنگ حفظ قرآن تأکید داشتند؛ تأکیدی که امروز ثمرات آن را در میان نسل جوان کشور، اعم از دختران و پسرانی که حافظ بخش یا تمامی قرآن هستند، به‌روشنی مشاهده می‌کنیم و این از برکات وجود آن بزرگوار است. از خداوند متعال برای ایشان رحمت واسعه مسئلت دارم و برای خلف صالح ایشان، رهبر کنونی انقلاب اسلامی ایران، توفیق روزافزون آرزو می‌کنم.

وی افزود: خداوند در آغاز سوره مبارکه ابراهیم(ع) می‌فرماید: «إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ» و چند آیه بعد نیز درباره حضرت موسی(ع) می‌فرماید: «وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَىٰ بِآيَاتِنَا أَنْ أَخْرِجْ قَوْمَكَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ». قرآن در این دو آیه، رسالت خود و همه پیامبرانی را که کتاب آسمانی بر آنان نازل شده، در یک جمله خلاصه می‌کند و آن، انتقال انسان‌ها از تاریکی‌ها به سوی نور است. تعبیر «ظلمات» و «نور» از واژه‌هایی است که حتی در زبان فارسی نیز برای مردم کاملاً آشناست.

این مترجم و مفسر قرآن ادامه داد: قرآن خود را کتاب زندگی معرفی می‌کند، اما قرآن بودنِ قرآن به شیوه بیان، سبک ویژه، سیمای خاص و نکته‌های منحصر به‌فرد آن است. برای نمونه، هنگامی که می‌خواهد قضات را نسبت به مسئولیت سنگین قضاوت هشدار دهد، به‌جای بیان مستقیم، خطاب به حضرت داوود(ع) می‌فرماید: «يَا دَاوُودُ إِنَّا جَعَلْنَاكَ خَلِيفَةً فِی الْأَرْضِ فَاحْكُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ». یعنی تو در مقام قضاوت، جانشین خداوند هستی و هر قاضی تا قیامت مخاطب این آیه است. بنابراین، کسی که در جایگاه خداوند میان مردم داوری می‌کند، باید با عدالت حکم کند و همواره بداند که مسئولیتی الهی بر دوش دارد.

وی اظهار کرد: هنگامی که قرآن می‌خواهد عظمت علم را بیان کند، به توصیف مستقیم آن نمی‌پردازد، بلکه به برترین پیامبر الهی می‌فرماید: «قُلْ رَبِّ زِدْنِی عِلْمًا». پیامبری که بر انواع علوم احاطه دارد، مأمور می‌شود از خداوند افزایش دانش را درخواست کند. این نشان می‌دهد که علم حقیقتی بی‌پایان است و حتی برترین پیامبران نیز وظیفه دارد، همواره در طلب دانش بیشتر باشد.

حسینی دشتی با اشاره به معیارهای شایسته‌سالاری در حکومت گفت: قرآن برای تبیین این اصل نیز از یک حادثه تاریخی بهره می‌گیرد. هنگامی که عزیز مصر به حضرت یوسف(ع) اعتماد کرد، یوسف(ع) درخواست کرد مسئولیت خزانه و ارزاق مردم به او سپرده شود و فرمود: «إِنِّی حَفِيظٌ عَلِيمٌ». این جمله، اگرچه خبری است، اما به دلالت التزامی، حکمی انشایی و همیشگی را بیان می‌کند؛ یعنی هرکس مسئولیتی در حکومت بر عهده می‌گیرد، باید دو ویژگی اساسی داشته باشد؛ نخست پاکدستی و امانت‌داری، به‌گونه‌ای که خیانت حتی در ذهن او راه نیابد، و دوم آگاهی و تخصص نسبت به مسئولیتی که پذیرفته است. اگر کسی بدون این دو ویژگی مسئولیتی را بپذیرد، در حقیقت به آن مسئولیت خیانت کرده است.

وی با تأکید بر اهمیت مسئولیت‌شناسی اظهار کرد: یکی از احکام مهم اسلام که متأسفانه امروز تا حد زیادی به فراموشی سپرده شده، مسئولیت‌شناسی است. سوره مبارکه «یس» که قلب قرآن به شمار می‌آید، نکات ویژه‌ای را در این زمینه بیان کرده است. قرآن می‌فرماید: «وَجَاءَ مِنْ أَقْصَى الْمَدِينَةِ رَجُلٌ يَسْعَى». مردی از منطقه‌ای محروم و دورافتاده باخبر می‌شود که فرستادگان حضرت عیسی(ع) چند روز است در مرکز شهر مردم را به حق دعوت می‌کنند، اما مردم آنان را سنگباران می‌کنند. این مرد احساس وظیفه می‌کند و بی‌درنگ راهی مرکز شهر می‌شود. قرآن با تعبیر «يَسْعَى» بیان می‌دارد که آن فرد با شتاب حرکت کرد؛ زیرا احساس تکلیف کرده بود، هنگامی که انسان وظیفه خود را تشخیص دهد، همه خطرها را به جان می‌خرد. 

وی افزود: آن مرد خطاب به مردم گفت: «يَا قَوْمِ اتَّبِعُوا الْمُرْسَلِينَ، اتَّبِعُوا مَنْ لَا يَسْأَلُكُمْ أَجْرًا وَهُمْ مُهْتَدُونَ». آن مرد به مردم گفت این فرستادگان در این چند روز هیچ مزدی از شما نخواستند و تنها خیرخواه شما بودند. از رفتار و گفتارشان پیداست که خود اهل عمل هستند. بنابراین، کسی شایسته رساندن دین به مردم است که چنین ویژگی‌هایی داشته باشد و هیچ چشمداشتی نسبت به مردم نداشته باشد.

این مفسر قرآن ادامه داد: مردم او را نیز سنگباران کردند و به شهادت رساندند، اما هنگامی که خداوند او را مورد تکریم قرار داد، آن فرد حتی در آن جایگاه نیز انسان‌دوستی را فراموش نکرد. او نگفت خدایا از این مردم انتقام بگیر، بلکه گفت: «يَا لَيْتَ قَوْمِی يَعْلَمُونَ، بِمَا غَفَرَ لِی رَبِّی وَجَعَلَنِی مِنَ الْمُكْرَمِينَ»؛ ای کاش قوم من می‌دانستند که پروردگارم چگونه مرا آمرزید و گرامی داشت.

وی با بیان اینکه خلاصه اسلام، انسان‌دوستی است، اظهار کرد: قرآن جایگاه انسان را تا بالاترین مرتبه ارتقا داده است. در سوره بقره از «آدم» و در سوره حجر از «بشر» سخن می‌گوید و بیان می‌کند. ساختار وجودی انسان به اندازه‌ای عظمت دارد که فرشتگان مأمور به سجده بر او می‌شوند. انسان و فرشتگان هر دو موجوداتی مجرد هستند، اما خداوند به فرشتگان فرمان نداد بر آسمان سجده کنند، بلکه آنان را به سجده بر انسان مأمور ساخت.

حسینی دشتی افزود: برتری انسان بر فرشتگان در علم است. علم فرشتگان محدود است، اما علمی که خداوند به انسان عطا کرده، ظرفیت نامحدود دارد. از همین رو، هنگامی که خداوند فرمود: «إِنِّی جَاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِيفَةً»، فرشتگان پرسش خود را مطرح کردند و خداوند نیز سخن آنان را رد نکرد. سپس آنان اعتراف کردند: «لَا عِلْمَ لَنَا إِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا». این آیات دو نکته بزرگ را در خود جای داده است؛ نخست اصل شورا و مشورت، تا آنجا که خداوند با فرشتگان گفت‌وگو می‌کند و دوم جایگاه والای آزادی بیان؛ به‌گونه‌ای که مخلوق در برابر خالق امکان اظهار نظر پیدا می‌کند و قرآن آزادی بیان را از نیازهای اساسی انسان معرفی می‌کند.

وی در ادامه مسئولیت‌شناسی را از احکام فراموش‌شده اسلام دانست و گفت: در سراسر عالم خلقت و تاریخ پیامبران، کمتر کسی را می‌توان همانند امام حسین(ع) در مسئولیت‌شناسی یافت. امام حسین(ع) همچون قرآن، از جایگاه امامت اقدام کرد و حرکت ایشان هرگز یک اقدام شخصی نبود.

حسینی دشتی در پایان سخنان خود با اشاره به قیام عاشورا اظهار کرد: امام حسین(ع) در روز هشتم ذی‌الحجه، در حالی که همه مسلمانان برای انجام مناسک حج به سمت عرفات و جنوب حرکت می‌کردند، او با کاروان امامت مسیر شمال را در پیش گرفت و راهی عراق شد. همه مسلمانان در آن دوران جایگاه امام حسین(ع) را می‌شناختند و از پیامبر اکرم(ص) درباره منزلت حسنین(ع) شنیده بودند. امام حسین(ع) براساس آیه مباهله، یکی از پنج رکن اصلی رسالت بود؛ همان پنج نفری که در تعبیر «أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ... وَأَنْفُسَنَا وَأَنْفُسَكُمْ» معرفی شده‌اند. با وجود عظمت حج، که از فروع دین است، در آن روز اصل دین و حقیقت نبوت با تثبیت حکومت فردی متجاهر به فسق به نام خلیفه رسول‌الله در معرض تهدید قرار گرفته بود. این انحراف با سخنرانی و موعظه اصلاح‌شدنی نبود؛ از این‌رو امام حسین(ع) با آن تصمیم بزرگ، برخلاف مسیر ظاهری حجاج، راه عراق را برگزید و فرمود: «لَعَمْرِی مَا الْإِمَامُ إِلَّا الْحَاكِمُ...»؛ به جانم سوگند، تنها کسی شایسته پیشوایی جامعه اسلامی است که جز براساس قرآن فرمان نراند. جالب است که خداوند یک بار در قرآن به عمر پیامبر سوگند یاد کرده است، در اینجا نیز امام حسین(ع) به امر خود سوگند یاد می‌کند.