به گزارش روابط عمومی اداره کل کتابخانههای عمومی استان مرکزی، در آستانه ایام تشییع پیکر پاک قائد شهید امّت، مروری خواهیم داشت بر کتابهایی که رهبر شهید انقلاب اسلامی، حضرت آیتالله سیدعلی حسینی خامنهای، معرفی و پیشنهاد کرده بودند. به همین مناسبت، راضیه عباسی قهیه، مسئول کتابخانه عمومی دکتر حصیبی شهر اراک، کتاب «خاتون و قوماندان» را مرورنویسی کرده است.
شناسنامه کتاب:
نام اثر: خاتون و قوماندان
نویسنده: مریم قربانزاده
ناشر: نشر ستارهها
سال انتشار: ۱۳۹۸
موضوع: زندگینامه / سرگذشتنامهٔ شهدای مدافع حرم
ژانر: ادبیات مقاومت و پایداری، مدافعان حرم
تعداد صفحات: ۳۳۵ صفحه
زمان تقریبی مطالعه: ۱۲ ساعت
مخاطب: بزرگسالان و عموم علاقهمندان به مرور خاطرات سربازان مدافع حرم و آشنایی با شهدا در عملیاتهای مختلف سوریه
قالب اثر: واقعیتمحور، اجتماعی با رویکرد روایی و تحلیلی
مقدمه:
«خاتون و قوماندان»، روایت زندگی امالبنین حسینی، همسر شهید علیرضا توسلی (ابوحامد)، فرماندهٔ لشکر فاطمیون است.
علیرضا توسلی معروف به ابوحامد، در ۱ مهر ۱۳۴۱ در افغانستان به دنیا آمد و در ۹ اسفند ۱۳۹۳ در شهر درعای سوریه به شهادت رسید. او فرمانده و بنیانگذار لشکر فاطمیون بود. ابوحامد تمام زندگیاش را در مقام یک رزمنده سپری کرد و در جبهههای مختلف جنگید. با شروع جنگ ایران و عراق به کردستان رفت و بیش از یک سال در آن منطقه حضور داشت. پس از پایان جنگ ایران و عراق، برای جنگ با ارتش شوروی به افغانستان رفت و بار دیگر در سال ۱۳۷۴، زمانی که نیروهای طالبان در افغانستان روی کار آمده بودند، به افغانستان بازگشت. در این میان با امالبنین ازدواج کرد. این ازدواج یک پسر به نام حامد و دو دختر برای آنها به ارمغان آورد.
هنگامی که بحران سوریه آغاز شد، او در تاریخ ۲۲ اردیبهشتماه ۱۳۹۲ راهی سوریه شد و یک سال بعد در نبرد با جبهه النصره به شهادت رسید. آرامگاه او در شهر مشهد قرار دارد.
خلاصه محتوایی:
کتاب «خاتون و قوماندان» روایتی عاشقانه و صادقانه از زندگی شهید علیرضا توسلی، فرمانده و بنیانگذار لشکر فاطمیون است. لشکری متشکل از مجاهدان افغان که در عملیاتهای بسیاری حضور پررنگی داشت و در آزادسازی شهرهای مهمی همچون حلب، نقشی کلیدی ایفا کرد. ابوحامد مردی بود که سالیان فراوانی را در جنگ و جهاد گذرانده بود. او در سالهای نوجوانی، بسیجی جبهههای دفاع مقدس بود و در دههٔ هفتاد شمسی در سرزمین مادری در برابر طالبان جنگید؛ اما مقصد نهایی او حریم زینبی بود و سرانجام پاداش سالها دویدن در میدانهای نبرد را با امضای سرخ شهادت دریافت کرد.
قربانزاده با نثری ساده و روان، اما سرشار از احساسات و ظرافتهای عاشقانه، شخصیت اصلی کتاب را از زبان همسرش با دقتی زنانه ترسیم میکند.
درونمایهها و مفاهیم کلیدی:
مهمترین مفاهیم کاربردی در کتاب عبارتند از:
خاطرات دلدادگی علیرضا و امالبنین
خاطرات سفر به افغانستان در شرایط سخت
شهادتطلبی، ایثار، میهندوستی و تعهد
صبر و شکیبایی، توکل بر خدا و دیدار با سردار بزرگ اسلام، حاج قاسم سلیمانی
تحلیل ساختاری و روایی:
روایت اول شخص:
راوی این اثر، همسر شهید، یعنی امالبنین حسینی است. خواننده بهطور مستقیم با صبوری، گذشت و تحمل حوادث مربوط به مهاجران افغان مواجه و درگیر میشود. روایت همسر شهید، فضای کتاب را واقعی، صمیمی و ملموس میکند، بهگونهای که خواننده به درون زندگی حقیقی شخصیت اصلی کشیده میشود. «قوماندان» در زبان فارسی دری به معنای فرمانده است و «خاتون» عنوانی است که ابوحامد به همسرش داده بود.
ساختار اپیزودیک:
هر برگ از این کتاب، بیانگر ۱۵ سال زندگی و دلدادگی همسر شهید است که قربانزاده با حفظ امانتداری، خاطرات تلخ و شیرین این زوج را با لحنی دلنشین و صمیمی تقدیم مخاطب کرده است. کتاب در دو بخش «ایران» و «سوریه» توسط قربانزاده نوشته شده است.
زبان و نثر:
نثر قربانزاده ساده، روان و دلنشین و به دور از تکلف است؛ اما در عین دلنشینی و سادگی، سرشار از ظرافتهای عاشقانه زنانه و همسرانه است. استفاده از توصیفهای دقیق، دیالوگهای طبیعی و جزئیات حقیقی و ملموس، فضای داستان را برای مخاطب واقعی و قابلباور کرده است.
شخصیتپردازی:
در نوشته مریم قربانزاده، شهید توسلی شخصیتی ساده و چندلایه و در عین حال عرفانی و پیچیده دارد. او در ظاهر، مردی آرام، مسئول و وفادار است؛ اما در درون، سرشار از عشق، تعهد و سرسپردگی است با آرزوهایی پر از امید و امنیت. شخصیت فرعی داستان، یعنی همسر شهید، خانم امالبنین حسینی، روایت دلدادگی، روزمرگی، فرزندان، خانواده، همسایگان، فضای افغانستان و جبهههای حق علیه باطل را چنان با دقت و ظرافت طراحی و تجسم میکند که هرکدام نقشی کاملا حقیقی و ملموس برای خواننده ترسیم میشود.
جامعه مخاطب:
این کتاب نه تنها برای همه دلدادگانی که به زندگی شهدا و شهیدان افغان علاقهمندند، بلکه برای هر عاشقی که در پی یافتن الگویی از «شهادت» و «مظلومیت» است، بسیار حائز اهمیت است. این کتاب برای تمام نسلها نوشته شده است با روایتی روشن که باعث شده کتاب نهفقط برای علاقهمندان، بلکه برای همه آنهایی که دنبال واقعیت و مظلومیت شهدا، بهویژه شهدای افغان، هستند نیز منبعی قابلاعتماد باشد.
مقایسه اثر با آثار همرده:
در مقایسه با آثار همرده، این کتاب با «پاییز آمد» نوشته گلستان جعفریان شباهت دارد؛ چراکه هر دو روایتی عاشقانه از زندگی همسران شهدا با مفاهیم متعالی انسانیت ارائه میدهند. همچنین با «روایت بیقرار» اثر بتول پادام، از جهت روایت عاشقانهٔ همسر شهید با قلمی شیوا و جانبخش قابلمقایسه است. نیز با «اسم تو مصطفاست» به قلم راضیه تجار، که روایت نامهای از همسر شهید مصطفی صدرزاده با فضایی کاملا صمیمی و ملموس است، همخانواده محسوب میشود.
ارزیابی نهایی:
کتاب «خاتون و قوماندان»، از آثار شاخص شهدای مدافع حرم است که با تقریظ رهبر شهید در سال ۱۴۰۱ در اوج قرار گرفت. این کتاب، روایتی واقعی از نسلی شجاع، راسخ و بدون تکرار است که با خون خود، برگ پیروزی و مقاومت ایران را روی میز قدرتمندان جهان نهادند.
«خاتون و قوماندان» اثری است که خاطرات، داستان، واقعیت، زندگی، رویا و حقیقت را در هم آمیخته است. امالبنین حسینی، همسر شهید علیرضا توسلی، فرمانده لشکر فاطمیون، با زبان شفاهیِ ساده اما گویا و صادق، روایت دلدادگی تا شهادت همسرش را به تصویر میکشد.