به گزارش ایرنا، اسکو که سال‌هاست به‌عنوان قطب‌ چاپ باتیک ایران شناخته می‌شود، امروز علاوه بر جایگاه فرهنگی و اقتصادی، با پرسش‌های زیست‌محیطی هم روبه‌روست.

گزارش‌های منتشرشده از این صنعت نشان می‌دهد که تولیدات چاپ باتیک اسکو بازار داخلی و صادراتی قابل توجهی دارند. طبق اطلاعات موجود، صادرات سالانه این واحدها به کشورهای همسایه بیش از ۴ میلیون دلار برآورد شده و سالانه بیش از ۵۰ هزار روسری چاپ باتیک صادر می شود.

اما در کنار این رونق اقتصادی، موضوع پساب رنگرزی و مصرف آب از مهم‌ترین نگرانی‌های زیست‌محیطی این واحدها به شمار می‌رود. فرآیند چاپ و رنگرزی باتیک، حتی در صورت استفاده از رنگ‌های طبیعی، می‌تواند پساب حاوی مواد رنگی، مواد شوینده، نمک‌ها و ترکیبات آلی تولید کند. این پساب‌ها در صورت دفع غیراصولی، باعث افزایش COD و BOD آب، آلودگی خاک و فشار بر منابع آب محلی می‌شوند.

از همین رو مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان شرقی، انتقال صنعت چاپ باتیک به شهرک صنعتی شهید نیرومند را اقدامی مؤثر در کاهش آلایندگی‌ها دانست و افزود: هماهنگی‌های صورت‌گرفته برای انتقال این واحد آلاینده، قدم بزرگی در راستای کمک به پاکی و سلامت محیط زیست شهرستان اسکو محسوب می‌شود و می‌تواند الگویی موفق برای مدیریت سایر چالش‌های زیست‌محیطی باشد.

محمدحسین حسن‌زاده، در همایش محیط زیست اسکو، بر ضرورت توجه جدی به مقوله حفاظت از محیط زیست در فرآیند توسعه تأکید کرد و گفت: هدف از برگزاری چنین نشست‌هایی، تبیین اهمیت و جایگاه محیط زیست و جلب مشارکت تمامی بخش‌ها برای حفاظت از این سرمایه ارزشمند ملی است.

وی با اشاره به ویژگی‌های خاص شهرستان اسکو اظهار کرد: این شهرستان با برخورداری از حدود ۶۵ هزار هکتار منطقه حفاظت‌شده، در کنار استقرار واحدهای متعدد صنعتی و قرار گرفتن در زمره سکونتگاه‌های در حال توسعه استان، از شرایط ویژه‌ای برخوردار است. آب‌وهوای مطلوب و ظرفیت‌های طبیعی این شهرستان، فرصت‌های ارزشمندی را برای توسعه فراهم کرده است، اما در کنار این فرصت‌ها باید به تهدیدها و چالش‌های زیست‌محیطی نیز توجه جدی داشت تا از بروز مخاطرات و آسیب‌های احتمالی جلوگیری شود.

نمایی از عمل چاپ باتیک در یکی از کارگاه های اسکو

انتقال کارگاه های باتیک در راستای سلامت شهروندان اسکو

محمد باقر آقایی، فرماندار شهرستان اسکو نیز با اشاره به یکی از مهم‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی منطقه گفت: موضوع فعالیت واحدهای چاپ باتیک و آثار ناشی از آن بر منابع آب‌های سطحی و زیرزمینی، طی سال‌های اخیر به یکی از دغدغه‌های جدی مردم و مسئولان شهرستان تبدیل شده بود.

وی افزود: خوشبختانه با پیگیری‌های انجام‌شده و هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی مرتبط، زمینه انتقال این واحدهای آلاینده به شهرک صنعتی شهید نیرومند فراهم شده است و اجرای این طرح، گامی اساسی در راستای کاهش آلودگی‌های زیست‌محیطی و صیانت از سلامت شهروندان و منابع طبیعی شهرستان اسکو به شمار می‌رود.

در ادامه این همایش، فعالان مردمی و دوستداران محیط زیست نیز دیدگاه‌ها و پیشنهادهای خود را در زمینه حفاظت از منابع طبیعی و ارتقای فرهنگ زیست‌محیطی مطرح کردند و بر لزوم تداوم هم‌اندیشی و تقویت مشارکت‌های اجتماعی در این حوزه تأکید شد.

امیر قاسم‌زاده، رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان اسکو و دبیر این همایش هم با قدردانی از حضور مدیرکل حفاظت محیط زیست استان، مسئولان شهرستانی و مشارکت فعالان مردمی گفت: با انجام هماهنگی‌های لازم میان دستگاه‌های اجرایی و متولیان امر، آیین کلنگ‌زنی انتقال واحدهای چاپ باتیک به شهرک صنعتی شهید نیرومند روز دوشنبه برگزار خواهد شد. بدون تردید اجرای این طرح، نقطه عطفی در مدیریت یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های زیست‌محیطی شهرستان اسکو خواهد بود و نقش بسزایی در حفظ منابع آب، کاهش آلودگی‌ها و ارتقای کیفیت محیط زیست منطقه ایفا خواهد کرد.»

وی افزود: اداره حفاظت محیط زیست شهرستان اسکو با بهره‌گیری از ظرفیت دستگاه‌های اجرایی، صنایع و مشارکت مردم، مسیر تحقق اهداف زیست‌محیطی را با جدیت دنبال خواهد کرد تا ضمن حفظ داشته‌های طبیعی منطقه، زمینه توسعه‌ای متوازن و پایدار برای نسل‌های آینده فراهم شود.

در پایان این همایش، از تلاش‌ها و همراهی رسانه‌های فعال در حوزه اطلاع‌رسانی و فرهنگ‌سازی زیست‌محیطی و همچنین برخی تشکل‌های مردم‌نهاد فعال در عرصه حفاظت از محیط زیست با اهدای لوح تقدیر تجلیل به عمل آمد. مسئولان حاضر در این مراسم، نقش رسانه‌ها و سازمان‌های مردم‌نهاد را در ارتقای آگاهی عمومی، جلب مشارکت اجتماعی و تحقق اهداف زیست‌محیطی، نقشی مؤثر و انکارناپذیر توصیف کردند.

به گزارش ایرنا، چاپ 'کلاقه‌ای یا باتیک از هنرهای سنتی آذربایجان شرقی است که بیشتر در اسکو رواج داشته و هنرمندان فعال در این رشته از صنایع دستی با استفاده از رنگ های طبیعی برگرفته از میوه ها و گیاهان، نقش ها و اشکال متنوعی را روی پارچه، روسری و شال می آفرینند.

در عملیات رنگرزی روی پارچه در این روش، بیشتر از رنگ های گیاهی مانند روناس، اسپرک، پوست انار و زردچوبه استفاده می شود.

در دوران قدیم هنرمندان فعال در این رشته از ترکیب برگ درخت مو، سود سوزآور و خاک رس ماده ای مقاوم و چسبناک بدست می آوردند و قسمت هایی از پارچه را بوسیله قلم مو با این ماده می پوشانده و تمامی پارچه را رنگرزی می کردند.

پس از شستشوی پارچه قسمت های آغشته به چسب به رنگ اصلی پارچه می ماند و قسمت های دیگر رنگین می شد.

در ایران به جای برگ مو از پیه گوسفند، موم خالص عسل و سقز خام ماده چاپ باتیک را می ساختند که نام بین المللی آن 'واکس باتیک ' و در آذربایجان به 'روغن کلاقه ای' موسوم است.

ابزار کار چاپ باتیک 'تیان' نام دارد که وسیله‌ای فلزی شبیه به قیف نازک بوده و از ظروف پلاستیکی متناسب با اندازه پارچه، ظرف مسی کوچک برای جوشاندن زاج، اتو و میز اتو، میز کار، منبع حرارتی، ریسمان، گیره لباس، سوزن، قیچی، قاب چوبی (چارچوب) برای کشیدن پارچه، چکش، میخ و انواع مهرهای چوبی و قالب، قلم مو، ظروف رنگرزی، ظرف مسی برای گرم کردن ماده مقاوم و ظروف مخصوص شستشوی پارچه با بنزین در این صنعت استفاده می‌شود.

روش‌های چاپ باتیک شامل چاپ مقاوم، چاپ برداشت، چاپ با شابلون، نقاشی باتیک روی پارچه ابریشمی، تار عنکبوتی، قلم‌مویی، بدون رنگرزی و باندا (پیچشی) است.

چاپ مقاوم از روش های این صنعت بوده که در آن نقوش یا زمینه مورد نظر را با موادی مقاوم که در مقابل رنگ نفوذ ناپذیر است، می پوشانند تا به هنگام رنگرزی از جذب رنگ در آن قسمت ها جلوگیری شود.

در این روش که چاپ کلاقه ای از جمله آن به شمار می رود ابتدا پارچه را به مدت لازم در آب ولرم می خیسانند تا آهار آن در آب حل شده و جدا شود سپس پارچه را درون محلول ضعیف زاج سفید می گذارند تا عمل دندانه انجام و پارچه قدرت رنگ پذیری بیشتری یابد؛ سپس پارچه را خشک و اتو می کنند و برای جلوگیری از جمع شدن پارچه به هنگام چاپ، پارچه ابریشمی را به پارچه توری هم اندازه آن پیش از چاپ کوک می زنند.

بعد از این مرحله ابتدا طرح کاغذی را تفکیک رنگی کرده و هر کدام را روی تخته سه لایی می چسبانند و اطراف خطوط آن را بریده تا نقش مشبک آماده شود؛ سپس آن را روی تخته سه لایی دیگری که به شکل کلی نقش است، می چسبانند و دسته ای به آن متصل می کنند.

در مرحله چاپ، ماده مقاوم را مذاب کرده و تا پایان کار روی منبع حرارتی گرم نگاه می دارند و پارچه دندانه شده را روی پارچه ای ضخیم که روی میز کار کشیده شده است پهن کرده و اتو می کنند.

حدود نقش ها را روی پارچه با مداد مشخص می کنند سپس مهر را درون مواد مذاب زده و مهر زنی را آغاز می کنند؛ ابتدا نقوشی که باید در پارچه به رنگ روشن حفظ شود با ماده مقاوم و مهر نقش اندازی می شود و پارچه مهر زده را برای تثبیت رنگ درون محلول زاج سفید قرار می دهند پس از خشک شدن، پارچه را دورن رنگ تیره دلخواه می گذارند.

دوباره پارچه را درون محلول زاج سفید قرار داده و خشک می کنند و رو و زیر سطح پارچه کاغذ می گذارند و آن را با اتو حرارت می دهند تا ماده ی مقاوم ذوب شود.

برای از بین بردن مواد چربی باقی مانده، پارچه را در بنزین قرار می دهند و در پایان پارچه را با آب و صابون می شویند و آن را در مجاورت هوای آزاد و سایه خشک می کنند.

همایش هفته محیط زیست شهرستان اسکو با تأکید بر هم‌افزایی میان مسئولان، صنعتگران، رسانه‌ها، تشکل‌های مردمی و شهروندان برای حفاظت از محیط زیست و اتخاذ تصمیمات عملی در جهت رفع چالش‌های موجود به کار خود پایان داد.