به گزارش ایرنا، مهرشهر روزگاری روستای کوچکی به نام «دهلکوه» بود که با رونق ساخت و سازهای مسکن مهر در جوار مرکز استان خراسان جنوبی قد کشید و بالاخره همزمان با افتتاح رسمی پروژههای مسکن مهر به شهر ملحق شده و تغییر نام داد.
اکنون این منطقه با هویت «مهر شهر» برای توسعه متوازن در بحث تامین زیرساختهای شهری با مشکل مواجه است، منطقهای که جمعیتی معادل برخی شهرستانهای استان را در خود جای داده، همچنان از یک «ورودی» اصلی رنج میبرد؛ ورودیای که نه تنها پاسخگوی حجم تردد نیست، بلکه به دلیل همجواری با مراکز پرترددی نظیر دوشنبهبازار، مرکز تعویض پلاک و بلوار شعبانیه، به گره کوری تبدیل شده که اعصاب و روان ساکنان را هدف گرفته است.
۲۸ مرداد ۱۳۸۸، سید صولت مرتضوی استاندار وقت خراسان جنوبی خبر داد که شورای عالی معماری و شهرسازی با الحاق منطقه مهرشهر (دهلکوه) به شهر بیرجند موافقت کرده است.
۱۴ شهریور ۱۳۹۱ بود که مرحوم قهرمان رشید استاندار بعدی خراسان جنوبی اعلام کرد؛ با تصویب شورای عالی شهرسازی کشور ۲۹۲ هکتار از اراضی مجموعه دهلکوه به محدوده خدمات شهری الحاق شد و گفت:مقدمات و اقدامات لازم برای استفاده اهالی مهرشهر از خدمات شهری به انجام رسیده و ساکنان این منطقه میتوانند از مزایای خدمات شهری برخوردار شوند.
از آن زمان به بعد عده ای از مسئولان شهری، مهر شهر را وصله ناجوری برای شهر بیرجند میدانستند چرا که جمعیت زیادی در این منطقه ساکن شده بود و این حجم بارگزاری جمعیت از توان خدمات رسانی خارج بود.
در حالی که بسیاری از مردم آن زمان با کمترین هزینه توانستند صاحب مسکن شود و امروز این منطقه یکی از جوانترین و البته شلوغترین مناطق شهر بیرجند است لذا به همین واسطه شور زندگی را در آنجا میتوان دید.
البته بررسی اسناد مطبوعات و رسانهها در دهه ۹۰ نشان میدهد که نطفه مشکلات مهر شهر با چکهای برگشتی دهیاری دهلکوه بابت عوارض آماده سازی و توسعه ۶ برابری جمعیت بدون پشتوانه مالی بسته شد.
در آن مقطع شهرداری بیرجند از آسفالت معابر مهر شهر خودداری میکرد چون دستگاههای خدماترسان هنوز انشعابات را تکمیل نکرده بودند و اعتقاد مدیران شهری این بود که هزینههای گزاف آسفالت شکافی بار مضاعفی بر دوش شهرداری خواهد گذاشت و از طرفی هدر دادن بیتالمال است.
آرشیو روزنامه آوای خراسان جنوبی ۱۳۹۵/۴/۶ صفحه هفت
به هر حال هنوز هم شهرداری معتقد است که در مهرشهر میراثدار بنیاد مسکن و راه و شهرسازی شده چرا که این دو نهاد مسکن ساز اراضی را واگذار کردند و هزینههای هنگفت خدمات رسانی را بر دوش شهرداری گذاشتند.
شهرداری بیرجند حتی یک سانتیمتر بابت مهر شهر زمین نگرفته است
با این وجود شهردار بیرجند در مصاحبه ای که آذر ۱۴۰۲ با خبرنگار ایرنا داشت تاکید کرد:تاکنون عوارض و بهای خدماتی که از مردم سایر نقاط شهر گرفتهایم، در مهرشهر هزینه شده است.
مهدی بهترین با بیان اینکه مهر شهر تحویل شهرداری بیرجند شده بدون اینکه هیچ حق و حقوقی پرداخت شود اظهار کرد: وقتی الحاقی صورت میگیرد طبق قانون ۱۰ درصد اراضی باید به شهرداری پرداخت شود تا بتوان خدمات بهتری به شهروندان ارایه داد.
وی یادآور شد: جمع آوری پسماند، اتوبوسرانی، آتش نشانی، آسفالت معابر و ایجاد فضای سبز خدماتی است که در این سالها به مردم منطقه مهرشهر ارائه شده، اما بابت آن حتی یک سانتیمتر زمین از راه و شهرسازی دریافت نشده است.
با این وجود شهردار بیرجند تلاش کرد سال گذشته جشن پایان آسفالت معابر مهر شهر را برگزار کند و مدعی است که در طول یکسال و نیم ۱۶۰ هزار متر مربع در شمال شهر، آسفالت با بهترین کیفیت اجرا شده است.
اما اکنون مشکلات مردم مهرشهر از آسفالت،بوستان و سطل زباله فراتر رفته و دامنه مطالبات به ورودی دوم این منطقه رسیده است. از آنجایی که مهرشهر تنها یک ورودی دارد چنانچه رخدادی طبیعی یا حتی غیرطبیعی همچون آتشسوزی گسترده، ریزش پل یا هر حادثه بزرگ دیگری اتفاق بیفتد به طور حتم بیش از ۵۰ هزار نفر جمعیت این منطقه از شهر بیرجند محبوس خواهند شد.
مرور تاریخچه جلسات شورای شهر بیرجند هم نشاندهنده یک پاسکاری طولانی بین دستگاهی است. شهردار بیرجند شهریور ۱۴۰۱ اعلام کرده بود که ورودی مهرشهر در حیطه وظایف «راهداری» است و تملک اراضی آن (مستثنیات) به بیش از چهار هزار میلیارد ریال اعتبار نیاز دارد؛ مبلغی که از توان بودجه جاری شهرداری خارج بود.
در حالی که آن زمان شورای شهر بر اولویتبندی این پروژه تأکید داشت، کمبود اعتبار برای «مطالعات اولیه»، حتی شروع کار را هم با تأخیر مواجه کرد اما مهدی بهترین گفته بود هر چه اعضای شورای شهر بر انجام مطالعات تقاطع غیر همسطح مهرشهر اصرار داشته باشند چون مصوبه شورای ترافیک چیز دیگری است، فایدهای نخواهد داشت.
زیرگذر پلیس راه مسیر مُسکّن اما بلاتکلیف
اما در دیماه ۱۴۰۳، با ورود مستقیم استاندار خراسان جنوبی، برگ جدیدی در پرونده مهرشهر ورق خورد. سید محمدرضا هاشمی با تأیید دغدغه مردم گفت: برای حل مشکل ترافیکی ورودی و خروجی مهرشهر مسیرهای محدوده پلیس راه، امتداد بلوار بقیه الله و خیابان کارگران( شکراب) پیشنهاد داده شده است لذا همان زمان بازگشایی مسیر دوم از محدوده «پلیسراه» به صورت زیرگذر و به عنوان مسیر مُسکّن (موقت) را کلید زد.
این بار مدل مشارکت شفاف شد؛ پس راه و شهرسازی مسئولیت تملک اراضی را به عهده گرفت و مقرر شد که شهرداری بیرجند مجری پروژه باشد.
علاوه بر مسیر پلیسراه، امتداد بلوار بقیهالله و خیابان کارگران (شکراب) نیز به عنوان گزینههای موازی مطرح شدهاند تا مهرشهر را از محاصره ترافیکی بلوار مسافر نجات دهند.
پس از ورود قاطع استاندار خراسان جنوبی به این موضوع، شهردار بیرجند که تیر ۱۴۰۴ دیدار مردمی با اهالی مهر شهر داشت بهسازی ورودی دوم این منطقه را از نیازهای اصلی مهر شهر و اولویت اول شورای اسلامی شهر و شهرداری بیرجند دانست.
وی افزود: این نیاز، هم به لحاظ تسهیل در عبور و مرور مردم و هم به لحاظ پدافند غیرعامل، احساس می شود و شهرداری، راهکارهای کوتاه مدت متعددی را در این زمینه ارائه داده است که با توجه به هزینه بیش از سه هزار میلیارد ریال اجرای تقاطع غیر همسطح در ورودی دوم مهر شهر، در سفر دوم رئیس جمهور این پروژه را به عنوان یک اولویت، مطرح کردیم و امیدواریم یک ردیف کد بودجه ای برای آن در نظر گرفته شود. بدیهی است به محض تخصیص بودجه، شهرداری بلافاصله آمادگی اجرای آن را دارد.
در همین خصوص معاون عمران، حملونقل و ترافیک شهردار بیرجند گفت: اجرای پروژه ورودی دوم مهرشهر (محدوده پلیسراه) به دلیل هزینههای هنگفت تملک و اجرا، فراتر از توان مالی تنهایی شهرداری است و تحقق آن مشارکت جدی دستگاههای دولتی و واگذاری سهم ۱۰ درصدی اراضی از سوی راه و شهرسازی را می طلبد.
مهدی حدیدینژاد در گفتوگوی اختصاصی با خبرنگار ایرنا، با اشاره به آخرین وضعیت زیرساختی شمال شهر بیرجند اظهار داشت: شهرداری در سالهای اخیر طرحهای مطالعاتی و آزمایشهای دقیق مکانیک خاک را برای تقاطعهای غیرهمسطح و ورودی مهرشهر با هزینهکرد مبالغ قابلتوجهی انجام داده و آمادهسازی نقشهها به پایان رسیده است.
وی با بیان اینکه برآوردهای مالی پروژه نسبت به سالهای گذشته رشد چندبرابری داشته است، افزود: دو سال پیش، هزینه تملک و اجرای این پروژه حدود ۲هزار میلیارد ریال برآورد شده بود که این رقم اکنون با توجه به نرخ تورم،حداقل چهار برابر افزایش یافته است.
معاون شهردار بیرجند تصریح کرد: با توجه به این حجم از اعتبار، شهرداری به تنهایی قادر به تأمین منابع مالی نیست و اگر مشارکت دولت و دستگاههای متولی نباشد، با گذشت زمان هزینههای اجرای طرح باز هم افزایش خواهد یافت.
گره کور در سهم ۱۰ درصدی اراضی
حدیدینژاد به یکی از موانع اصلی حقوقی و مالی پروژه اشاره کرد و گفت: طبق مصوبات، مقرر شده بود اداره کل راه و شهرسازی سهم ۱۰ درصدی شهرداری از اراضی مهرشهر را واگذار کند تا شهرداری بتواند با اتکا به این منابع، هزینههای تملک و اجرای پروژههای عمرانی منطقه را تأمین کند.
وی تأکید کرد: با وجود پیگیریهای متعدد، این مهم هنوز محقق نشده است و ما همچنان منتظریم تا راه و شهرسازی با ایفای تعهدات خود، مسیر را برای آغاز عملیات اجرایی هموار کند.
معاون عمران، حملونقل و ترافیک شهردار بیرجند با اشاره به طرحهای مختلف برای کاهش بار ترافیکی شمال شهر، بیان کرد: بازگشایی مسیر از سمت پلیسراه به دلیل محدودیتهای کمتر، به عنوان یک طرح کوتاهمدت و اولویتدار در شورای ترافیک مصوب شده است.
وی ادامه داد: برای این مسیر حدود پنج هزار متر مربع تملک اراضی انجام شده که بخشی از آن با اعتبارات داخلی شهرداری و تملک دارایی انجام شده، اما تکمیل آن مستلزم تزریق اعتبارات جدید است.
طرحهای جایگزین در انتهای خیابان کارگران
حدیدینژاد همچنین از بررسی طرحهای دوم در شورای ترافیک خبر داد و گفت: بازگشایی ورودی از انتهای خیابان کارگران (شکراب) نیز به عنوان یک مسیر موازی در دستور کار است که منوط به ارائه طرح و همکاری اداره کل راه و شهرسازی برای بارگذاری پروژههای جدید در آن منطقه خواهد بود.
وی یادآور شد: بازگشایی گره ترافیکی مهرشهر یک مطالبه عمومی و حیاتی است، اما باید پذیرفت که این یک ابرپروژه مشترک است؛ شهرداری نقشههای اجرایی را آماده کرده و اکنون نوبت دستگاههای دولتی است تا در بخش تأمین اعتبار و تملک اراضی، یاریگر مدیریت شهری باشند.
مدیر حقوقی شهرداری بیرجند هم ضمن تشریح آخرین وضعیت تملک اراضی مسیر پلیسراه گفت: این شهرداری در ۲ سال گذشته با تکیه بر اعتبارات دولتی و منابع داخلی، موفق به تملک پنج هزار و ۹۳۹ متر مربع از اراضی واقع در طرح شده است.
حسین خدادوست افزود: برای این میزان تملک، بالغ بر ۱۱۰ میلیارد ریال هزینه شده که ۳۲ میلیارد ریال آن از محل اعتبارات تملک داراییهای سرمایهای و مابقی از منابع داخلی شهرداری تأمین شده است.
وی با این حال به چالش عجیبی در مسیر پروژه اشاره کرد و گفت: برای حدود پنج هزار متر مربع دیگر از اراضی مورد نیاز، فراخوانهای متعددی در جراید منتشر و بنرهایی در محل نصب شده لذا با وجود استعلام از اداره ثبت اسناد و ارسال نقشههای UTM، هنوز مالکان قانونی این پلاکها شناسایی نشده و کسی برای دریافت حقالارض مراجعه نکرده است.
اما بخش جنجالی این پرونده، اختلاف بر سر واگذاری سهم ۱۰ درصدی اراضی مهرشهر به شهرداری است.
خدادوست در این باره به ایرنا گفت: طبق "قانون تعیین وضعیت املاک واقع در طرحهای دولتی و شهرداریها" مصوب مجلس شورای اسلامی، راه و شهرسازی موظف است ۱۰ درصد از اراضی که وارد محدوده شهر میشود را برای تأمین هزینههای خدمات شهری به شهرداری واگذار کند؛ اما تا این لحظه حتی یک سانتیمتر زمین هم به شهرداری واگذار نشده است.
وی در تشریح علت استنکاف راه و شهرسازی توضیح داد: مسئولان راه و شهرسازی به بخشنامهای مربوط به دوران دولتهای نهم و دهم (مسکن مهر) استناد میکنند که در آن ادعا شده اراضی مسکن مهر از واگذاری سهم ۱۰ درصدی معاف هستند؛ این در حالی است که بخشنامهها نباید مغایر با قوانین بالادستی مجلس باشند و این تفسیر اشتباه، سالهاست که توسعه مهرشهر را به بنبست کشانده است.
مدیر حقوقی شهرداری بیرجند یادآور شد: با این وجود مدیرکل راه و شهرسازی خراسان جنوبی قول مساعد داده است تا این موضوع را از طریق سازمان ملی زمین و مسکن پیگیری کند لذا اگر این سهم قانونی واگذار شود، شهرداری توان مالی لازم برای تکمیل تملکها و اجرای ابرپروژه ورودی دوم را پیدا خواهد کرد.
پرداخت سهم ۱۰ درصدی متناسب با انتقال اسناد مالکیت است
مدیرکل راه و شهرسازی خراسان جنوبی هم گفت: طرح ورودی دوم مهر شهر بر اساس مصوبات شورای ترافیک استان آماده و به شهرداری ابلاغ شده تا به عنوان مجری متعهد به اجرای آن شود.
میر محمد مودی افزود: اما با توجه به کمبود منابع شهرداری مقرر شده که از ظرفیت دیگر دستگاههای اجرایی استفاده شود لذا اداره کل راه و شهرسازی قمستی از هزینه های تملک اراضی را در قالب سهم ۱۰ درصد تامین کند که این اتفاق افتاده است.
وی ادامه داد: لذا اراضی سهم ۱۰ درصد الحاقات جدید مهرشهر به شهرداری تخصیص داده شده است؛ همچنین قسمتی از هزینههای اجرای پروژه از محل اعتبارات سازمان ملی مسکن به میزان حدود ۳۰ درصد متقبل شده ایم که متناسب با پیشرفت فیزیکی پروژه پرداخت خواهد شد.
وی با تاکید بر اینکه برای سهم ۳۰ درصدی هزینهها در بحث تامین اعتبار مشکلی نداریم یادآور شد:در خصوص سهم ۱۰ درصد اراضی الحاق شده مهر شهر هم وزارت راه و شهرسازی مکلف از ۱۰ درصد اراضی منتقل شده بابت خدمات شهری به شهرداری ها واگذار کند.
وی ادامه داد: چون مالک اراضی مهر شهر در اختیار سازمان ملی مسکن است لذا انتقال سندی انجام نگرفته پس سهم ۱۰ درصد هم را نتوانستیم پرداخت کنیم اما متناسب با انتقال اسناد به اشخاص حقیقی یا حقوقی دولت متعهد است که سهم ۱۰ درصدی شهرداریها پرداخت کند.
مدیرکل راه و شهرسازی خراسان جنوبی گفت: برای انتقال اراضی مسکن مهر و انتقال مالکیت به اشخاص حقیقی تسهیلاتی هم وجود دارد لذا هر کدام از ساکنان اعیان این مناطق میتوانند عرصه ملک را هم در اختیار بگیرند.