به گزارش ایرنا؛ استان کرمانشاه با وسعتی نزدیک به ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار هکتار از استانهای برخوردار از تنوع اقلیمی و زیستی در کشور است. بیش از ۷۰ درصد مساحت این استان را عرصههای منابع طبیعی شامل جنگلها و مراتع تشکیل میدهد؛ ظرفیتی که کرمانشاه را به یکی از مهمترین استانهای زاگرسنشین ایران تبدیل کرده است.
در میان مناطق تحت مدیریت اداره کل حفاظت محیط زیست استان، منطقه حفاظتشده قلاجه جایگاهی ویژه دارد. این منطقه با وسعت بیش از ۴۳ هزار هکتار در محدوده شهرستانهای گیلانغرب، اسلامآباد غرب و بخشی از شهرستان کرمانشاه واقع شده و از سال ۱۳۷۸ به دلیل اهمیت اکولوژیکی و تنوع زیستی بالا تحت حفاظت سازمان حفاظت محیط زیست قرار گرفته است.
قرار گرفتن قلاجه در کمربند رویشی زاگرس باعث شده این منطقه به یکی از مهمترین رویشگاههای طبیعی غرب کشور تبدیل شود؛ جایی که چشماندازهای جنگلی، ارتفاعات کوهستانی و زیستگاههای متنوع، مجموعهای کمنظیر از زیباییهای طبیعی را در خود جای دادهاند.
بلوط؛ ستون فقرات حیات در قلاجه
هر مسافری که از جادههای منتهی به قلاجه عبور کند، پیش از هر چیز با انبوه درختان بلوط مواجه میشود؛ درختانی که نماد زاگرس و شناسنامه طبیعی این سرزمین هستند.
جنگلهای بلوط قلاجه علاوه بر ارزشهای زیباشناختی، نقشی حیاتی در حفظ منابع آب و خاک منطقه ایفا میکنند. این جنگلها با جلوگیری از فرسایش خاک، تغذیه سفرههای زیرزمینی و تعدیل شرایط اقلیمی، یکی از ارکان اصلی پایداری زیستبوم غرب کشور به شمار میروند.
کارشناسان محیط زیست معتقدند جنگلهای زاگرس به عنوان یکی از مهمترین سدهای طبیعی مقابله با گرد و غبار، تغییرات اقلیمی و بیابانزایی عمل میکنند و حفاظت از آنها در واقع حفاظت از امنیت زیستمحیطی میلیونها نفر در غرب ایران است.
بهشت حیات وحش غرب کشور
اما ارزش قلاجه تنها به پوشش گیاهی آن محدود نمیشود. این منطقه از جمله زیستگاههای مهم گونههای جانوری در زاگرس محسوب میشود و تنوع قابل توجهی از پستانداران، پرندگان و خزندگان را در خود جای داده است.
خرس قهوهای، پلنگ، شوکا، کل و بز، قوچ و میش، گرگ، روباه، کفتار و گراز از مهمترین پستانداران ساکن این منطقه هستند. حضور برخی از این گونهها به ویژه پلنگ و خرس قهوهای، نشاندهنده سلامت نسبی اکوسیستم و پایداری زنجیره غذایی در منطقه است.
شوکا که از کمیابترین گونههای گوزنسان کشور به شمار میرود، یکی از ارزشمندترین ساکنان جنگلهای زاگرسی است و مشاهده آن در مناطق جنگلی قلاجه اهمیت حفاظتی این منطقه را دوچندان میکند.
علاوه بر پستانداران، انواع پرندگان شکاری و بومی نیز در آسمان قلاجه دیده میشوند و این منطقه را به زیستگاهی ارزشمند برای پرندگان تبدیل کردهاند.
کرمانشاه؛ سرزمین مناطق حفاظتشده
قلاجه بخشی از شبکه گسترده مناطق حفاظتشده استان کرمانشاه است. استانی که بیش از ۲۴۰ هزار هکتار از اراضی آن تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست قرار دارد.
مناطق حفاظتشده بیستون، بوزین و مرهخیل، امروله و دالاخانی، بدر و پریشان در کنار قلاجه، مجموعهای از ارزشمندترین زیستگاههای طبیعی غرب کشور را تشکیل میدهند. همچنین پناهگاههای حیات وحش ورمنجه، زلهزرد و قراویز و آثار طبیعی ملی همچون غار قوریقلعه و غار پراو، شبکه حفاظتی مهمی را در استان ایجاد کردهاند.
وجود این مناطق باعث شده کرمانشاه به یکی از قطبهای تنوع زیستی کشور تبدیل شود؛ استانی که هنوز میتوان در ارتفاعات و جنگلهای آن ردپای گونههای شاخص حیات وحش ایران را مشاهده کرد.
چالشهای پیش روی قلاجه
با وجود همه ظرفیتهای طبیعی، قلاجه نیز مانند بسیاری از زیستگاههای کشور با تهدیدهایی مواجه است. خشکسالیهای پیدرپی، تغییرات اقلیمی، آتشسوزیهای جنگلی، تخریب پوشش گیاهی، چرای بیرویه دام و شکار غیرمجاز از مهمترین چالشهایی هستند که حیات این منطقه را تهدید میکنند.
کاهش بارندگی در سالهای اخیر فشار مضاعفی بر جنگلهای زاگرس وارد کرده و بسیاری از رویشگاههای بلوط را با مشکلاتی نظیر خشکیدگی و ضعف پوشش گیاهی مواجه ساخته است.
از سوی دیگر وقوع آتشسوزی در جنگلهای زاگرس هر ساله بخشهایی از این سرمایه ملی را نابود میکند و خسارات جبرانناپذیری بر اکوسیستم منطقه وارد میسازد.
کارشناسان معتقدند مقابله با این تهدیدها تنها از طریق اقدامات دولتی امکانپذیر نیست و مشارکت جوامع محلی، سازمانهای مردمنهاد و دوستداران طبیعت نقش تعیینکنندهای در حفظ این میراث طبیعی دارد.
ظرفیتی برای توسعه گردشگری پایدار
در کنار ارزشهای زیستمحیطی، قلاجه از ظرفیت بالایی برای توسعه گردشگری طبیعی برخوردار است. چشماندازهای جنگلی، ارتفاعات زیبا، تنوع زیستی و آبوهوای مطبوع، این منطقه را به یکی از مقاصد بالقوه طبیعتگردی در غرب کشور تبدیل کرده است.
توسعه گردشگری مسئولانه و مبتنی بر اصول حفاظت محیط زیست میتواند ضمن ایجاد فرصتهای اقتصادی برای جوامع محلی، زمینه آشنایی بیشتر مردم با اهمیت حفاظت از طبیعت را نیز فراهم کند.
تجربه بسیاری از کشورهای جهان نشان داده است که حفاظت از طبیعت و بهرهبرداری خردمندانه از ظرفیتهای گردشگری میتواند به صورت همزمان محقق شود؛ مشروط بر آنکه اصول توسعه پایدار در تمامی برنامهها رعایت شود.
میراثی برای نسلهای آینده
قلاجه امروز تنها یک منطقه حفاظتشده نیست؛ بلکه بخشی از هویت طبیعی زاگرس و سرمایهای ملی برای ایران به شمار میرود. جنگلهای بلوط، حیات وحش ارزشمند، منابع آب و چشماندازهای کمنظیر آن، گنجینهای هستند که حفظ آنها مسئولیتی همگانی است.
در روزگاری که تغییرات اقلیمی، تخریب زیستگاهها و کاهش تنوع زیستی به یکی از دغدغههای اصلی جهان تبدیل شده، حفاظت از مناطقی همچون قلاجه اهمیتی دوچندان پیدا میکند.
آینده این منطقه به میزان توجه امروز ما وابسته است؛ توجهی که اگر با برنامهریزی علمی، مشارکت مردمی و مدیریت اصولی همراه شود، میتواند این دژ سبز زاگرس را برای نسلهای آینده نیز پابرجا و سرزنده نگه دارد.