به گزارش خبرگزاری تسنیم از کرج، محیطزیست در البرز، بهعنوان یکی از استانهای مهم و در عین حال صنعتی و پرتراکم کشور، همواره در نقطه تلاقی توسعه و حفاظت قرار داشته است. از یک سو گسترش فعالیتهای صنعتی، افزایش جمعیت و فشار بر منابع طبیعی و از سوی دیگر ضرورت حفظ تنوع زیستی، کیفیت هوا و منابع آبی، این استان را به یکی از حساسترین پهنههای محیطزیستی کشور تبدیل کرده است.
نقش اداره کل حفاظت محیطزیست نهتنها نظارتی، بلکه راهبردی و آیندهنگرانه تعریف میشود؛ نقشی که همزمان باید پاسخگوی نیازهای توسعهای باشد و در عین حال، ظرفیتهای طبیعی را برای نسلهای آینده حفظ کند. همزمان با گرامیداشت هفته محیطزیست، این موضوع اهمیت دوچندانی پیدا میکند؛ هفتهای که فرصتی برای بازخوانی عملکردها، مرور چالشها و تبیین مسیرهای پیشرو در حوزه حفاظت از منابع طبیعی و محیطزیست به شمار میرود.
این مناسبت، بستری برای توجه دوباره به نقش حیاتی محیطزیست در توسعه پایدار و کیفیت زندگی شهروندان است؛ بهویژه در استانی مانند البرز که فشارهای زیستمحیطی در آن به شکل فزایندهای در حال افزایش است. در سالهای اخیر، رویکردهای نوینی در مدیریت محیطزیست استان شکل گرفته که از جمله مهمترین آنها میتوان به حرکت به سمت شبکهسازی مناطق تحت مدیریت اشاره کرد.
این نگاه، تغییر پارادایمی از حفاظت جزیرهای و منفرد به حفاظت یکپارچه و پیوسته است؛ رویکردی که با توجه به جابجایی طبیعی حیاتوحش و ارتباط اکولوژیک زیستگاهها، ضرورتی انکارناپذیر محسوب میشود. در همین راستا، برنامههایی برای ارتقای مناطق حفاظتشده، ایجاد پیوند میان زیستگاهها و حتی پیشنهاد ایجاد پارک ملی البرز در دستور کار قرار گرفته است؛ طرحهایی که میتوانند سطح حفاظت در بخش مرکزی کشور را به شکل قابلتوجهی ارتقا دهند.
درخت اورس شهرستانک به ثبت ملی رسید
کیوان رحیمی، معاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیطزیست استان البرز در نشست خبری با اصحاب رسانه گفت: یکی از برنامهها و اهداف اساسی و کلان ما در حوزه محیطزیست طبیعی، مدیریت زیستگاهها و امور مناطق در این زمینه است بوده و اقدام کلاسیک و شناختهشدهای که سازمان در سطح کشور انجام میدهد، شناسایی زیستگاههای حائز اهمیت است که گونههای شاخص حیاتوحش در آنها بهصورت ویژه نقش و نما دارند و این مناطق را تحت حفاظت قرار میدهد.
وی مطرح کرد: در البرز، با وجود اینکه مانند سایر استانها مناطقی همچون منطقه حفاظتشده البرز مرکزی (بخش جنوبی آن)، منطقه شکار ممنوع طالقان و منطقه شکار ممنوع صالحیه وجود دارد، این مناطق بهنظر ما پاسخگوی نیازهایی که در منطقه و در سطح کشور مطرح است، نیستند. اینکه مناطقی بهصورت جداگانه و منفرد در استانها و سطح کشور بهعنوان مناطق تحت مدیریت انتخاب و تعیین میشوند، ممکن است به اندازه کافی نتواند اهداف حفاظتی موردنظر ما را تأمین کند.
معاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیطزیست استان البرز بیان کرد: از سال گذشته برای اولین بار در کشور برنامه ایجاد یا تکمیل شبکه مناطق تحت مدیریت آغاز شد که اقدامی حائز اهمیت در سطح ملی و کشور است؛ نهتنها در سطح استان، بلکه از این منظر که مناطق وقتی بهصورت منفرد هستند، نمیتوانند بهعنوان یک گام تمامعیار برای حفظ حیاتوحش و پایداری اکولوژیک در نظر گرفته شوند، چراکه حیاتوحش در حال جابجایی است.
رحیمی با بیان اینکه در سال جاری برای اولین بار در کشور، شبکه مناطق تحت مدیریت را در بخش مرکزی کشور ایجاد خواهیم کرد و آن را به مراجع بالاتر سازمان پیشنهاد میدهیم تا در شورای عالی محیطزیست ثبت شود و به نتیجه برسد، اظهار کرد: در خصوص ثبت آثار طبیعی ملی، با درخت اورس شهرستانک آغاز کردیم و این اثر مصوب شد. غار یخمراد نیز در دستور کار قرار گرفته و در مراحل نهایی است و بهزودی بهعنوان دومین اثر طبیعی ملی ثبت خواهد شد.
ممنوعیت شکار در شکارگاه آزادی ابلاغ میشود
وی با اشاره به اینکه مجموعه جنگلی توس در شهرستانک نیز بهعنوان سومین اثر در نظر گرفته شده است، افزود: همچنین هفتچشمه آدران را نیز در دست بررسی داریم که بهعنوان چهارمین اثر در حال پیگیری بوده و اقدامات مقدماتی آن انجام شده است. در زمینه ایجاد و تثبیت شبکه مناطق حفاظتشده استان که مناطق حفاظتشده و تحت مدیریت استانهای اطراف را به هم پیوند میدهد، موضوع ارتقای سطح منطقه شکار ممنوع طالقان را در دستور کار داریم.
معاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیطزیست استان البرز بیان کرد: همچنین منطقه شکارگاه آزادی در ساوجبلاغ مرتبط و متصل به منطقه طالقان و البرز مرکزی است و ممنوعیت شکار در این منطقه طی روزهای آینده اطلاعرسانی و ابلاغ میشود. همچنین ایجاد پارک ملی البرز در دستور کار قرار دارد و پیشنهادات آن آماده شده و قرار است به سازمان مرکزی ارائه شود. این منطقه از بکرترین زیستگاههای شکار ممنوع در منطقه حفاظتشده البرز مرکزی است.
رحیمی اظهار کرد: وقتی این اتفاق بیفتد، حفظ تنوع زیستی، ارتباط زیستگاهها، افزایش مقاومت در برابر تغییرات محیطی و اقلیمی، حفظ خدمات اکوسیستمی، پشتیبانی از توسعه پایدار و مدیریت مؤثر منابع طبیعی محقق میشود، بنابراین این اقدام را بسیار حائز اهمیت میدانیم و با جدیت پیگیری میکنیم. در حوزه یگان حفاظت نیز اقداماتی انجام شده که در این راستا سه پاسگاه در سطح استان در حال اضافه شدن است. به همین منظور پاسگاه طالقان اورهال و راهاندازی میشود.
وی عنوان کرد: در حوزه تالاب صالحیه، پاسگاه حفاظتی نداشتیم که با مصوبات قانونی، اخذ زمین از اراضی ملی انجام شده و پاسگاه احداث خواهد شد. طی روزهای آینده شکار ممنوع بودن منطقه سیرود در ساوجبلاغ نیز اطلاعرسانی میشود و برای این منطقه نیز پاسگاه در نظر گرفته شده و اقدامات اساسی برای اخذ زمین از محل اراضی ملی در آنجا نیز صورت گرفته است. این مجموعه اقدامات از جمله اقداماتی به شمار میروند که شاید در طول 10 سال گذشته نیز بینظیر بوده است.
عوارض سبز در انتظار صنایع آلاینده البرز
حمیدرضا لشکری، معاون محیطزیست انسانی اداره کل حفاظت محیطزیست استان البرز نیز در نشست خبری با اصحاب رسانه گفت: یکی از وظایف اصلی و محوری این بخش، پایش واحدهای صنعتی است. البرز نیز یک استان صنعتی است و از این نظر رسالت و وظیفه سنگینی داریم. سال گذشته سال معمولی نبود و با انواع چالشها دستبهگریبان بودیم. طی این مدت 4 هزار و 8 مورد پایش از واحدهای صنعتی انجام که از این تعداد 3 هزار و 604 مورد منجر به نمونهبرداری شد.
وی با اشاره به انجام نمونهبرداری از این واحدها در بخشهای مختلف آب، فاضلاب، هوا و پسماند اذعان کرد: این پایشها منجر به صدور 375 مورد اخطار شد. درصورتیکه واحدی پس از صدور اخطاریه و دادن زمان کافی نسبت به رفع آلودگی اقدام نکند، یکی از ابزارهای تنبیهی، مالیات سبز یا عوارض آلایندگی است. لیست صنایع مشمول عوارض سبز را بهصورت فصلبهفصل جمعبندی میکنیم که در بهار 57 واحد در لیست قرار گرفتند، در تابستان 53 مورد و در پاییز نیز 41 مورد.
معاون محیطزیست انسانی اداره کل حفاظت محیطزیست استان البرز با بیان اینکه لیست فصل زمستان هنوز بسته نشده و به دلیل شرایط جنگی، در پایان سال فرصت داده شده تا واحدها نسبت به رفع آلودگی اقدام و گزارشهای خود را ارسال کنند، خاطرنشان کرد: از دو رودخانه مهم استان البرز (کرج و طالقان) که منبع تأمین آب شرب تهران و البرز هستند، 96 مورد و در راستای قانون توزیع عادلانه آب، از منابع آبهای زیرزمینی نیز 64 مورد نمونهبرداری انجام شده است.
لشکری اذعان کرد: در چهار سال اخیر، 87 مورد مجوز برای نیروگاههای خورشیدی صادر شده و یک مورد دیگر اضافه میشود که ظرفیت 500 مگاواتی در استان را شامل میشود. این اقدام بزرگی است و پس از صدور مجوز، باید حرکت به سمت احداث و اجرای آن صورت گیرد. بحث صدور مجوز استقرار صنایع در دستگاه ما، بر اساس قانون هوای پاک، به این صورت است که سازمانهای صادرکننده مجوز تولید در کشور ملزم به استعلام از سازمان و اداره کل حفاظت محیطزیست هستند.
16 ایستگاه سنجش آلودگی هوا در البرز فعال است
معاون محیطزیست انسانی اداره کل حفاظت محیطزیست استان البرز اضافه کرد: ما در سال گذشته پاسخ یک هزار و 287 مورد استعلام دستگاههایی مانند سازمان صمت، جهاد کشاورزی، میراث فرهنگی، دامپزشکی و سایر دستگاهها داده شده که از این تعداد، 873 مورد مربوط به موافقت با احداث و 315 مورد نیز مربوط به بهرهبرداری از واحدها بوده است. میانگین موافقت با این استعلامها حدود 91 تا 92 درصد بوده و حدود 8 درصد نیز منجر به مخالفت شده است.
وی اذعان کرد: در خصوص کیفیت هوای البرز، 16 ایستگاه سنجش آلودگی هوا در استان وجود دارد که 11 مورد آن تحت مالکیت این اداره کل، سه مورد متعلق به شهرداری کرج، یک مورد متعلق به شرکت ماموت و یک مورد نیز متعلق به دانشگاه علوم پزشکی است. شرکت سیمان آبیک نیز به جمع واحدهایی که در حوزه سنجش آلودگی هوا فعالیت دارند و ایستگاه ایجاد میکنند اضافه خواهد شد. بر اساس آمار همین ایستگاهها، کیفیت هوای کرج از ابتدای سال شرایط خوبی داشته است.
لشکری خاطرنشان کرد: بهطوریکه تا دو روز گذشته، 75 روز پاک و قابلقبول ثبت شده و تنها سه روز ناسالم برای گروههای حساس گزارش شده که نسبت به سه تا چهار سال اخیر آمار بسیار خوبی برای کرج محسوب میشود. در مورد انتشار گازهای گلخانهای ناشی از حادثه حمله آمریکایی صهیونی به انبار نفت فردیس، گزارشی که ما حسب وظیفه فردای روز حادثه از طریق سنجشهای انجامشده در حوزه هوا، آلودگی خاک و منابع آب تهیه کردیم به سازمان ارسال شد.
معاون محیطزیست انسانی اداره کل حفاظت محیطزیست استان البرز خاطرنشان کرد: بر اساس نتایج اعلامشده از سوی سازمان حفاظت محیطزیست، 53 هزار تن انتشار CO₂ و 220 تن ترکیبات آروماتیک حلقوی ثبت شده است. اگرچه عدد دوم کمتر است، اما اثرات آن بسیار خطرناک بوده و ناشی از سوختهای فسیلی موجود در انبار نفت است.
رویکردی نو برای حفاظت از طبیعت البرز
در جمعبندی این نشست، تصویری روشن از وضعیت محیطزیست البرز در تقاطع توسعه صنعتی و ضرورتهای حفاظتی ارائه میشود؛ استانی که به دلیل موقعیت جغرافیایی، تمرکز جمعیت و گستره فعالیتهای صنعتی، همواره با مجموعهای از چالشهای پیچیده در حوزههای طبیعی و انسانی مواجه بوده است. آنچه از مجموع اظهارات مسئولان برمیآید، تلاش برای حرکت از مدیریت سنتی و واکنشی به سمت مدیریت علمی، دادهمحور و شبکهای در حوزه محیطزیست است.
در حوزه محیطزیست طبیعی، تأکید بر ایجاد شبکه مناطق تحت مدیریت و اتصال زیستگاهها نشاندهنده تغییر رویکردی بنیادین در سیاستهای حفاظتی است. این نگاه، بهجای تکیه بر مناطق منفرد و جزیرهای، بر پیوستگی اکولوژیک و ارتباط میان زیستگاهها تمرکز دارد؛ موضوعی که با توجه به جابجایی حیاتوحش و تغییرات اقلیمی، ضرورتی اجتنابناپذیر محسوب میشود. پیشنهاد ایجاد پارک ملی البرز و ارتقای مناطق حفاظتشده نیز در همین راستا قابلتحلیل است.
این امر در صورت تحقق، میتواند جایگاه حفاظتی منطقه مرکزی کشور را بهطور چشمگیری ارتقا دهد. در سوی دیگر، اقدامات مرتبط با ثبت آثار طبیعی ملی، توسعه یگان حفاظت و ایجاد پاسگاههای جدید در مناطق حساس، نشاندهنده تقویت زیرساختهای اجرایی حفاظت از محیطزیست است. این اقدامات اگرچه ماهیت اجرایی دارند، اما در عمل نقش تعیینکنندهای در صیانت از زیستگاهها و کنترل تخلفات محیطزیستی ایفا میکنند.
در حوزه محیطزیست انسانی نیز حجم بالای پایشها، نمونهبرداریها و صدور اخطاریهها بیانگر سطح بالای فشارهای صنعتی بر محیطزیست استان است. در عین حال، اجرای سازوکارهایی مانند عوارض آلایندگی، نظارت بر واحدهای صنعتی و کنترل منابع آلاینده، نشان میدهد که نظام نظارتی استان تلاش دارد با ابزارهای قانونی، اثرات منفی توسعه صنعتی را مدیریت کند.
در کنار این اقدامات، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر و صدور مجوز نیروگاههای خورشیدی، نشانهای از حرکت تدریجی به سمت کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی و اصلاح الگوی انرژی در استان است. در بخش کیفیت هوا و آب نیز دادههای ارائهشده از سوی ایستگاههای سنجش و برنامههای پایش منابع آبی، وضعیت نسبتاً کنترلشدهتری را نسبت به سالهای گذشته نشان میدهد، هرچند چالشهای ساختاری همچنان پابرجاست.
در مجموع، آنچه از این نشست قابلبرداشت است، حرکت محیطزیست استان البرز به سمت یک رویکرد جامع، چندبعدی و مبتنی بر داده است؛ رویکردی که تلاش دارد میان حفاظت از طبیعت، کنترل آلودگی و حمایت از توسعه پایدار، تعادل برقرار کند. استمرار این مسیر، در کنار تقویت همکاری بینبخشی و اجرای دقیق قوانین، میتواند نقش تعیینکنندهای در آینده محیطزیست این استان ایفا کند.
انتهای پیام/