به گزارش ایرنا، استان ایلام با ۲۰ هزار کیلومتر مربع گستره معادل دو میلیون هکتار ویترینی باشکوه از تنوع گیاهی و جانوری است و این پهنه محل رشد و نمو و تکامل گونههای جانوری است که برخی از آنها همچون «افعی دمعنکبوتی» و «عنکبوت شلاقی پارسی» از گونههای بومی و کمیاب محسوب میشوند.
کل، قوچ، میش، بز، انواع گربهسانان مانند پلنگ، گربه شنی، گربه وحشی و کاراکل، خرس، گرگ، عقاب، سارگپه، کفتار، گراز، افعی، لاله واژگون، ارغوان، بلوط، بنه، کنار و بادام کوهی تنها گوشهای اندک از انبوه گوناگونی زیستی استان ایلام را تشکیل دادهاند که حفظ بقای این زیستمدان همت همگانی میطلبد.
دیر زیستی این دیار را میتوان در قامت درختان کهنسال بلوط و سروهای مینیاتوری روستای «بانسرو» چوار با پیشینه سه تا چهار هزار ساله جستوجو کرد که گواهی بر استمرار حیات و غنای رویشگاهی این منطقه است.
شناسایی یکهزار گونه رستنی و ۲۰۰ پرنده در ایلام
مدیرکل حفاظت محیطزیست ایلام در گفتوگو با ایرنا، ضمن گرامیداشت روز جهانی تنوع زیستی، به تشریح وضعیت گونههای جانوری استان پرداخت و گفت که تاکنون ۲۰۰ گونه پرنده، ۴۷ گونه پستاندار، ۴۱ نوع آبزی، ۵۱ نوع خزنده و چهار گونه دوزیست در عرصههای طبیعی استان شناسایی و ثبت شده است.
علیرضا محمدی با اشاره به کاهش چشمگیر تخریب زیستگاهها و شکار غیرمجاز در سالهای گذشته، اظهار کرد: آموزش جوامع محلی، عشایر، دانشگاهیان و دانشآموزان نقش راهبردی در حفاظت از این سرمایههای ملی و انفال گرانبهای خداوندی داشته است.
تغییر رفتار شکارچیان با گفتوگو و فرهنگسازی
مدیرکل حفاظت محیطزیست ایلام کوشش برای تغییر نگرش همگانی را کلید موفقیت در صیانت از محیطزیست خواند و افزود: در چند سال گذشته گفتوگوهای چهرهبهچهره با شکارچیان نتایج درخشانی داشته است به گونهای که بسیاری از شکارچیان پیشین، امروزه به حامیان و دوستداران سرسخت حیاتوحش تبدیل شدهاند.
وی با اشاره به تفاهمنامههای همکاری با آموزش و پرورش، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و دانشگاهها، یادآور شد: فرهنگسازی در کنار قاطعیت دستگاه قضایی و همچنین همراهی ائمه جمعه و جماعات و رسانهها، زنجیرهای قدرتمند از نظارت مردمی و قانونی ایجاد کرده که در کاهش جرائم و تخلفهای زیستمحیطی استان موثر بوده است و کوشش برای تداوم کاهش تخلفها و آسیبهای وارده به طبیعت از اولویتهای ادارهکل حفاظت محیطزیست استان است.
موفقیت ایلام در تکثیر و احیای گوزن زرد ایرانی
محمدی با بیان این که اکنون گونه جانوری در خطر معرض انقراض در ایلام وجود ندارد، از موفقیت پناهگاه «مانشت و قلارنگ» به عنوان یکی از پایگاههای برتر کشور در احیای گونه در خطر انقراض «گوزن زرد ایرانی» یاد کرد.
وی گفت: اکنون ۲۵ گوزن بالغ و چهار گوساله تازه زاده شده در این پناهگاه زیر مراقبت قرار دارند و این مرکز در سالهای گذشته نقش تامینکننده گوزن زرد برای دیگر زیستگاههای کشور را ایفا کرده است.
محمدی با اشاره به نقش حیاتی ایلام به عنوان کریدور هوایی پرندگان مهاجر، افزود: تالابها و دریاچههای استان در فصلهای بهار و زمستان میزبان پرندگانی است که در مسیر کوچ خود این دیار را به عنوان پناهگاهی امن برای لانهگزینی و جوجهآوری برمیگزینند.
ادارهکل حفاظت محیطزیست استان با پایش چهار منطقه حفاظت شده شامل «مانشت و قلارنگ»، «کبیرکوه»، «دینارکوه» و «کولگ» و همچنین مدیریت دو اثر طبیعی ملی «تنگه رازیانه» و «مجتمع آثار طبیعی دهلران» (شامل غار خفاش، چشمه قیر و آبگرم)، حراست از ۱۴۳ هزار هکتار از عرصههای ارزشمند طبیعی استان را برعهده دارد که این رقم برابر هفت درصد از کل طبیعت ایلام است.
ایلام گنجینهای غنی از روستنیهای زاگرسی
استان ایلام با دارا بودن یک میلیون و ۷۰۰ هزار هکتار عرصه طبیعی، از کانونهای اصلی گوناگونی زیستی در ناحیه رویشی زاگرس به شمار میرود، گنجینهای که با وجود برخورداری از یکهزار گونه رستنی، امروز به سبب فشارهای انسانی نیازمند عزم ملی و همگانی برای بقای نسلهای آینده است.
برداشت بیرویه گیاهان از ریشه و پیاز و یا جمعآوری و خارج کردن دانه و میوه درختان از زیراشکوب جنگلها به تدریج باعث نابودی رویشگاهها و کاهش و انقراض این رستنیها میشود، به ویژه این که درختان بلوط و بنه به سن پیرسالی رسیدهاند و حفظ دانه و میوه آنها در عرصهها باعث جوانه زدن و رشد طبیعی آنها خواهد شد.
شناسایی یکهزار گونه گیاهی ظرفیتی اقتصادی و زیستی
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری ایلام نیز در گفتوگو با خبرنگار ایرنا با تشریح ظرفیتهای این استان اظهار کرد: تاکنون افزون بر یک هزار گونه گیاهی شناسایی شده که ۱۴۵ گونه درختی و درختچهای و ۳۰۰ گونه گیاه با ارزش اقتصادی بالا در حوزههای صنعتی، دارویی و خوراکی از جمله این رستنیها است.
یاسم خانمحمدیان افزود: فرآوردههای جنگلی و مرتعی نظیر بنه، بلوط و کُنار و گیاهان خوراکی و دارویی از جمله پونه، کنگر، تره و همچنین گلهای زینتی مانند نرگس و محمدی بستر مناسب درآمدزایی پایدار برای بهرهبرداران محلی و تعاونیهای دارای مجوز فراهم کرده است.
وی با بیان این که فشار فعالیتهای انسانی بر طبیعت مضاعف و خارج از توان رویشگاهها است، تاکید کرد: با این نگاه که همه گیاهان و درختان در معرض انقراض هستند، باید حفاظت از انفال را به عنوان وظیفهای همگانی و عمومی تلقی کنیم.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری ایلام نسبت به فشارهای مضاعف فعالیتهای انسانی بر طبیعت استان هشدار دارد و بیان کرد: توان زیستی رویشگاهها محدود است و هرگونه برداشت غیراصولی، به ویژه خارج کردن گیاهان از ریشه و پیاز یا جمعآوری بذر درختان از زیرآشکوب جنگل به معنای نابودی و زوال تدریجی طبیعت است.
وی با اشاره به کهولت سن بسیاری از درختان بلوط و بنه در ایلام، یادآور شد: حفظ بذر و میوه این درختان برای تجدید نسل و جوانهزنی طبیعی، بسیار ضروری است و برداشتهای بیرویه گیاهان دارویی و خوراکی باعث جایگزینی این گیاهان بومی و ارزشمند با گونههای بیارزش غذایی برای انسان و دام خواهد بود.
استفاده از فناوریهای نوین در حراست از منابع طبیعی
خانمحمدیان در مورد کارهای حفاظت از عرصههای طبیعی نیز توصیح داد: افزون بر آموزش جوامع محلی و همراهی همیاران طبیعت، در سالهای گذشته از سامانههای نوین پایش همچون «پنجره واحد زمین» بهرهگیری شده است.
این سامانه با استفاده از رصد ماهوارهای، هرگونه تخریب، تصرف یا آتشسوزی در عرصههای طبیعی را در کمترین زمان ممکن شناسایی میکند که نقش موثری در کاهش آسیبها داشته است.
مدیرکل منابع طبیعی ایلام بیان کرد: پنج ذخیرهگاه ژنتیکی ارزشمند شامل «سماغ، گلابی وحشی، گَوَن، بادام وحشی و ارغوان» در استان به عنوان کانونهای حفاظت شده برای گونههای درختی نادر شناسایی شدهاند.
طبیعت امانتی تجدیدناپذیر برای نسلهای آینده
طبیعت به عنوان پهنهای یکپارچه زنده و هوشمند متشکل از خاک، آب، هوا، رویشگاهها و زیستگاهها است و هرگونه فعالیت و بهرهبرداری غیراصولی از سوی انسان باعث ایجاد خللهای جبرانناپذیر در این زنجیره حیاتی خواهد شد.
طبیعت میراث متعلق به هیچ فرد یا گروهی نیست بلکه امانتی است تجدیدناپذیر و از دست رفتنی و همان گونه که از نیاکانمان به ما رسیده است، ما نیز موظفیم این امانت الهی را به نسلهای دیگر برسانیم و همگان در حفظ آن سهیم هستیم.
باید بدانیم که طبیعت متعلق به همه جانداران و زیستمندانی است که نسل به نسل در این پهنه خاکی میزیند و باید باور داشته باشیم که زمین همچون گوهری نایاب تنها سیاره شناخته شده سازگار با زیست موجودات زنده است.
حفاظت از این گوناگونی زیستی بینظیر، همت و عزم همگانی میطلبد تا برای آیندگان نیز همچنان سبز و بالنده باقی بماند.