به گزارش ایرنا، سال زراعی جاری برای لرستان سال بازگشت برکت بود و تراز مثبت بارشها و ثبت ارقام خیرهکننده در مناطقی چون شولآباد، روح تازهای به کالبد رنجور طبیعت استان دمید.
اما همین رویشهای انبوه که امروز مایه نشاط طبیعتگردان است با فرارسیدن فصل گرما و خشک شدن علوفهها به سوختی آماده برای حریق تبدیل میشوند و لرستان امسال با پدیدهای مواجه شده که نعمت بارندگی، ریسکِ وقوع آتشسوزیهای وسیع را به بالاترین حد خود در ۱۵ سال اخیر رسانده است.
هشدار سازمان هواشناسی مبنی بر افزایش نیم تا ۲ درجهای دما نسبت به بلندمدت زنگ خطری است که نباید نادیده گرفته شود، ماندگاری امواج گرما تا پایان شهریورماه به این معناست که پوشش گیاهی متراکم استان، زمان بیشتری در معرض خشکی کامل و اشتعالپذیری قرار دارد و این وضعیت عرصههای ملی را در وضعیتی شکننده قرار داده که کوچکترین جرقه در آن میتواند به بحرانی ملی تبدیل شود.
سهم سنگین لرستان در حفاظت از ریههای ایران
لرستان با دارا بودن بیش از ۲ میلیون هکتار اراضی ملی و کسب رتبه نخست پوشش جنگلی در ناحیه رویشی زاگرس نقشی حیاتی در پایداری زیستمحیطی کشور ایفا میکند اما تناقض میان این وسعت عظیم و کمبود شدید نیروی حفاظتی، شکافی است که تنها با مدیریت جهادی، مشارکت مردمی و تجهیز دهیاریها پر خواهد شد و صیانت از بلوطهای کهن دیگر تنها وظیفه یک دستگاه نیست بلکه یک مسئولیت جمعی است.
در حالی که بسیاری از نقاط جهان صاعقه و عوامل طبیعی منشا حریق هستند در لرستان تقریبا ۱۰۰ درصد آتشسوزیها ریشه در رفتارهای انسانی دارد، از اختلافات محلی و توسعه اراضی کشاورزی گرفته تا آتش زدن پسچر مزارع و بیاحتیاطی گردشگران همگی نشاندهنده آن است که بحران آتشسوزی در استان بیش از آنکه منشا اقلیمی داشته باشد ناشی از چالشهای فرهنگی و آموزشی و نیازمند بازنگری جدی در تعامل با جوامع محلی است.
تابستان داغ و افزایش ریسک آتشسوزی در مراتع
مدیرکل هواشناسی لرستان ضمن تشریح وضعیت اقلیمی استان در این باره نسبت به افزایش مصرف حاملهای انرژی و خطر آتشسوزی مراتع در ماههای پیشرو هشدار می دهد.
بهروز مرادپور با اشاره به وضعیت مطلوب بارشها در سال زراعی جاری اظهار داشت: خوشبختانه در حالی که بسیاری از استانهای کشور همچنان با تنش خشکسالی دستوپنج نرم میکنند لرستان امسال یکی از استانهای پربارش کشور بوده است.
وی با بیان اینکه متوسط بارش سالانه استان ۵۱۶ میلیمتر است، عنوان کرد: میزان بارشها در سال زراعی جاری از ابتدای مهرماه تا پایان شهریور نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۶۴ درصد افزایش داشته است.
مرادپور افزود: پس از گذشت سالها که تراز بارش استان نسبت به میانگین بلندمدت منفی بود امسال شاهد رشد چهار درصدی بارشها و مثبت شدن این شاخص هستیم.
وی با اشاره به پراکندگی بارشها گفت: منطقه «شول آباد» با هزار و ۳۱۶ میلیمتر، پربارشترین نقطه استان بوده است با این حال، باید توجه داشت که بخشی از این بارشها در حوضههای آبریز منتهی به استانهای همجوار همچون اصفهان و قم قرار دارد و تاثیر مستقیمی بر منابع آبی داخلی استان نخواهد داشت.
پیشبینی تابستانی داغ با ماندگاری امواج گرما
مدیرکل هواشناسی لرستان با اشاره به پیشبینی مدلهای فصلی برای خرداد تا شهریورماه، هشدار داد: طی ماههای آینده با افزایش نیم تا ۲ درجهای دمای متوسط استان نسبت به بلندمدت مواجه خواهیم بود.
مرادپور تاکید کرد: اگرچه ممکن است رکوردشکنی دمای حداکثری در همه نقاط رخ ندهد اما احتمال وقوع و ماندگاری امواج گرما بسیار بالا است و بر اساس پیشبینیها با تابستانی بسیار گرم روبرو هستیم که تداوم روزهای گرم، حتی تا پایان شهریورماه دور از انتظار نیست.
مصرف انرژی و خطر حریق
مدیرکل هواشناسی لرستان با اشاره به رابطه مستقیم بارشهای بهاره و افزایش پوشش گیاهی گفت: متاسفانه در کنار افزایش مصرف حاملهای انرژی آب و برق، پوشش گیاهی متراکم ایجاد شده در سطح استان ریسک آتشسوزی مراتع و جنگلها را بهشدت افزایش داده است.
مرادپور خاطرنشان کرد: با توجه به شرایط اقلیمی پیشرو، مدیریت بهینه مصرف انرژی در تمامی بخشها و همچنین بازنگری در الگوی کشت از ضرورتهای اجتنابناپذیر ماههای آتی است که باید از هماکنون برای آن برنامهریزی شود.
وضعیت شکننده جنگلها
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری لرستان نیز با اشاره به رویش بیسابقه پوشش گیاهی در ۱۵ سال اخیر، وضعیت عرصههای ملی استان را در آستانه فصل گرما بسیار حساس و شکننده توصیف کرد.
شیرزاد نجفی اظهار داشت: امسال با حجم انبوهی از پوشش گیاهی در سطح جنگلها و مراتع مواجه هستیم که در میانگین ۱۵ سال گذشته بیسابقه بوده و با آغاز فصل گرما عرصهها را در وضعیت بسیار حساس و شکننده ای قرار داده و این موضوع، نیازمند توجه ویژه فرمانداران و دستگاههای اجرایی است.
نجفی با ارائه آماری از وسعت عرصههای ملی استان تصریح کرد: لرستان با ۲ میلیون و ۲۶۵ هزار هکتار اراضی ملی، شامل یک میلیون و ۲۱۷ هزار هکتار جنگل و یک میلیون و ۴۸ هزار هکتار مرتع رتبه دوم کشور در سرانه جنگل و رتبه اول را در ناحیه رویشی زاگرس داراست که در این راستا شهرستان الیگودرز با ۴۸۶ هزار هکتار و سپس خرمآباد در رتبههای نخست وسعت اراضی ملی هستند و این موضوع سنگینی وظیفه حفاظتی را نشان میدهد.
وی به کمبود شدید نیروی انسانی اشاره کرد و افزود: در حالی که استاندارد جهانی حفاظت برای هر یکهزار هکتار یک نیرو است در استان لرستان بهطور میانگین برای هر ۳۲ هزار هکتار تنها یک نیرو داریم و در برخی نقاط این رقم به یک نیرو برای ۵۰ هزار هکتار نیز میرسد که اکنون با خروج نیروهای بازنشسته با کمبود جدی ۱۵۶ نفر نیروی حفاظتی مواجه هستیم.
عامل انسانی؛ متهم ردیف اول آتشسوزیها
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری لرستان با رد منشا طبیعی آتشسوزیها در استان گفت: برخلاف برخی مناطق کشور، در لرستان عامل غیرانسانی مانند صاعقه یا خودسوزی نداریم و ۱۰۰ درصد حریقها ناشی از عوامل انسانی است.
به گفته نجفی اختلافات محلی با دستگاههای دولتی، توسعه اراضی کشاورزی، اختلافات قومی و قبیلهای، آتش زدن پسچر مزارع و جرقههای ناشی از لوکوموتیوهای فرسوده در مسیر راهآهن جنوب (پلاک سپیددشت) از اصلیترین عوامل نابودی جنگلهای لرستان به شمار می رود.
صفر، سهم لرستان از اعتبار طرح پیشگیری
نجفی از تهیه طرح جامع پیشگیری و اطفای حریق برای تمامی شهرستانها خبر داد و گفت: برای اجرای این طرح ۵۰ میلیارد تومان پیشبینی شده که متاسفانه تاکنون تخصیص آن صفر بوده است.
وی تاکید کرد: فرمانداران باید جلسات پیشگیری را فعال کنند و از محل منابع در اختیار دهیاریها نسبت به خرید دستگاههای "دمنده" و تشکیل تیمهای ۱۵ نفره واکنش سریع اقدام نمایند.
وی با انتقاد از تنها ماندن منابع طبیعی در زمان بحران به ماده ۴۷ قانون حفاظت و بهرهبرداری اشاره کرد و افزود: طبق قانون، در زمان حریق تمامی دستگاههای کشوری، لشکری و شهرداریها موظف به همکاری هستند همچنین از اداره راه و شهرسازی انتظار میرود در حاشیه جادهها آتشبُر ایجاد و شهرداری خرمآباد نیز با توجه به وضعیت بحرانی "بام خرمآباد"، هرچه سریعتر برای ایجاد آتشبُر در این منطقه اقدام نماید.
پیشنهاد جایگزینی دیدهبان محلی به جای بالگردهای پرهزینه
نجفی با اشاره به فرسودگی ناوگان خودرویی این ادارهکل خواستار همکاری سایر دستگاهها برای تامین خودروهای گشتی از اول خردادماه شد و پیشنهاد داد صرف هزینههای گزاف برای بالگرد، به سمت بهکارگیری دیدهبانهای محلی و بومی سوق داده تا با شناسایی بهموقع کانونهای آتش، از گسترش حریق جلوگیری شود.
وقوع آتشسوزیهای جبرانناپذیر در زاگرس
مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان نیز با اشاره به وضعیت بحرانی ذخیرهگاههای زیستی استان در پی بارشهای اخیر و تراکم پوشش گیاهی از کمبود شدید نیروی انسانی و تجهیزات اطفای حریق خبر داد.
کامران فرمانپور با اشاره به زخمهای عمیق حریقهای سال گذشته بر پیکره طبیعت استان اظهار داشت: تجربه تلخ جنگ ۱۲ روزه خسارات جبرانناپذیری به عرصههای طبیعی ما وارد کرد و در بسیاری از مناطق احیای طبیعت عملا غیرممکن شده است.
وی با بیان اینکه بارشهای بینظیر امسال در کنار زیبایی، تهدیدی جدی را در خود نهفته دارد افزود: پوشش گیاهی انبوه استان در حال خشک شدن است و این یعنی ما با یک "کانون بحران" بالقوه روبرو هستیم.
به گفته فرمان پور چنانچه اقدامات پیشگیرانه از هم اکنون آغاز نشود در زمان وقوع حریق با فاجعهای مواجه خواهیم شد که مهار آن فراتر از توان تخصصی و فیزیکی خواهد بود.
کمبود شدید محیطبان؛ ۱۲۰ نفر برای نیم میلیون هکتار
مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان به آمار نگرانکننده نیروی انسانی اشاره کرد و گفت: در حال حاضر حدود ۴۶۰ هزار هکتار از عرصههای استان تحت مدیریت محیط زیست است که تنها توسط ۱۲۰ نیروی محیطبان حفاظت میشود.
فرمان پور با اشاره به کمبود حداقل ۲۰۰ تا ۳۰۰ نیروی حفاظتی در عرصه های تحت حفاظت تصریح کرد: این شکاف بزرگ ضریب آسیبپذیری مناطق را به شدت بالا برده است.
حفاظت با "جیب خالی" ممکن نیست
وی ضمن انتقاد از وضعیت اعتبارات اطفای حریق تصریح کرد: با دست و جیب خالی نمیتوان معجزه کرد، برای جابجایی سریع نیروها در مناطق صعبالعبور به خودروهای کمکدار، موتورسیکلتهای عملیاتی و تجهیزات انفرادی مانند دمندهها نیاز مفرط داریم.
وی ادامه داد: در این راستا مکاتبات لازم با سازمان مدیریت و برنامهریزی و ستاد مدیریت بحران انجام شده است و انتظار میرود تخصیص اعتبارات ویژه برای پیشگیری، اطفای حریق و بازسازی پس از حریق در اولویت قرار گیرد.
فرمانپور نقش جوامع محلی، شوراها و دهیاریها را در صیانت از جنگلها حیاتی دانست و پیشنهادی مبنی بر استخدام "آتشبان" در حاشیه مناطق حفاظت شده مطرح کرد.
وی گفت: دهیاریهای مستقر در حاشیه مناطق حساس باید تجهیز شوند چراکه طبیعت متعلق به همه مردم و لذت استفاده از آن برای عموم است بنابراین در زمان بحران نیز همه دستگاهها و مردم باید پای کار باشند.
فرمان پور با اشاره به هجمههای رسانهای در زمان وقوع آتشسوزیها گفت: وقتی حریقی رخ میدهد تمام نگاهها و انتقادها در فضای مجازی به سمت محیط زیست و منابع طبیعی روانه میشود اما کسی از کمبود شدید امکانات و تجهیزات سخن نمیگوید.
وی با استقبال از هرگونه مشارکت داوطلبانه برای اطفای حریق افزود: برخی مدیران به صورت شخصی تجهیزاتی برای اطفای حریق خریداری کرده اند که این دیدگاه باید در سطح استان تکثیر شود.
وی تاکید کرد: حفاظت از بلوطهای زاگرس به عنوان میراثی برای آینده نیازمند یک عزم ملی در سطح استان و تخصیص بودجههای عملیاتی و نه فقط شعار و وعده است.
گره کور بدهیهای سنواتی در مسیر امداد هوایی به زاگرس
مدیر شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی منطقه لرستان نیز با انتقاد از عدم تسویه بدهیهای مربوط به سوخت بالگردهای اطفای حریق در سالهای گذشته خواستار حلوفصل فوری این چالش مالی شد.
سید شمسالدین حسینی با اشاره به نقش لجستیکی این شرکت در بحرانهای زیستمحیطی اظهار داشت: شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی همواره بر اساس وظایف ذاتی و انسانی خود در کنار نیروهای امدادی بوده و در آتشسوزی سالهای گذشته نیز سوخت مورد نیاز بالگردهای عملیاتی را در کمترین زمان ممکن تامین کرده است.
ساختار مالی؛ مانعی در برابر مدیریت بحران
وی به تبیین یک چالش اساسی پرداخت و تصریح کرد: باوجود تمام تلاشهای صورتگرفته هنوز ساز و کار مشخصی برای پرداخت هزینه سوخت مصرفشده در عملیاتهای بحران وجود ندارد، در سیستمهای مالی شرکت نفت، مسئولیتها و شرایط بحران به خوبی تعریف شده است اما هزینه سوختهای تحویلی به صورت "بدهی انباشته" در سیستم باقی میماند.
حسینی با درخواست از ستاد مدیریت بحران و استانداری برای تعیین تکلیف این بدهیها، افزود: نکته نگرانکننده اینجاست که در طراحی سیستم اداری، تخصیص سوخت در مراحل بعدی منوط به تسویه حساب و پرداختهای قبلی و ممکن است در لحظات حساس وقوع حریق، فرآیند تخصیص سوخت جدید را با گرههای اداری مواجه کند.
عامل انسانی؛ متهم ردیف اول آتش سوزی جنگلها
معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار لرستان نیز با اشاره به آمار ۹۹ درصدی عامل انسانی در حریق عرصههای طبیعی استان بر لزوم انتقال از مدیریت مقابله به مدیریت پیشگیری تاکید کرد.
مهدی مجیدی اظهار داشت: با توجه به بارشهای خوب امسال و پوشش گیاهی انبوه با تهدید جدی حریق مواجه هستیم که ضرورت دارد پیش از وقوع آتشسوزی موضوع را مدیریت کرد.
وی تصریح کرد: سهم بالای عامل انسانی در بروز حوادثی آتش سوزی، نشاندهنده لزوم تمرکز بر فعالیتهای آموزشی و اطلاعرسانی است و باید از ظرفیت صداوسیما، فضای مجازی و رسانهها برای آگاهسازی گردشگران و جوامع محلی استفاده کرد.
تجهیز دهیاریها و مدیریت جهادی منابع
معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار لرستان با تاکید بر اینکه کمبود امکانات نباید بهانهای برای توقف کار باشد، افزود: دهیاریهای درجه پنج و ۶ با استفاده از اعتبارات خود موظف به خریداری دستگاههای "دمنده" اطفای حریق هستند و این تجهیزات باید در مراکز دهستانها مستقر شوند تا در زمان بحران اولین واکنش را داشته باشند.
مجیدی بر لزوم پرداخت به موقع حقوق و مزایای نیروهای شرکتی و عملیاتی خط مقدم اطفای حریق تاکید کرد و از سازمان برنامه و بودجه خواست تخصیصهای لازم این حوزه را در اولویت قرار دهد.
وی نقش سازمانهای مردمنهاد، فعالان محیطزیست و گردشگری را بسیار مهم ارزیابی کرد و افزود: حفاظت از بلوطهای زاگرس به عنوان یک ثروت خدادادی نیازمند یک اراده همگانی است و از مخابرات نیز انتظار میرود با ارسال پیامکهای آموزشی و هشداردهنده یاریگر ستاد مدیریت بحران باشد.
جنگلهای بلوط لرستان میراثی هزارساله هستند که امروز در میان دو لبه قیچی «تغییرات اقلیمی» و «بیاحتیاطی انسانی» گرفتار شدهاند و آنچه میتواند فرشته نجات زاگرس باشد اتحاد میان «حاکمیت» و «مردم» است.
تابستان داغ امسال، آزمون بزرگ مدیریت بحران استان و البته وجدان بیدار شهروندان برای عبور از این کانون بحران است و راهی جز هوشیاری همگانی و تبدیل هر شهروند به یک نگهبان طبیعت وجود ندارد.