به گزارش خبرگزاری ایمنا، یکی از مهمترین دستاوردهای انقلاب اسلامی در حوزه حکمرانی، شکلگیری شوراهای اسلامی شهر و روستا بود؛ نهادی که تحقق مشارکت مردم در اداره امور محلی را بهعنوان یک اصل بنیادین دنبال میکند.
شوراها تجلی عینی شعار «مردمسالاری دینی» در سطح شهرها هستند و نقشی تعیینکننده در پیوند میان شهروندان و مدیریت شهری ایفا میکنند.
پیش از انقلاب اسلامی، ساختار اداره شهرها بهشدت متمرکز و وابسته به تصمیمهای دولتی بود، شهروندان نقش مستقیمی در سیاستگذاریهای شهری نداشتند و مطالبات محلی کمتر مجال طرح و پیگیری پیدا میکرد، اما انقلاب اسلامی با تغییر این الگو زمینه حضور مردم در فرایند تصمیمسازی و نظارت بر اداره شهر را فراهم کرد؛ زمینهای که در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز به صراحت مورد تأکید قرار گرفت.
بر اساس اصل هفتم قانون اساسی، شوراها یکی از ارکان اصلی تصمیمگیری و اداره امور کشور به شمار میروند، تشکیل شوراهای اسلامی شهر امکان انتقال مطالبات محلات و شهروندان به سطوح تصمیمگیری را فراهم ساخت و مدیریت شهری را از یک ساختار تنها اداری، به نهادی پاسخگو و مردممحور نزدیکتر کرد.
در شهر اصفهان، شوراهای اسلامی شهر طی دورههای مختلف نقش مهمی در سیاستگذاری، نظارت و تصویب برنامههای کلان شهری ایفا کردهاند، بررسی و تصویب بودجه شهرداری، تعیین عوارض و بهای خدمات، نظارت بر پروژههای عمرانی و پیگیری مطالبات شهروندان از جمله وظایفی است که شوراها به نمایندگی از مردم بر عهده دارند.
یکی از ویژگیهای مهم شوراها، ارتباط مستقیم با بدنه اجتماعی شهر است؛ اعضای شورا، برخاسته از رأی مردم هستند و همین موضوع مسئولیتپذیری و پاسخگویی آنان را دوچندان میکند. شوراها بهعنوان پل ارتباطی میان شهروندان و شهرداری، نقش مؤثری در انتقال دغدغهها، مشکلات محلات و پیشنهادهای مردمی دارند.
با وجود این شوراهای اسلامی شهر نیز با چالشهایی روبهرو بودهاند، گستردگی وظایف، محدودیت اختیارات قانونی، پیچیدگی مسائل شهری و انتظارات بالای شهروندان، کارآمدی این نهاد را در برخی دورهها تحت تأثیر قرار داده است؛ با این حال تجربه بیش از دو دهه فعالیت شوراها نشان میدهد که تقویت این نهاد، یکی از مسیرهای اصلی تحقق حکمرانی محلی و توسعه پایدار شهری است.
امروز شوراهای اسلامی شهر علاوه بر نقش نظارتی، در جهتگیریهای کلان توسعه شهری نیز تأثیرگذار هستند، از اولویتبندی پروژهها گرفته تا توجه به عدالت فضایی، محیط زیست، حملونقل عمومی و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان، این نقش، بهویژه در کلانشهرهایی همچون اصفهان که با مسائل پیچیده شهری روبهرو هستند، اهمیتی دوچندان دارد.
در اصفهان، شوراها با تمرکز بر عدالت فضایی، ارتقای کیفیت زندگی و توسعه پایدار، نقشی تعیینکننده در سیاستگذاری و برنامهریزی شهری دارند و امروز بیش از هر زمان دیگری تقویت و کارآمدسازی این نهاد برای پاسخگویی به مطالبات مردم و تحقق حکمرانی محلی ضروری به نظر میرسد.
دهه فجر فرصتی است برای بازخوانی جایگاه شوراهای اسلامی شهر بهعنوان یکی از ثمرات مهم انقلاب اسلامی، نهادی که با هدف مشارکت مردم در اداره شهر شکل گرفت و امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند تقویت، کارآمدسازی و اعتماد عمومی است، آینده مدیریت شهری بدون شوراهای پویا، پاسخگو و مردممحور قابل تصور نیست، همان مسیری که انقلاب اسلامی برای حکمرانی محلی ترسیم کرد.
شوراهای شهر مهمترین دستاورد انقلاب در تحقق مردمسالاری دینی هستند
عباس حاجرسولیها، رئیس کمیسیون اقتصادی، سرمایهگذاری و گردشگری شورای اسلامی شهر اصفهان به خبرنگار ایمنا با اشاره به اینکه شوراهای اسلامی شهر یکی از دستاوردهای مهم انقلاب در تحقق مردمسالاری دینی معرفی میشوند، اظهار میکند: در حال حاضر شورای اسلامی شهر اصفهان یک نهاد مردمی است، در نگاه کلان شهرداری است که بهعنوان یک خیریه بزرگ است و اعضای شورای اسلامی شهر هیئت امنای آن هستند و از هیچ اقدامی دریغ نکرده اند، اما یکسری قوانین و مجموعهها مانع حرکت شورا میشود.
وی میافزاید: در حال حاضر هر اتفاقی که در شهر و کشور بیفتد، نهادهای انقلابی و شوراهای شهر پای کار هستند، درواقع بستر تحقق مردمسالاری دینی نیز فراهم شده است، طبق قانون اساسی هر تصمیمی میتواند در شورا گرفته شود، چابکترین دستگاه شهرداری است.
رئیس کمیسیون اقتصادی، سرمایهگذاری و گردشگری شورای اسلامی شهر اصفهان تاکید میکند: روزهای یکشنبه تمام اعضای شورای اسلامی شهر اصفهان در محلات و روزهای دوشنبه شهرداران مناطق دیدار و ملاقات مردمی دارند.
حاج رسولیها با بیان اینکه شوراهای اسلامی شهر بهعنوان یکی از ثمرات مهم انقلاب اسلامی، بستر تحقق مردمسالاری دینی در مدیریت محلی را فراهم کردهاند و امروز در شهر اصفهان میتوان آثار این نقش را بهصورت عینی مشاهده کرد، میگوید: شوراهای اسلامی شهر با اتکا به رأی مستقیم مردم، جایگاهی متفاوت از ساختارهای صرفاً اداری دارند و همین ویژگی سبب شده است تصمیمگیریهای شهری بیش از گذشته با خواست و مطالبات شهروندان پیوند بخورد.
وی با بیان اینکه در سالهای اخیر، شورای اسلامی شهر اصفهان تلاش کرده است نقش سیاستگذار و ناظر خود را فراتر از تصویب مصوبات رسمی ایفا کند، میافزاید: بررسی و تصویب بودجههای مبتنی بر اولویتهای محلات، توجه به توسعه متوازن مناطق، نظارت بر پروژههای عمرانی و پیگیری مسائل زیستمحیطی، حملونقل عمومی و عدالت فضایی، نمونههایی از کارکرد ملموس شورا در مدیریت شهری است، بسیاری از پروژههایی که امروز در سطح شهر اجرا میشود، حاصل مطالبهگری شهروندان و انتقال این مطالبات از طریق اعضای شورا به بدنه اجرایی شهرداری است.
رئیس کمیسیون اقتصادی، سرمایهگذاری و گردشگری شورای اسلامی شهر اصفهان ادامه میدهد: از سوی دیگر، ارتباط مستقیم اعضای شورا با مردم چه از طریق حضور میدانی در محلات و چه از مسیر سازوکارهای ارتباطی موجب شده است شوراها نقش پل ارتباطی میان شهروندان و مدیریت شهری را بهخوبی ایفا کنند، این ارتباط دوطرفه علاوه بر افزایش شفافیت به ارتقای پاسخگویی مدیران شهری نیز کمک کرده است.
حاجرسولیها خاطرنشان میکند: باید پذیرفت که تحقق کامل مردمسالاری دینی در مدیریت شهری، فرایندی مستمر و روبه تکامل است، محدودیتهای قانونی، پیچیدگی مسائل کلانشهری و انتظارات بالای شهروندان، گاه فاصلهای میان خواستهها و امکانات ایجاد میکند، با این حال، تجربه اصفهان نشان میدهد هر جا شوراها توانستهاند با رویکرد تخصصی، شفاف و مبتنی بر گفتوگوی مستمر با مردم عمل کنند، نقش آنها در حکمرانی محلی ملموستر و اثرگذارتر شده است، تقویت اختیارات شوراها و افزایش مشارکت شهروندان میتواند این مسیر را پربارتر کند.
وی با اشاره به اصلاحات لازم برای افزایش کارآمدی شوراها و خلأها یا محدودیتهایی که موجب شده است برخی مطالبات شهروندان با تأخیر یا دشواری به نتیجه برسد، میگوید: با بعضی قوانین بهصورت غیر مستقیم ارتباط داریم که برای شهرداری و مردم مشکلساز شده است؛ بهعنوان مثال یکی از موارد قوانین سخت و خشک میراث فرهنگی است، از جمله قوانین سختی که برای ارتفاع وجود دارد.
رئیس کمیسیون اقتصادی، سرمایهگذاری و گردشگری شورای اسلامی شهر اصفهان تاکید میکند: با وجود جایگاه قانونی شوراهای اسلامی شهر در سیاستگذاری و نظارت بر مدیریت شهری، تحقق برخی مطالبات شهروندان گاه با تأخیر یا دشواری همراه میشود که ریشه آن را باید در مجموعهای از محدودیتها و خلأهای ساختاری جستوجو کرد، یکی از مهمترین چالشها، محدود بودن اختیارات اجرایی شوراها است، شوراها تصمیمساز و ناظر هستند، اما اجرای مصوبات به دستگاههای اجرایی وابسته است و همین موضوع در برخی موارد روند تحقق مطالبات را کند میکند.
حاجرسولیها ادامه میدهد: از سوی دیگر، پیچیدگی مسائل کلانشهری، محدودیت منابع مالی و وابستگی بودجه شهرداریها به درآمدهای ناپایدار، موجب میشود اولویتبندی پروژهها با فشارهای اجتماعی و انتظارات عمومی در تعارض قرار گیرد، همچنین همپوشانی وظایف میان نهادهای مختلف و طولانی بودن فرایندهای اداری و اخذ مجوزها، از جمله عواملی است که پاسخگویی سریع به مطالبات مردمی را دشوار میسازد.
وی با تاکید بر اینکه برای افزایش کارآمدی شوراها، تقویت اختیارات قانونی در حوزه نظارت و الزامآوری مصوبات، اصلاح قوانین مرتبط با مدیریت یکپارچه شهری و شفافسازی فرایندهای تصمیمگیری ضروری است، میافزاید: علاوه بر این، افزایش تخصصگرایی در شوراها، بهرهگیری از دادههای دقیق شهری و تقویت ارتباط مستمر با شهروندان میتواند فاصله میان مطالبات مردم و تصمیمهای اجرایی را کاهش دهد، در نهایت، مشارکت آگاهانه شهروندان و اعتماد متقابل میان مردم و شوراها کلید ارتقای حکمرانی محلی و تحقق مؤثر مطالبات شهری است.
تقویت اختیارات شوراها، مسیر حکمرانی محلی را هموارتر میکند
حاجرسولیها با اشاره به مشارکت مردم در امور شهر پیش از انقلاب تصریح میکند: در این کار انجام نمیشد، آن زمان شهرداری دولتی بود و ۶۰ درصد بودجه جاری و ۴۰ درصد عمرانی در نظر گرفته میشد، سرعت کار همچون اکنون نیست، از سال ۷۸ تاکنون که من در شورای اسلامی شهر حضور دارم، سرعت پروژههای شهری به نسبت اول انقلاب سه برابر شده است.
وی ادامه میدهد: تاسیس شوراهای اسلامی شهر در قانون اساسی مطرح شده بود، اما بهدلیل جنگ تحمیلی این اتفاق به تعویق افتاد و اقدامات بهطور سلیقهای پیش برده میشد، اما از سال ۷۸ بهصورت قانونمند و با سرعت بیشتری پیش رفت که مشارکت مردم در آن محسوس است، چرا که از پول مردم است و نسبت بودجه نیز به جای ۶۰ درصد جاری و ۴۰ درصد عمرانی، ۷۰ درصد عمرانی و ۳۰ درصد جاری است.
رئیس کمیسیون اقتصادی، سرمایهگذاری و گردشگری شورای اسلامی شهر اصفهان در پاسخ به این سوال که «در شرایطی که کلانشهری همچون اصفهان با چالشهایی از جمله حملونقل، محیط زیست، عدالت فضایی و فرسودگی بافتهای تاریخی روبهرو است، شوراهای اسلامی شهر چگونه میتوانند پیوند میان مشارکت مردمی و تصمیمگیریهای کلان شهری را تقویت کنند؟»، میگوید: با اجرای طرح تخفیف عوارض هتلسازی نحوه محاسبه عوارض صدور پروانه ساختمانی برای هتلها و مهمانپذیرها و تخفیف ۹۹ درصدی به این منظور، هزینه صدور پروانه برای ساخت هتل در اصفهان، نزدیک به صفر شده است؛ این قانون منجر به ساخت چندین هتل و اقامتگاه شده است، درواقع بستر مشارکت را فراهم کردهایم.
وی با بیان اینکه شوراهای اسلامی شهر بهعنوان پل میان مردم و مدیریت شهری، ظرفیت ویژهای برای تقویت مشارکت شهروندان در تصمیمگیریهای کلان دارند، ادامه میدهد: بهویژه در کلانشهری همچون اصفهان که با چالشهای پیچیدهای از جمله ترافیک، آلودگی محیط زیست، نابرابری فضایی و فرسودگی بافتهای تاریخی روبهرو است، اعضای شورا با حضور مستقیم در محلات و ارتباط مستمر با شهروندان میتوانند نیازها، مشکلات و اولویتهای محلی را شناسایی و به سطوح تصمیمگیری منتقل کنند، تا سیاستها و پروژههای شهری واقعی و پاسخگو باشند.
حاجرسولیها با بیان اینکه برای تقویت این پیوند، شوراها باید فرایندهای مشاورهای و مشارکتی بیشتری را در قالب جلسات محلی، کمیتههای تخصصی و کارگاههای شهروندی ایجاد کنند، میافزاید: علاوه براین استفاده از دادههای شهری و سامانههای هوشمند میتواند تصمیمگیریها را شفافتر و مبتنی بر واقعیتهای شهری کند.
وی با بیان اینکه با تقویت اختیارات قانونی شوراها تخصیص بودجههای محلی و ایجاد سازوکارهای نظارت مؤثر شوراها میتوانند هم صدای شهروندان را به سیاستگذاران منتقل کنند و هم اطمینان دهند که تصمیمات کلان شهری، توسعه پایدار، عدالت فضایی و حفظ میراث تاریخی شهر را تضمین میکند، تصریح میکند: این نقش شوراها نهتنها مشارکت اجتماعی را افزایش میدهد، بلکه اعتماد مردم به مدیریت شهری و کیفیت زندگی شهری را نیز ارتقا میبخشد.
به گزارش ایمنا، تجربه بیش از دو دهه فعالیت شوراهای اسلامی شهر در اصفهان نشان میدهد که این نهاد مردمی، نقشی فراتر از یک ساختار نظارتی ایفا کرده و به یکی از ارکان مؤثر حکمرانی محلی تبدیل شده است، پیوند میان رأی مردم، سیاستگذاری شهری و اجرای پروژههای عمرانی و خدماتی، سبب شده است تصمیمهای شهری بیش از گذشته با نیازهای واقعی شهروندان و اولویتهای محلات همسو شود.
با این حال، آنچه آینده شوراهای اسلامی شهر را تضمین میکند، نهتنها حفظ این جایگاه، بلکه تقویت اختیارات قانونی، افزایش شفافیت، ارتقای تخصصگرایی و توسعه سازوکارهای مشارکت مردمی است. کلانشهری مانند اصفهان با چالشهای پیچیدهای همچون محیط زیست، حملونقل، عدالت فضایی و صیانت از میراث تاریخی، نیازمند شوراهایی توانمند، پاسخگو و مبتنی بر گفتوگوی مستمر با شهروندان است.
دهه فجر، فرصتی برای بازخوانی دستاوردهای انقلاب اسلامی در عرصه حکمرانی محلی و یادآوری این واقعیت است که مردمسالاری دینی، بدون مشارکت فعال شهروندان و نهادهای برخاسته از رأی مردم معنا پیدا نمیکند، شوراهای اسلامی شهر، بهعنوان یکی از ثمرات مهم انقلاب، زمانی میتوانند نقش واقعی خود را ایفا کنند که اعتماد عمومی تقویت شود و مردم اثر حضور و مطالبهگری خود را در سیمای شهر ببینند.
در نهایت، آینده مدیریت شهری اصفهان در گرو تداوم همین مسیر است؛ مسیری که در آن شوراهای پویا و مردممحور، با اتکا به سرمایه اجتماعی شهر، میتوانند همزمان توسعه پایدار، کیفیت زندگی شهری و رضایت شهروندان را ارتقا دهند و الگویی موفق از حکمرانی محلی را به نمایش بگذارند.