مدیران صنعت دارو مصرف بیرویه دارو را عامل کمبودهای گسترده اقلام دارویی میدانند!
کمبود گسترده دارو در بازار ایران سرانجام در حالی از سوی متولیان بازار دارو پذیرفته شد که آنها دلایل متفاوتی برای کمبود دارو در بازار ایران قائل هستند. تولیدکنندگان دارو درباره علت کمبود در بازار بارها توضیح دادهاند که سیاستگزاریهای نادرست و بیانضباطی در این بخش موجب کمبود گسترده اقلام دارویی شده است و در مقابل سیاستگزاران بازار دارو مدعی هستند که یکی از علتهای مهم کمبود دارو در بازار ایران مصرف بیرویه اقلام دارویی است و باید تقاضا در این بخش کاهش داشته باشد. آنها همچنین به رشد شرکتهای دانشبنیان در بخش دارو به عنوان راهکار افزایش تولید در این بخش اشاره میکنند. این در حالی است که کارشناسان نقدهای مهمی را به ادعاهای سیاستگزاران وارد میکنند.
نصف داروهای تجویزی غیرضروری هستند
مصرف بیرویه دارو و تاکید بر رشد شرکتهای دانشبنیان در حوزه دارو دو نکته مهمی بود که سخنرانان هفتمین همایش داروسازی نظامی به آن تاکید کردند. در این همایش که روز پنج شنبه ۲۴ آذر ۱۴۰۱ در دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله برگزار شد غلامرضا پورحیدری، رئیس دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله گفت: «بعد از امنیت غذایی، امنیت دارو و درمان در رده دوم به صورت جدی مطرح است.»
او ادامه داد: «با توجه به اهمیت این صنعت، باید تلاش بیشتری در زمینه دارو انجام شود. با توجه به شعار سال تولید؛ دانشبنیان، اشتغالآفرین تاکید ما بر این است که تولید دانش بنیان دارو مورد حمایت جدیتری قرار گیرد.»
رئیس دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله نیازسنجی در زمینه دارو و درمان را یکی از مهمترین قدمها در زمینه تولید دانست و تاکید کرد: «اگر نیازسنجی به صورت درست انجام نشود ممکن است در صنعت با مشکلاتی مواجه شویم نیازسنجی در زمینه هر اقدام تولیدی قدم اول است و اگر به این موضوع توجه نشود ممکن است صنعت با ورشکستگی مواجه شود.»
پورحیدری با بیان اینکه بسیاری از تجویز داروها در کشور ما ضروری نیست، افزود: «دستکم بیش از ۵۰ درصد دارویی که در کشور تجویز میشود ضروری نیست و میتوان از تجویز آن صرفنظر کرد.»
او ادامه داد: «با فرهنگسازی در زمینه تجویز و مصرف دارو میتوان مصرف دارو را به بیشتر از ۵۰ درصد کاهش داد و منابع ذخیره شده در این زمینه را در بخشهای دیگر هزینه کرد.»
رئیس دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله در خاتمه با انتقاد به عدم برنامه ریزی پیرامون پسماند دارو، گفت: «در زمینه پسماند دارو هیچ طرح و برنامهای وجود ندارد و مردم پس از پایان مراحل درمان نمیدانند با داروهای باقی مانده چه کنند، لذا باید در این زمینه نیز برنامه ریزی مناسبی صورت گیرد.»
مصطفی قانعی، دبیر ستاد توسعه زیست فناوری معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری هم گریزی به کمبود دارو در بازار زده و گفت که «در تلاش هستیم تمام داروهای وارداتی را در کشور تولید کنیم، موضوع دارو مرتبط با امنیت ملی است و هر مشکلی که در این صنعت ایجاد شود ممکن است منجر به بحران شود.»
یونس پناهی، معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در بخش دیگر این مراسم از روزهایی سخن گفت که وزارت بهداشت زیرساختهای لازم را برای حمایت از شرکتهای دانش بنیان نداشت، سخن گفت.
او افزود: «در روزی که پیشنهاد معاونت وزارتخانه به من داده شد، هیچ زیر ساختی برای حمایت از شرکتها و مراکز دانش بنیان وجود نداشت.»
پناهی با بیان اینکه باید مراکز تحقیقاتی به سمت شبکه سازی بروند، افزود: «اقدامات و تصمیمات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به گونهای برنامه ریزی شده تا زنجیره تولید دانش بنیان و اشتغالزایی محقق شود.»
در بخش دیگر این مراسم محمود بیگلر عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران، در خصوص نقش پارکهای فناوری در توسعه محصولات دانش بنیان سخنرانی کرد.
حسام الدین شریفنیا، مسئول کارگروه دارویی ستاد کل نیروهای مسلح در بخش دیگر این مراسم درباره تولید دانش بنیان داروهای مورد نیاز نیروهای مسلح در شرایط عملیاتی و بحران، نکاتی را مطرح کرد و ابوذر سیفی، رئیس گروه علمی مدلسازی و شبیهسازی دانشگاه عالی دفاع ملی سخنران آخر این همایش بود و درباره کارکرد آیندهنگری در تداوم پایدار فعالیتهای دانش بنیان حوزه سلامت سخن گفت.
توپ قصور مدیران در زمین بیماران افتاد!
تاکید متولیان بر نقش مصرف بیرویه اقلام دارویی در کمبودهای بازار پیش از این همایش هم بارها مطرح شده است. چندی پیش یونس پناهی، معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت به خبر دارو گفته بود که «در ایران تجویز و مصرف بیرویه دارو داریم و در مواردی پزشکان فقط براساس تمایل بیمار نسبت به نسخه کردن برخی داروها اقدام میکنند و یا اینکه افراد بدون نسخه پزشک مستقیما دارو مصرف میکنند.»
او توضیح داده بود: «در دنیا میانگین تعداد اقلام دارویی موجود در یک نسخه 1.2 تا 1.8 و کمتر از دو قلم دارو است اما در ایران به طور متوسط در هر نسخه 3.6 قلم دارو تجویز میشود و بالا بودن میانگین اقلام دارویی در نسخهها هم برای بیماران و هم تامینکننده دارو هزینه بیشتری دارد و افراد زیادی را در سیستم بهداشت و درمان کشور درگیر این بخش میکند. »
کمبود در بازار به دلیل مصرفبیرویه مصرفکنندگان اما تبدیل به کلیشه رایج مدیران بازارهای مختلف شده است و این روزها مدام متولیان به این شیوه استدلال متولیان بازار دارو روی آورده و کمبود اقلام کالا و انرژی از جمله بنزین، گاز، آب و برق و ... را به مصرف بالای مصرفکنندگان ایرانی ربط میدهند. استدلالی که معمولا عقبماندگی تولید و بیانضباطی در این بخش را به حاشیه برده و توپ را به زمین مصرفکنندگان انداخته است.
در مقابل، تولیدکنندگان بازار دارو که سالهای گذشته نه تنها نیاز بازار را تامین کرده که اقدام به صادرات دارو کردهاند درباره علت کمبود دارو به بیانضباطیهای گسترده سیاستگزاران اشاره کرده و میگویند از تورم دو رقمی، نوسان نرخ ارز، مشکلات عدم تخصیص به موقع ارز واردات مواد اولیه، مشکلات نقل و انتقال پول گرفته تا به موقع اجرا نشدن مصوبههای مالیاتی و ... همه و همه در بروز کمبودهای دارویی نقش داشته است.
دلایلی که البته سیاستگزار کمتر زیر بار آن رفته و با وجود احضار مکرر بهرام عیناللهی، وزیر بهداشت به مجلس پذیرش این قصور در ادبیات مدیران بازار دارو کمتر به چشم میخورد.
هرچند که مصرف زیاد دارو در ایران مورد نقد کارشناسان بازار دارو نیز است اما آنها این مساله را دلیل اصلی کمبود دارو نمیدانند و معتقد هستند که در شرایط فعلی و با جهش قیمتها و کاهش قدرت خرید مردم دست بسیاری از بیماران به اقلام دارویی کوتاهتر از گذشته شده است.
شرکتهای دانشبنیان محفل رانت شدهاند
نکته دیگری که در هفتمین همایش داروسازی نظامی متولیان بازار دارو بارها به آن به عنوان راهکار تاکید کردند، تقاضای رشد شرکتهای دانشبنیان در حوزه دارو است. این در حالی است که فرشاد مومنی، اقتصاددان شرکتهای دانشبنیان را ابزاری برای رانتجویی میداند و معتقد است که جهش خیرهکننده تعداد این شرکتها نه تنها کمکی به بهبود بازار و اقتصاد ایران نکرده است که وضعیت اقصادی کشور رو به افول بوده است.
او اخیرا در نشست علمی «الزامات و پیش¬نیازهای برنامه هفتم توسعه» به میزبانی دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی و مرکز پژوهش¬های اتاق بازرگانی ایران گفته است که «در سال ۹۲ کل شرکتهای دانشبنیان ۵۵ شرکت بود و در نیمه ۱۴۰۱ به هفت هزار شرکت رسیده است. در واقع نرخ رشد ۱۲هزارو ۷۰۰ درصدی را تجربه کرده است. اما کارکرد چه بوده است؟ سقوط ۳۰رتبهای شاخص رقابتپذیری و درآمد سرانه یکچهارم میانگین جهان شده است و ما فقیرتر و عقبماندهتر شدهایم. در همین 10ساله سقوط ۳۱درصدی در شاخص رابطه مبادله داشتیم و برای اولین بار در تاریخ ۷۰ساله اقتصادی، در سه سال پایانی دهه ۹۰ اندازه جمعیت فقرا دو برابر شده است. بنابراین لازم است به جای ادا درآوردن، لوازم توسعه را فراهم کنیم.»
این اقتصاددان تاکید دارد که پروسه تولید از رویههای دانش و علم جدا نیست و با لحاظ کردن عنوان دانشبنیان به شرکتها تنها ابزار رانت و معافیت مالیاتی، یارانه و تخفیف ایجاد میشود که باعث آلودگی بیشتر فضای تولید و اقتصاد به فساد میشود.
آسیبشناسی یا توجیه؟!
صاحبخبر -