شهروند| رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهوری ترکیه، کودتای نافرجام روز جمعه در این کشور را به‌عنوان یک «لطف الهی» برای پاکسازی ارتش خواند. همچنین روز یکشنبه، آقای اردوغان که به مراسم تشییع بعضی از کشته‌شدگان در استانبول رفته بود، در واکنش به شعارهای شماری از معترضان که خواستار اعدام کودتاگران شدند، گفت دموکراسی به معنای احترام به خواسته مردم است. با این حال او اضافه کرد که مانند گذشته نباید اجازه داد احساس بر عقل پیروز شود و این‌که او به دنبال انتقام نیست.
به گزارش بی‌بی‌سی، مجازات اعدام بیش از ۲۵سال است که در ترکیه اجرا نشده این مجازات به‌طور رسمی حدود ۱۲سال پیش، در جولای سال ۲۰۰۴، از قانون ترکیه حذف شد. آقای اردوغان همچنین بار دیگر تأکید کرده است؛ این «ویروس‌ها» که پشت کودتای جمعه‌شب بوده‌اند، باید از تمام نهادهای حکومتی پاکسازی شوند.
شبکه خبرتورک گزارش داد؛ سلیمان سویلو، وزیر کار ترکیه در اظهارات خود مقام‌های آمریکایی را به سازماندهی کودتای نظامی نافرجام اخیر درکشورش متهم کرد و گفت که واشنگتن پشت کودتای نظامی اخیر در ترکیه بوده است. با این حال، جان کری، وزیر خارجه آمریکا در گفت‌وگوی تلفنی با مولود چاووش‌اوغلو، همتای ترکیه‌ای خود گفت که ادعاها درباره دست داشتن واشنگتن در کودتای نافرجام ترکیه به روابط میان دوکشور آسیب می‌رساند.
رویترز می‌گوید: وزارت خارجه آمریکا در بیانیه‌ای اعلام کرد که جان کری خواهان خویشتنداری ترکیه و احترام به حاکمیت قانون طی روند تحقیقات درباره این توطئه شده است. در این بیانیه آمده که آمریکا آماده کمک به مقامات ترکیه درباره تحقیقات درخصوص این مسأله است، اما اشاره ضمنی یا ادعاهای علنی درخصوص نقش آمریکا در تلاش برای کودتا کاملا دروغ است و به روابط دو‌جانبه آسیب می‌رساند.
واکنش‌های بعد از شکست کودتا
براساس آخرین گزارش خبرگزاری «آناتولی» از تلفات کودتای نظامی درترکیه تاکنون درسراسر این کشور، 265نفر کشته، 1440نفر زخمی و 2839نفر بازداشت شده‌اند. در واکنش به اقدامات اردوغان، بعضی از مقامات سیاسی درجهان، واکنش نشان دادند.
گولن: ممکن است کودتای ناکام کار اردوغان باشد
به گزارش پایگاه اینترنتی راشاتودی، فتح‌الله گولن، مبلغ اسلامی ساکن آمریکا که در تبعید خودخواسته در پنسیلوانیا به سر می‌برد، گفت: این احتمال وجود دارد که این کودتا توسط حزب حاکم عدالت و توسعه رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهوری ترکیه به راه افتاده و با هدف وارد کردن اتهامات بیشتر علیه طرفداران جنبش حیزمت و ارتش صورت گرفته‌باشد.
فرانسه: «چک سفید» به اردوغان نمی‌دهیم
وزیر امورخارجه فرانسه روز یکشنبه گفت، کودتای نافرجام اخیر در ترکیه به رجب طیب اردوغان «چک سفید» برای دورزدن اصول دموکراتیک را نمی‌دهد. به گزارش خبرگزاری رویترز، ژان مارک آیرو، وزیر امورخارجه فرانسه گفت: ما می‌خواهیم حاکمیت قانون به‌طور کامل در ترکیه اجرا شود. این کودتا چک سفیدی برای اردوغان نیست. نباید پاکسازی درترکیه صورت گیرد و حاکمیت قانون باید برقرار باشد.
روسیه: اقدامات منافی قانون اساسی انجام ندهید
رئیس‌جمهوری روسیه خواهان عدم اتخاذ اقدامات منافی قانون درپی کودتای نافرجام این کشور شد. به گزارش شبکه خبری اسکای‌نیوز، پوتین درتماس تلفنی با همتای ترکیه‌ای خود درخصوص کودتای نافرجام اخیر در ترکیه صحبت‌کرده و از اردوغان خواسته است که اقدامات منافی قانون اساسی را انجام ندهد.
مرکل و اتحادیه اروپا: قانون، آزادی و حقوق اساسی را نقض نکنید
آنگلا مرکل و مقام‌های عالیرتبه اتحادیه اروپا ضمن محکوم کردن کودتای ناکام در ترکیه از رئیس‌جمهوری این کشور خواستند که با کودتاچیان براساس قانون رفتار شود. مارتین شولتز، رئیس پارلمان اتحادیه اروپا تأکید کرد که دولت ترکیه نباید از این فرصت برای نقض قانون دموکراتیک و محدودکردن آزادی‌های بیان و حقوق اساسی مردم استفاده کند.
رابرت فیسک: کودتای بعدی ترکیه موفق خواهد بود
روزنامه‌نگار و نویسنده سرشناس انگلیسی در رابطه با کودتای ناکام ترکیه نوشت: اردوغان خیلی دیر بهای نقشی که برای کشورش انتخاب کرده بود، فهمید؛ زمانی که شما دیگر نمی‌توانید به ارتش خود اعتماد کنید و مسائل زیادی برای رسیدگی وجود دارد. شاید این کودتای ترکیه شکست‌خورده باشد اما کودتای بعدی موفق می‌شود و ممکن است این کودتا در ماه‌ها و سال‌های آتی رخ دهد.رابرت فیسک در روزنامه ایندیپندنت می‌نویسد: «ارتش ترکیه هرگز سازگار باقی نخواهد ماند؛ آن هم درحالی که مردی که می‌خواهد امپراتوری عثمانی را احیا کند، همسایگانش را به دشمن تبدیل و کشورش را مضحکه کرده است.» فیسک معتقد است که گرچه اردوغان بیش از دو‌هزار تن را بازداشت کرده، اما چندین هزار افسر ارتش ترکیه هستند که باور دارند که «سلطان استانبول» درحال ویران کردن کشورشان است.
محاسبات غلط ارتش
استیون ای.کوک، تحلیلگر مطالعات آفریقا و خاورمیانه در شورای روابط خارجی آمریکا درباره شکست کودتای روز جمعه‌شب در ترکیه در روزنامه واشنگتن پست، با بیان این‌که بازه زمانی 20ساله میان آخرین مداخله ارتش علیه دولت ترکیه در سال 1997 و کودتای روز جمعه این احساس را برای بسیاری از مردم ترکیه و همچنین غربی‌ها ایجاد کرده بود که دوران کودتا دیگر تمام شده است، می‌نویسد: طراحان کودتای اخیر ترکیه محاسبات غلطی درباره تغییراتی که این کشور دستخوش آنها شده، داشته‌اند.
مسأله‌ای که اردوغان به آن نمی‌اندیشد
صحبت از این‌که کودتای ترکیه، به دست دولت انجام شده یا به گفته دولت «به دست گروهی از ارتشیان فاسد»، چیزی نیست که بتوان به راحتی- لااقل فعلا- از آن سخن گفت، اما چیزی که برای همه مبرهن شده، این است که این کودتا، به دست هرکسی انجام شده باشد، بزرگترین ضربه را به ارتش زد. آقای اردوغان نیز با روی گشوده از آن استقبال کرد و به جنگ و سرکوب مخالفانش، چه در ارتش و نیروهای نظامی و چه درمیان نیروهای قضائی رفت، اما چیزی که ظاهرا «سلطان ترکیه» از آن غافل است یا توجه چندانی به آن نمی‌کند، «اهمیت ارتش» است. شاید آقای اردوغان غرق شادی و شعف از حمایت مردمی از دولت باشد و برای سرکوب مخالفان داخلی، به تخت مشروعیت مردمی تکیه زند، اما بعید است درکشوری که همگان شاهد شلاق‌خوردن نیروهای ارتشی و دستگیری بعضی از فرماند‌هان آنها به دست نیروهای غیرنظامی مردمی بوده، آتوریته‌ای برای «ارتش» که بزرگترین نیروی دفاعی علیه حملات خارجی است، باقی مانده باشد.
∎