ساعت های پایانی شامگاه جمعه بیست و پنجم تیرماه، گروهی از نظامیان ترکیه کوشیدند با اشغال نقاط و مراکز مهم شهرهای استانبول و آنکارا نظیر فرودگاه بین المللی آتاتورک، ساختمان رادیو و تلویزیون دولتی و مرکز فرماندهی ستاد مشترک ارتش طی کودتایی دولت آنکارا را سرنگون سازند.
پس از اعلام کودتا، «رجب طیب اردوغان» رییس جمهوری ترکیه و دیگر چهره های سیاسی مطرح این کشور از مردم خواستند با حضور در خیابان ها به رویارویی با کودتاگران برخیزند. حضور گسترده مردم در شهرهایی نظیر استانبول، آنکارا و ازمیر و نیز حمایت گسترده همه احزاب از دولت، حکومت نظامی را ناکام ساخت و کودتای نیمه شب ترکیه شکست خورد.
در ادامه مروری بر مهمترین محورهای تحلیلی رسانه های عرب زبان درباره تحولات اخیر ترکیه خواهیم داشت.

*** ترکیه و زلزله کودتا
روزنامه های «الاخبار» و «النهار» لبنان و روزنامه «الشرق الاوسط» چاپ لندن و نشریه «المنار» فلسطین با اشاره به اخبار کودتای نظامیان در ترکیه، پیامدهای آن را برای این کشور مورد بررسی قرار دادند.
روزنامه الاخبار در بیست و ششم تیرماه در گزارشی به قلم «ایلی حنا» نوشت: تخت اردوغان به لرزه در آمد اما سقوط نکرد. اردوغان شب سیاهی را پشت سر گذاشت. حتی بدبین ترین طرفداران اردوغان هم هرگز پیش بینی نکرده بودند که او با کودتای نظامی روبرو شود. هر چند او بر این باور بود که همه کلیدهای بازی را در دست دارد اما میراث «آتاتورک» نزد شماری از عناصر خودسر که قصد داشتند دوره نظامی را به ترکیه برگردانند، خود را نشان داد.
به نوشته بیست و ششم تیرماه روزنامه النهار نیز ارتش تلاش کرد دولت پلیسی اردوغان را سرنگون کند. رخدادهای ترکیه در ساعت های آینده پیامدهای خطرناکی را در پی خواهد داشت. «جهاد الزین» تحلیلگر این روزنامه، بر این باور است که پیش بینی نمی شد به این سرعت در ترکیه کودتای نظامی رخ دهد اما بیشتر شاخص ها نشان از این داشتند که امور در ترکیه به بن بست خواهد رسید.
روزنامه الشرق الاوسط نیز در بیست و ششم تیرماه نوشت: گروه های نظامی با در اختیار گرفتن امور کشور، اعلام تعلیق قانون اساسی و برپایی حکومت نظامی، قصد داشتند ترکیه را به سوی مسیری تیره و تار پیش برند.
نشریه المنار نیز در همین روز نوشت: پس لرزه های این رخداد، ترکیه را به مرحله ای از بی ثباتی وارد خواهد کرد و بر بحران های این کشور خواهد افزود. به عنوان مثال پس از این کودتا روند استقبال از تروریست ها، دشمنی با سوریه و کردها مانند قبل نخواهد بود. تلاش برای کودتا دارای مفاهیم و پیام های خطرناکی است. نظام این کشور اگر هم بتواند به ادامه حیات بپردازد به لرزه در آمده است.

*** آثار کودتا بر تحولات ترکیه
روزنامه «السفیر» لبنان و نشریه المنار از جمله رسانه هایی بودند که تاثیرپذیری تحولات ترکیه از کودتا را در کانون توجه قرار دادند.
به نوشته بیست و ششم تیرماه روزنامه السفیر، رخدادهای ترکیه خطر بزرگی است که حکومت اردوغان را هدف قرار داده است. پس لرزه های کودتا گسترده خواهد بود و سراسر منطقه را فراخواهد گرفت. پس از این رویداد، حال و احوال سوریه تغییر پیدا خواهد کرد. این در شرایطی است که اردوغان از گروه های مسلح در شمال سوریه پشتیبانی می کرد. ایران به یقین با نگرانی تحولات ترکیه را پیگری می کند. روسیه هم به تازگی با ترکیه از در آشتی وارد شده است با نگرانی به تحولات ترکیه خواهد نگریست. عراق، مصر، عربستان، قطر، لیبی، قبرس و بیشتر کشورهای اتحادیه اروپا از این زلزله منطقه ای تاثیر خواهند پذیرفت.
در زمینه پیامدهای تحولات اخیر ترکیه از نشریه المنار می خوانیم: کودتای ترکیه بر سیاست داخلی و خارجی این کشور تاثیری عمیق خواهد گذاشت. نظام ترکیه توجه اش را بر حفظ خود متمرکز می کند و از دخالت در مسایل کشورهای خارجی خواهد کاست. رقیبان ترکیه اما از این از لرزش برای افزایش توان رقابت استفاده خواهند کرد. این نظام حتی در برابر همپیمانان خود هم ضعیف خواهد شد. اردوغان باید پس از این قدردان باشد و قدر مردمی را که در برابر کودتاگران ایستادند بداند و خواسته های آنان را برآورده سازد و به اوضاع اقتصادی که طی پنج سال گذشته وخیم شده است، توجه کند.
در ادامه آمده است: محافل سیاسی بر این باورند که ترکیه به عنوان تنها پایگاه «اخوان المسلمین» دچار شکاف بزرگی شده است. این مساله در روابط نظام ترکیه با بسیاری از کشورهای منطقه تاثیر خواهد گذاشت. این مساله اقتضا می کند که اردوغان در سیاست های خود در ابعاد گوناگون بازنگری کند. این محافل از وقوع جنگ داخلی و افزایش عملیات تروریستی در درون ترکیه نگران هستند. به باور این محافل، کودتای نظامی با وجود ناکامی، درهای ترکیه را در برابر دگرگونی های بزرگ در عرصه مدنی، نظامی و سیاسی گشوده است.
به نوشته المنار، ادامه هرگونه آشوب در ترکیه درهای آتشفشان را به روی اروپا خواهد گشود و در نتیجه میلیون ها پناهجو و نیز برخی تروریست ها راهی اروپا خواهند شد. اصول و قانون ناتو در ترکیه با خطر روبرو می شود و ستون فقرات ترکیه شکسته خواهد شد.

*** نقش اردوغان در رخدادهای اخیر ترکیه
روزنامه های النهار لبنان و شبکه خبری «الجزیره» قطر به بررسی نقش اردوغان در کودتای جمعه شب ترکیه پرداختند. نکته قابل تامل، مقصر جلوه دادن رییس جمهوری ترکیه در وقوع کودتای نافرجام در میان برخی رسانه های عربی است. البته با توجه به رویکردهای قطر در قبال دولت ترکیه و روابط نزدیک رهبران آنکارا و دوحه، الجزیره تنها به انعکاس دیدگاه های 2 روزنامه انگلیسی درباره نقش اردوغان در کودتای جمعه شب گذشته پرداخت.
الزین، تحلیلگر روزنامه النهار، بیست و ششم تیرماه در یادداشتی نوشت: اردوغان آگاهانه مسوول رخدادهای ترکیه و جهان اسلام است. طی 2 سال اخیر ترمیم شکاف های ژرفی که الگوی ترکیه را هدف قرار داده بسیار سخت شده است. مقصود از نمونه ترکیه جمع میان مدرنیته و اسلام است که ترکیه در جهان اسلام با آن متمایز بود. اندوه بارتر آنکه شرایط کنونی، پایان مدل مردمسالاری اسلامی است که اردوغان آخرین میخ را بر تابوت آن وارد کرده است.
همزمان، شبکه خبری الجزیره نیز به نقل از روزنامه «گاردین» نوشت: اردوغان عامل ناآرامی های ترکیه است. او با سخنرانی ها خود در کشور ناآرامی و تنش طایفه ای به وجود آورده است. برخی ناظران همواره در خصوص مساله کردها هشدار می دادند و خواستار افزایش فشار بر آنان بودند اما شمار اندکی پیش بینی می کردند که در ترکیه کودتا صورت گیرد. تلاش برای کودتا آثار بسیاری بر روابط ترکیه با کشورهای منطقه و همپیمانان آنکارا در ناتو بر جای خواهد گذاشت. همچنین، تحولات ترکیه در صورتی که شکاف ها و اختلاف ها ادامه داشته باشد، به روند مبارزه با گروه تروریستی داعش ضربه خواهد زد.
شبکه الجزیره به نقل از روزنامه «دیلی تلگراف» انگلیس هم نوشت: ارتش ترکیه خود را پشتیبان قانون لائیک می داند تا به اردوغان بگوید که برای قانون تهدید است. ژنرال های 14 سال پیش با اردوغان مخالفند. او با به حاشیه راندن افسران ارتش و تلاش برای به انحصار درآوردن قدرت در فرایند موازنه قدرت ترکیه شرایط بغرنجی را رقم زده است.
**گروه پژوهش و تحلیل خبری
پژوهشم**9278**9282** 9279