پرواز جنگنده‌های اف 16 برفراز آنکارا و استانبول، رژه تانک‌های ارتش روی پل‌های بزرگ استانبول و تخریب ساختمان پارلمان ترکیه توسط جنگنده‌های ارتش موجب نشد تا نظامیان ترکیه بتواند جام پیروزی پنجمین کودتای نظامی در این کشور را سر بکشند. این بار پنجمین کودتای نظامیان در ترکیه برخلاف 4مورد قبلی با مقاومت مردم این کشور فقط 5 ساعت دوام آورد و به شکست انجامید.  
نیروهای ارتش ترکیه پل‌های اصلی استانبول را بستند و گزارش‌هایی از پرواز هواپیماهای جنگی در ارتفاع کم بر فراز استانبول منتشر شد. در آنکارا صدای تیراندازی شنیده شد و کم‌کم اوضاع تغییر کرد؛ این آغاز ماجرا بود. هنوز اکثر مردم نمی‌دانستند که کودتایی در راه است؛ آن‌هم از طرف ارتش.
ساعت یازده‌و‌سی دقیقه جمعه شب به وقت محلی (حوالی یک بامداد به وقت تهران) بود که ارتش ترکیه اعلام کرد علیه دولت رجب طیب اردوغان کودتا کرده است. در بیانیه‌ای که در ساعات اول کودتا از سوی ارتش ترکیه منتشر شد، آمده بود که ارتش «برای دموکراسی و حقوق بشر اداره امور را در دست گرفته است... و تمام روابط خارجی کشور به شکل موجود باقی خواهد ماند.. و برقراری قانون باید اولویت اصلی باشد».
بخشی از نیروهای ارتش در دو شهر آنکارا و استانبول با تانک و زره‌پوش وارد خیابان‌ها شده و مناطق مختلف ازجمله فرودگاه‌ها، پارلمان و ساختمان رادیو و تلویزیون دولتی را تحت کنترل خود در آوردند. درگیری‌های شدیدی در برخی مناطق روی داد. نیروهای ارتش ترکیه همچنین پل‌های اصلی استانبول را بستند و هواپیماها و بالگردهاي جنگی در ارتفاع کم بر فراز استانبول و آنکارا به پرواز درآمدند. در آغازین دقایق کودتا فرودگاه آتاتورک استانبول به تصرف ارتش درآمد و تمام پروازها متوقف شد. حریت گزارش داد که تانک‌ها در مقابل ورودی فرودگاه آتاتورک مستقر شدند و رفت‌و‌آمد به این فرودگاه متوقف شد.
تصاویری نیز از حضور سربازان ارتش درون ساختمان تلویزیون دولتی ترکیه منتشر شد. تلویزیون دولتی که در آن موقع به تصرف نیروهای ارتش در آمده بود، اعلام کرد که ارتش قدرت را در سراسر کشور به دست گرفته است. ارتش در سراسر ترکیه مقررات منع آمد و شد اعلام کرد. همزمان با کودتا، شبکه‌های اجتماعی توئیتر، یوتیوب و فیس‌بوک پس از وقوع نا‌آرامی‌ها در این کشور قطع و ارتباطات تلفنی نیز با مشکل مواجه شد.
ایلدیریم: کودتا نیست؛ اردوغان: کودتاست
نخستین واکنش را آقای بن‌علی ایلدیریم، نخست‌وزیر ترکیه نشان داد. او با انکار «کودتا» گفت که حضور نیروهای نظامی در خیابان‌های استانبول بدون مجوز است و اجازه نمی‌دهد «تلاش‌های غیرقانونی گروهی در ارتش» به نتیجه برسد. خبرگزاری آناتولی ترکیه همچنین به نقل از شاهدان عینی گزارش کرد بالگردهای نظامی به سوی کاخ ریاست‌جمهوری تیراندازی کردند. همچنین سی‌ان‌ان ترک اعلام کرد که تیراندازی از  بالگرد در مقر رئیس ستاد ارتش و مقر اطلاعات ارتش دیده شده است. خبرگزاری آناتولی ترکیه نیز به نقل از شاهدان عینی گزارش داد که بالگرد نظامی به سوی کاخ ریاست‌جمهوری تیراندازی کرده است. در حالی ‌که بسیاری از افراد چشم انتظار واکنش اردوغان، رئیس‌جمهوری ترکیه بودند، برخی منابع از خروج او از ترکیه و سفر وی با استفاده از هواپیمای شخصی به یک کشور همسایه خبر دادند.
اما با گذشت ساعتی از وقوع کودتا، اردوغان با انتشار پیامی از مردم کشورش خواست در مقابل کودتایی که به راه افتاده، از دولت مشروع آنکارا حمایت کنند. شبکه خبری بی‌بی‌سی عربی گزارش داد که اردوغان از مردم کشورش خواست در اعتراض به کودتا به خیابان‌ها بروند. اردوغان در پیامی که از طریق اسکایپ منتشر کرد، خواستار آن شد که مردم علیه کودتاچیان در میادین اصلی تجمع کنند و با حضور در خیابان‌ها از دولت مشروع این کشور در مقابل «شورش» حمایت کنند. وی با تأکید بر این‌که ترکیه بر این کودتا پیروز خواهد شد، تصریح کرد كه کودتای نظامی بعد از مدت زمانی کوتاه برچیده خواهد شد. رئیس‌جمهوری ترکیه با تأکید بر این‌که وی همچنان فرمانده کل قوا در کشور است، اظهار کرد که کودتاچیان بهای سنگینی را خواهند پرداخت. منابع دیگری اعلام کرده‌اند که رئیس جمهوری ترکیه در حال حرکت به سمت استانبول است؛ البته به‌طور همزمان گفته شده که اجازه‌ فرود هواپیمای اردوغان در استانبول داده نشده است.
در همین حال، خبرگزاری اسپوتنیک گزارش داد که اردوغان در گفت‌وگوی تلفنی با شبکه خبری سی‌ان‌ان ترک، خواهان مبارزه متقابل علیه کودتای نظامی در مکان‌های عمومی و فرودگاه‌ها شده‌ است. اردوغان در این گفت‌و‌گو با اذعان این‌که «دولت در مواردی کنترل خود را از دست داده» اظهار کرد: «کاملا مشخص است که اقدام روی‌ داده یک کودتاست و... مشخص است که این کودتا در یک ساختار موازی مدیریت و رهبری شده است».
منظور اردوغان از ساختار موازی «جنبش گولن» است. هیزمت (خدمت) نام ترکی سازمانی است که بنام جنبش گولن شناخته می‌شود. این جنبش از آموزه‌های فتح‌الله گولن، مبلغ اسلامی ساکن آمریکا، الهام می‌گیرد. گولن یک روحانی سنی حنفی است و از تصوف آناتولیایی تأثیر گرفته است. گرچه بسیاری از مقامات ترکیه، گولن را رهبر این کودتا می‌دانند، اما فتح‌الله گولن با انتشار بیانیه‌ای این اقدام نظامی را محکوم و اعلام کرد که دولت‌ها باید از طریق انتخابات آزاد و عادلانه و نه فشار و زور انتخاب شوند.
بعد از ویدیوی منتشر شده از اردوغان، شبکه تلویزیونی ترکی سی‌ان‌ان تصاویر شماری از شهروندان استانبول را نشان می‌دهد که به خیابان آمده‌اند و به نظر می‌آید بعضی از آنان از مخالفان اقدام ارتش ترکیه علیه دولت اردوغان باشند و گزارش‌هایی حاکی از درگیری در میدان تقسیم استانبول به گوش می‌رسد. عبدالله گل در مصاحبه تلفنی با شبکه آمریکایی سی‌ا‌ن‌ان ترکی خطاب به نیروهای ارتش می‌گوید که خیابان را ترک کنند و بگذارند آرامش به ترکیه بازگردد. اطراف فرودگاه آتاتورک، بزرگترین فرودگاه ترکیه که در تصرف ارتش بود، حالا مملو از مردمی می‌شود که به نظر می‌آید هوادار دولت آقای اردوغان باشند. تانک‌های ارتش از فرودگاه فاصله می‌گیرند.
ورود به استانبول
با گذشت نزدیک به پنج ساعت از اعلام کودتا، رئیس‌جمهوری ترکیه پس از فرود در فرودگاه آتاتورک استانبول، با حضور در جمع مردم، کودتای این کشور را شکست‌خورده خواند. اردوغان با بیان این‌که کودتاگران وحدت کشور را هدف قرار دادند، گفت: دست در دست ملت ترک به جنایتکاران درس عبرت خواهیم داد. وی در این کنفرانس خبری گفت: برخی در ارتش ترکیه از پنسیلوانیا یعنی محل سکونت فتح‌الله گولن دستور گرفته‌اند. این کودتا نشان داد که سازمان گولن تروریستی است.
او ادامه داد: دولت ترکیه هوشیارانه با پشتیبانی مردم به کار خودش ادامه می‌دهد و ما بار دیگر با دولت قانونی و شرعی خود به کار خود ادامه می‌دهیم و «ترکیه، ترکیه قدیم نیست». وی در حالی ‌که نشست خبری خود را نیمه‌تمام گذاشت در آخرین اظهارات خود عنوان کرد: «مردم ترکیه به حضور هوشیارانه خود در خیابان‌ها ادامه خواهند داد و تا زمانی که سربازان به پادگان‌ها بازگردند، آنها از خیابان‌ها خارج نخواهند شد. همه‌چیز آشکار خواهد شد که چه کسانی در این شورش دست داشتند».
بان کی مون، دبیرکل سازمان ملل خواهان آرامش در ترکیه می‌شود. جان کری وزیر امور خارجه آمریکا حمایت کشور خود از دولت منتخب ترکیه را اعلام می‌کند و خواهان پرهیز از خونریزی می‌شود. باراک اوباما نیز از همه گروه‌های ترکیه می‌خواهد که از «دولتی که به‌طور دموکراتیک انتخاب شده» حمایت کنند. گرچه بین سربازان عامل کودتا و نیروهای پلیس در استانبول درگیری رخ داد و آنها تبادل آتش کردند اما محکومیت این کودتا از جانب تمامی احزاب سیاسی عمده ترکیه و اعلام رسانه‌های دولتی ترکیه مبنی بر این‌که «سربازانی که به مراکز خود برگردند و سلاح‌هایشان را تحویل دهند، محاکمه نخواهند شد» کافی بود تا ده‌ها نفر از سربازانی که در اقدام به کودتا شرکت داشتند، سلاح‌هایشان را به پلیس تحویل بدهند.
درهمین حال است که خبرگزاری آناتولی خبر از بازداشت گسترده بیش از 750نفری از نیروهای ارتش که با کودتا ارتباط داشته‌اند، خبر می‌دهد. هواداران رجب طیب اردوغان وارد ساختمان تلویزیون دولتی می‌شوند و تلویزیون دولتی ترکیه پخش برنامه‌هایش را از سر می‌گیرد. اینجاست که با وجود زدوخوردها به نظر می‌رسد کودتا به اهداف خود نرسیده است و نیروهای وفادار به رجب طیب اردوغان درحال پس‌گرفتن کنترل هستند. در این حال، خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از یک مقام بلندپایه دولت ترکیه می‌گوید که 1563 نظامی در سراسر ترکیه بازداشت شده‌اند.
صبح روز بعد
پارلمان ترکیه، به خاطر بمباران، بسیاری از شیشه‌هایش شکسته و درخت‌های خیابان از بین رفته، چون ظاهرا تانک‌ها برای محاصره پارلمان از روی آنها رد شده‌اند. بعد از شکست کودتا، نخست‌وزیر ترکیه، در نشستی مطبوعاتی، فتح‌الله گولن را عامل کودتا معرفی می‌کند و می‌گوید: رویدادهای شب گذشته توسط گروه تروریستی به سرکردگی فتح‌الله گولن انجام شده و باید مسبب این رویداد را به ترکیه تحویل دهند و کشوری که از این شخص حمایت کند، دوست ترکیه نخواهد بود. با این حال، جان کری، وزیر امورخارجه آمریکا می‌گوید، کشورش به دولت ترکیه درجریان تحقیقات درباره کودتای ناکام این کشور کمک خواهد کرد. آقای کری از ترکیه خواست هرگونه مدرکی که علیه فتح‌الله گولن دارند، دراختیار آمریکا قرار دهند.
ایلدیریم، همچنین از رهبران 3 حزب اپوزیسیون در پارلمان، به خاطر حمایتشان از دموکراسی و ایستادگی درکنار دولت در مواجهه با گروهی از سربازان که قصد کودتا داشتند، تشکر کرد و گفت که «آن‌ها از دموکراسی حفاظت کرده‌اند... و درکنار دولت ایستادند». نخست‌وزیر ترکیه تعداد کشته‌ها را ۱۶۱ تن اعلام کرده است. این درحالی است که رسانه‌های خبری اعلام کرده‌اند که تاکنون دست‌کم ۱۹۴ تن کشته و 1440 تن دیگر زخمی شده‌اند. دولت ترکیه سرکوب گروه‌ها و افرادی را که احتمال می‌دهد با کودتای نافرجام، ارتباطی داشته باشند، آغاز کرده است. بیش از 2‌هزارو700 قاضی در سراسر این کشور از کار برکنار شده‌اند. خبرگزاری دولتی ترکیه گزارش داده است که این افراد با فتح‌الله گولن در ارتباط بوده‌اند. به گزارش ایسنا، شبکه سی‌ان‌ان ترک اعلام کرد، تلاش کودتا را دادستان نظامی کل با حمایت ۴۶ افسر عالیرتبه ترکیه برعهده داشتند. تاکنون ۳۴ تن از مقامات ارتش ازجمله ۵ ژنرال و ۲۹ سرهنگ عزل شده‌اند.
فرار 8 تن از کودتاچیان به یونان
شبکه خبری اسکای‌نیوز عربی از فرود یک بالگرد کودتاچیان ترکیه در شهر الکساندروپولیس یونان خبر داد. پلیس نظامی یونان اعلام کرد، 8 نظامی و یک غیرنظامی ترکیه که از کودتاچیان بودند، در این بالگرد حضور داشتند. این بالگرد در شهر الکساندروپولیس یونان فرود آمد. گفته می‌شود این ۸ تن از یونان درخواست پناهندگی سیاسی کرده‌اند. پلیس یونان اعلام کرد که این ۸ تن به دلیل ورود غیرمجاز بازداشت شده‌اند. مولود چاووش اوغلو، وزیرخارجه ترکیه گفت که دولت خواهان استرداد افسران «خائن» است. گاردین گزارش داد که دولت یونان، اعلام کرده است که بالگرد «شاهید سیاه» در نخستین فرصت ممکن، به ترکیه بازگردانده می‌شود؛ اما درخواست پناهندگی 8 نظامی درون این بالگرد، بررسی خواهد شد... ما به این حقیقت توجه داریم که این افراد، درکشور خودشان، متهم به نقض قانون اساسی و تلاش برای سرنگونی دموکراسی بوده‌اند.
واکنش‌ها
محمدجواد ظریف، وزیر امورخارجه کشورمان در توییتر خود نوشت: «دفاع شجاعانه مردم ترکیه از دموکراسی و دولت منتخب‌شان نشان می‌دهد که کودتاها جایی در منطقه ما ندارند و محکوم به شکست هستند». محمود علوی، وزیر اطلاعات ایران به تلویزیون این کشور گفته است که نیروهای نظامی، امنیتی و اطلاعاتی درحد ضرورت به حال آماده‌باش درآمده‌اند و مرزها در کنترل کامل است.
علی شمخانی، دبیر شورایعالی امنیت ملی ایران در مصاحبه با صداوسیما گفت: «موضع جمهوری اسلامی ایران در قبال این‌گونه پدیده‌ها و حوادث همواره احترام به انتخاب مردم در قیاس با غلبه زورمدارانه است؛ یعنی همواره موضع اصولی و ثابت ما در قبال ساختارهای حکومتی، نفی کودتا و تأیید دولت‌های مبتنی بر آرای واقعی مردم است.»
بان ‌کی‌مون، دبیرکل سازمان ملل متحد ضمن ابراز نگرانی درخصوص تحولات اخیر ترکیه خواستار برقراری آرامش و ثبات در این کشور شد.
دونالد تاسک، رئیس شورای اروپا گفته است؛ راه‌حل تنش‌های ترکیه، اسلحه نیست. تاسک اضافه کرده است، اتحادیه اروپا به‌طور کامل از دولت ترکیه که به شیوه‌ای دموکراتیک انتخاب شده، حمایت می‌کند.
دبیرکل ناتو هم با انتشار بیانیه‌ای خواستار آرامش و خویشتنداری در ترکیه شده است. ینس استولتنبرگ اعلام کرد: خواهان احترام کامل به نهادهای دموکراتیک و قانون اساسی ترکیه هستیم. ترکیه یک هم‌پیمان ارزشمند برای ناتو است.
فدریکا موگرینی، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا هم در واکنش خواهان خویشتنداری و احترام به نهادهای دموکراتیک شده است.
روسیه اعلام کرد که به همکاری سازنده با رهبری مشروع دولت ترکیه ادامه خواهد داد. وخیم‌شدن اوضاع سیاسی در ترکیه با توجه به تهدیدهای تروریستی در این کشور و درگیری‌های مسلحانه در منطقه ثبات منطقه و جامعه جهانی را به خطر می‌اندازد.
۱۳‌سال تلاش اردوغان برای تصفیه ارتش
ازجمله نخستین اقدامات رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهوری ترکیه پس از رسیدن به قدرت تصفیه ارتش از فرماندهانی بود که احتمال می‌داد به مخالفت با او برخیزند و احیانا به کودتا بیندیشند. به گزارش بی‌بی‌سی، درهمان سال‌ها پروند‌ه‌ای به نام «ارگنکن» مطرح و شماری از فرماندهان بلندپایه ارتش به اتهام طرح‌ریزی کودتا علیه او زندانی شدند. خیلی‌ها درصحت چنین اتهامی تردید کردند و ناظران معتقد بودند که در نتیجه این پرونده دیگر خیال آقای اردوغان از هرگونه کودتای ارتش علیه او راحت شده است. با این حال، اتفاقات دو شب گذشته نشان داد که همچنان، ترس از ارتش می‌تواند برای اردوغان به فوبیایی تبدیل شود که البته هزینه‌اش را نه اردوغان، بلکه ارتش خواهد پرداخت. ارتشی که زمانی هر 10‌سال یک‌بار کودتا راه می‌انداخت و دولت عوض می‌کرد، اقتدارش با چالشی جدی روبه‌رو شده است.
ارتش ترکیه از‌ سال ۱۹۶۰ چهار دولت این کشور را ساقط یا مجبور به استعفا کرده است. رابطه نظامیان و احزاب ترکیه همواره با تنش همراه بوده که این تنش‌ها ریشه در تاریخ آشفتگی‌های ‌سیاسی ترکیه دارد. نخستین کودتا در ۲۷ ماه می‌ سال ۱۹۶۰ روی داد و ارتش ترکیه، دولت منتخب این کشور را برکنار کرد. دلیل این کودتا «بی‌کفایتی» دولت غیرنظامی وقت اعلام شد. آخرین کودتا نیز در‌سال ۱۹۹۷ روی داد که ارتش ترکیه، دولت ائتلافی نجم‌الدین اربکان را مجبور به کناره‌گیری کرد.
با همه این اوصاف، نکته مهمی که باید به آن توجه شود، این است که سقوط کودتا نشان داد، بسیاری از مردم هرچند ممکن است چندان از حزب عدالت و توسعه راضی نباشند اما ثبات سیاسی و اقتصادی را به حضور تانک در خیابان ترجیح می‌دهند. بنابراین، آقای اردوغان و طرفدارانش نباید حضور مردم را برای مقابله با کودتا، لزوما به معنای حمایت از شخص رئیس‌جمهوری و حزبش قلمداد کنند؛ بلکه ورود مردم به خیابان‌ها، «نه» به نظامی‌گری (از هر جناحی)، و «آری» به دموکراسی است.