شناسهٔ خبر: 10714655 - سرویس علمی-فناوری
نسخه قابل چاپ منبع: روزنامه شرق | لینک خبر

درباره يك سياره نويافته

دور، تاريك و مرموز

فاطمه کاظمی

صاحب‌خبر -

سیاره 9 (Planet Nine) نام موقتی یک سیاره یخی بزرگ احتمالی است كه جرم تقریبی آن 10 برابر جرم زمین و قطرش حدود 13 تا 26هزارکیلومتر (يعني نزدیک به دو تا چهاربرابر قطر زمین) است و در ناحیه بیرونی منظومه خورشیدی قرار دارد. دانشمندان بر اين باورند كه وجود این سیاره، توجیه‌كننده وضعيت مداری غیرمعمول گروهي از اجرام فرانپتونی در فضای بیرونی کمربند کویي‌پر است. اجسام فرانپتوني به دسته‌اي از اجسام گفته مي‌شود كه در آن سوي مدار نپتون قرار دارند. پس از يافتن سیاره نپتون در سال 1846، اين اندیشه فراگير نيز پديد آمد كه شاید سیاره‌های ديگر نيز دورتر از مدار نپتون، وجود داشته‌ باشد. «لاول» برای توضیح اختلال‌هایی كه در مدار نپتون مشاهده مي‌كرد، وجود سياره ديگري به نام سیاره ایکس (Planet X) را پيشنهاد كرد. به باور وي، جاذبه یک سیاره بزرگ ناپیدا، باعث پديدآمدن چنين اختلال‌هايي در مدار سياره‌هاي ديگر بود. زماني كه «کلاید تامبا» پلوتون را در سال‌1930 كشف كرد، به نظر رسيد فرضیه «لاول» تأیید شده است اما در سال 1978 مشخص شد پلوتون کوچک‌تر از آن است که بتواند غول گازی را تحت‌تأثیر قرار دهد. هرچند پيش از اين نيز صحبت‌هايي درباره احتمال وجود این سیاره فرانپتونی مطرح مي‌شد، اما اين احتمال، در 20 ژانویه سال 2016 با اعلام نتیجه‌های بررسی رفتار گروهی از اجرام کمربند کویي‌پر بسیار بیشتر شد. دو پژوهشگر به نام‌هاي «کنستانتین باتیگین» و «مایکل براون» در مؤسسه فناوری کالیفرنیا، بر اساس یک مدل جدید علمی و بررسي مدار غیرمعمول چند جرم فرانپتونی دیگر، شواهد غیرمستقیمی از وجود اين سیاره ارائه کردند. ستاره‌شناسان مؤسسه کارنگی و رصدخانه جمینی هاوایی در سال ‌2014 نشان دادند که مدار غیرمعمول جرم‌های خاصی در کمربند کويي‌پر ممکن است تحت‌تأثیر گرانشی یک سیاره عظیم ناشناخته در لبه منظومه شمسی پدید آمده باشد. در ادامه با خلاصه‌اي از تاريخ كشف اجرام وراي مدار نپتون آشنا مي‌شويم:
- 1846: سياره نپتون بر اساس بي‌نظمي‌هاي مدار سياره اورانوس كشف شد. كارشناسان ناهنجاري‌هاي باقي‌مانده را به وجود سياره ديگري نسبت دادند كه در فاصله دوري قرار دارد.
- 1906: «پرسيوال لاول» براي جست‌وجوي سياره گمشده (كه خودش آن را سياره ايكس مي‌ناميد)، رصدخانه‌اي را در آريزونا تأسيس كرد.
- 1930: «كلايد تامبا» پلوتون را در رصدخانه لاول كشف كرد. البته پلوتون بسيار كوچك است و نمي‌تواند بر اورانوس و مدارش تأثير بگذارد.
- 1992: محاسبات دقيق‌تر نشان داد كه هيچ بي‌نظمي‌اي‌ در مدار اورانوس وجود ندارد و در نتيجه، به فرض وجود سياره ايكس هم هيچ نيازي نيست.
- 1999: اخترشناسان گفتند كه گرايش يا جهت‌گيري‌هاي مشاهده‌شده در دنباله‌دارها، نشانه وجود سياره‌اي به اندازه مشتري است كه در دوردست‌هاي منظومه شمسي پنهان شده است.
- 2003: در اين سال جسم ديگري به نام سدنا كشف شد. يك دور حركت سدنا در مدارش، 12هزارسال طول مي‌كشد كه از وجود جسمي ديگر حكايت دارد.
- 2014: ماهواره‌اي به نام «كاشف زيرقرمز ميدان‌باز» تمام پهنه آسمان را بررسي كرد و طي آن به جست‌وجوي سياره‌هايي هم‌اندازه كيوان در فاصله10 هزار واحد نجومي پرداخت.
- 2015: اخترشناسان مؤسسه فناوري كاليفرنيا در پاسادنا از يافتن شواهد غيرمستقيمي براي وجود سياره‌اي هم‌اندازه نپتون خبر مي‌دهند كه در مداري 15هزارساله مي‌گردد.