بازار سرمایه کشور مدتهاست که به نفستنگی افتاده و هوای تهران خوب باشد یا نه؛ تالار شیشهای خیابان حافظ که قرار است نمایشی از نبض اقتصاد کشور باشد، مدام نامنظم میزند. بورس تهران، مدام در حال کاهش ارزش است. خبرها حاکی از این است که سپردهگذاران ناامید کم کم در حال خارج کردن سرمایههای خود از این بازار و رفتن به سوی سپردهگذاری در بانک هستند؛ این در حالی است که هر آن ممکن است جذابیت بازارهای کاذب، راه آنان را از شعب بانک هم به گوشه خیابان کج کند و دوباره تکانهای غافلگیرکننده دیگر، ستونهای اقتصاد کشور را بلرزاند و تب آن را چند درجه دیگر افزایش دهد. البته در این فضا از نظر کارشناسان هنوز هم میتوان به رونق بازار سرمایه امیدوار بود و سهامداران باید با دیدگاه بلندمدتتری در این بازار سرمایهگذاری کنند.
سبز بودن نمادها و شاخصهای بازار سرمایه نشانهای از سرخ بودن، صورت اقتصاد در هر کشوری است و سرخ بودن آن بیشتر رنگ زرد صورت اقتصاد را نمایان میکند، در سالهای اخیر، تالار شیشهای تهران، رنگ قرمز به خود گرفته و هرازگاهی که اندک رشدی هم میکند، به فاصله چند روز بعد با یک افت شدید، همه را غافلگیر میکند.
زیان 1.6 درصدی در 9 ماه امسال
آنچه مسلم است اینکه، بورس نتوانسته در دو سال گذشته، سهامداران خود را راضی کند و حالا کمکم زمزمه خروج سرمایهها از بازار سرمایه به گوش میرسد، قضیه زمانی جدیتر میشود که توجه داشته باشیم بعد از کنترل نرخ رشد قیمت سکه و طلا و ارز در سال 92 عده زیادی از مردم به عنوان «سهامداران خرد» وارد این بازار شدند. این عده از سهامداران به لحاظ سرمایه کم، آسیبپذیرتر از بقیه هستند و از آن سو هم رفتارشان قابل پیشبینی نیست، آنها معمولا سبد سهام نخریدهاند و از قواعد حاکم بر بازارهای سرمایه هم آنطور که باید و شاید پیروی نمیکنند. برای برخی از آنها کاهش بیشتر ارزش سهام به معنی از بین رفتن اندوخته زندگیشان است و همین موضوع میتواند روند خروج سرمایه از بورس را تشدید کند.
هر چند روز گذشته بعد از مدتها بالاخره شاخص کل بورس تنها 6 واحد رشد کرد و با داد و ستد 416 میلیون سهم و حق تقدم به ارزش 91 میلیارد تومان در 31 هزار نوبت، در ارتفاع 61 هزار و 420 واحدی قرار گرفت اما تشدید روند کاهشی قیمت نفت و تداوم رکود و ابهامات اقتصادی در کنار نگرانی سهامداران از کاهش سودآوری شرکتها در گزارشهای 9 ماهه موجب شده است تا بورس تهران در آخرین ماه پاییز روندی نزولی توام با نگرانی را طی کند و با زیان به استقبال زیان برود. براساس دادههای آماری؛ بورس تهران در حالی در دومین سال رکود خود را طی میکند که همچنان روند نزولی در این بازار حاکم است. گزارشهای جسته و گریخته نشان میدهد، کاهش شدید قیمتها و زیان سهامداران موجب حرکت گسترده فعالان این بازار به سمت بازار پول و سرمایهگذاری در سپرده های بانکی شده است.
هر چند در آذرماه اخبار سیاسی مهمی در خصوص بسته شدن پرونده PMD مطرح شد، اما ابهاماتی در خصوص نرخ خوراک شرکتهای پتروشیمی، نرخ بالای سود بانکی و بهره مالکانه معادن و از همه مهمتر تشدید روند نزولی قیمت نفت و رسیدن قیمت این محصول به 35 دلار که در سالهای اخیر بی سابقه بوده است، شرایط تالار شیشهای را سختتر کرد و موجب تشدید نگرانی و ناامیدی سهامداران شد.
به این ترتیب اگرچه اواسط دی ماه زمان احتمالی رفع تحریمها اعلام شده، اما ابهامات اقتصادی و احتمال گزارش نامطلوب 9 ماهه شرکتها به قدری است که مانع اثرگذاری اخبار مثبت سیاسی در بازار سرمایه شده است؛ امری که موجب افزایش میانگین زیان سهامداران در آذر ماه شد و میانگین زیان 9 ماهه بورس را تا سطح 1.6 درصد افزایش داد.
سقوط آذر ماهی
بر این اساس بورس تهران آخرین ماه پاییز را درحالی سپری کرد که طی 20 روز معاملاتی مهمترین متغیر این بازار یعنی شاخص بورس هزار و 371 واحد معادل 2.18 درصد افت کرد و منجر به شکست خط مقاومت 61 هزار واحد و ورود شاخص به نیمه 61 هزار واحد شد.
در این ماه حجم و ارزش معاملات سهام به ترتیب 9 و 11 درصد رشد کرد و در مجموع 9 هزار 13 میلیون سهم به ارزش 16 هزار و 229 میلیارد ریال شد؛ همچنین در این ماه دفعات معاملات افت 1.5 درصدی را تجربه کرد و به 576 هزار و 169 دفعه رسید. در این ماه همچنین تعداد خریداران نسبت به ماه گذشته تغییری نکرد و تعداد خریداران در سطح 180 هزار و 378 نفر باقی ماند. دادهها به ما نشان میدهد که بازار سرمایه برای ایفای نقش خود در اقتصاد کشور نیازمند اصلاح و تحرک است. شاید کنترل قیمت جهانی نفت از دست مسئولان خارج باشد، اما پایان دادن به دعوای تعیین نرخ خوراک پتروشیمیها دست ما است. همچنین از نظر کارشناسان باید بین دخالت و نظارت و هدایت در بازار سرمایه، به صورت ویژه تفکیک صورت بگیرد و مسئولان با توجه به این اصل مهم، بدون دخالت مستقیم در ساز و کارهای بازار سرمایه، برنامههای هدایتی جدی با هدف نجات بازار سرمایه از این رکود را تعیین کنند.
همچنان میتوان به آینده بازار سرمایه امیدوار بود
هر چند بورس در سالهای اخیر، در رکود بوده اما هنوز هم میتوان به آینده آن امید داشت. به باور برخی از کارشناسان این بازار، برداشته شدن تحریمها فرصتی است که بازار سهام رشد خود را شروع کند به گونهای که سرمایهگذاران خارجی میتوانند جذابیت سرمایهگذاری در بورس را نسبت به سرمایهگذاری در بانکها افزایش دهند. البته این مهم در گرو تدوین برنامه جامع نظارتی و هدایتی و حمایتی در این حوزه است.
حمزه کریمی، کارشناس بازار سرمایه با بیان اینکه اگر سرمایهگذاران خارجی بخواهند در ایران سرمایهگذاری کنند، باید بحث امنیت سرمایهگذاری وجود داشته باشد به ایسنا گفت: « برخی از شرکتهای بینالمللی وجود دارند که وارد بازار بورس شده و کد حقوقی دریافت کردهاند و برخی نیز در حال دریافت کد حقوقی هستند.»
کریمی با بیان اینکه سرمایهگذاران خارجی میتوانند با حضور خود در بازار بورس، باعث تزریق نقدینگی در بازار شوند، گفت: «این تزریق نقدینگی باعث میشود قیمتها به جایی برسد که هیجان خرید در بازار ایجاد شود و در نهایت این موضوع میتواند جذابیت سرمایهگذاری در بورس را نسبت به سرمایه گذاری در بانکها افزایش دهد.»
وی با بیان اینکه با رفع تحریمها، آینده بازار بورس روشن خواهد بود، اضافه کرد: «قیمت سهامی که در سالهای 1390 و 1391 عرضه میشد، دو سال ثابت مانده بود و پس از دو سال حدود یک هزار، دوهزار و هشت هزار تومان افزایش یافت. در شرایط کنونی نیز بار دیگر آن چرخه تکرار شده است و با توجه به آینده روشن، قطعا قیمتهای در حال حاضر با رشد زیاد مواجه خواهند شد.»
این کارشناس بازار بورس با تاکید بر اینکه سرمایهگذاری در بورس باید با یک دید بلندمدت باشد، افزود: «با سودآوری جدید شرکتها، قیمت سهام آنها به طور قطع چند برابر خواهد شد و سودآوری بیشتری را ایجاد خواهد کرد.» کریمی، یکی از عمدهترین دلایل افت قیمت سهام را تعدیل منفی شرکتها دانست و افزود: «وجود بازارهای صادراتی در جوار کشور میتواند باعث رشد بیشتر قیمت سهام و در نتیجه سودآوری شرکتها شود.»