در ماه‌های اخیر بازار آزاد ارز کشور با تکانه‌های شدید قیمتی که عمدتا ناشی از کم‌ تحرکی در بخش عرضه بود مواجه شد. تکانه‌های قیمتی در این بازار به میزانی از شدت رسید که سطوح قیمتی مورد انتظار در بازار را یکی پس از دیگری پشت سر گذاشت و با پشت سر گذاشتن سطح 3600 تومانی در حدی بالاتر ایستاد. هر‌چند اوایل دلیل این افزایش شدید سطح قیمتی، افزایش تقاضا برای سفرهای اربعین و غیره اعلام شد اما برخی کارشناسان اعتقاد داشتند با توجه به نرخ تورم حدود 13 درصدی در طول سال گذشته این نرخ، نرخ واقعی ارز در بازار آزاد است. از سوی دیگر، بانک مرکزی در یک پاتک نرخ ارز رسمی را بالاتر از 3 هزار تومان تعیین کرد. برخی از کارشناسان هم این اقدام بانک مرکزی را نشانه تلاش بانک مرکزی برای حرکت در مسیر تک نرخی کردن ارز قلمداد کرد. روز گذشته هم غلامرضا کامیاب، معاون ارزی بانک مرکزی، از استراتژی‌های جدید این بانک در حوزه ارزی سخن گفت و تلویحا از تک‌نرخی‌شدن ارز در تابستان 95 خبر داد.

معاون ارزی بانک مرکزی در جمع خبرنگاران با بیان اینکه، در حال تهیه برنامه یکسان سازی نرخ ارز هستیم،  در پاسخ به این پرسش که ارز تک نرخی در حدود چه رقمی خواهد بود، گفت: «اکنون نمی‌توانم در این مورد پاسخ دهم؛ بهتر است که پاسخی به آن ندهم.»
پیش‌تر، ولی‌الله سیف، رییس کل بانک مرکزی، در مورد تک نرخی شدن نرخ ارز گفته بود: «6 ماه پس از لغو تحریم‌ها، ارز تک نرخی می‌شود.» با این حساب به نظر می‌رسد باید تابستان سال آینده منتظر تک نرخی شدن نرخ ارز باشیم.
کامیاب هر چند اشاره‌ای به زمان تک نرخی شدن ارز نداشت، اما گفت: «آنچه مسئولان تا به حال بیان کرده‌اند برگرفته از برنامه‌هایی است که در این زمینه در بانک مرکزی در دستور کار دارد.»
کارشناسان اقتصادی، هم با تاکید بر لزوم حرکت در جهت دستیابی به یک بازار ارز شناور تک نرخی برای جلوگیری از فساد و دلال بازی در این بازار، عنوان کرده‌اند: «در حال حاضر شرایط به گونه‌ای پیش رفته که می‌توان با تکیه به درآمدهای ارزی که قرار است آزاد شود با تقویت بخش عرضه به این مهم دست یافت.»

  موافقت بانک مرکزی با بازار مشتقات ارزی نه بورس ارز!
یکی از اقداماتی که در هفته‌های اخیر برای مدیریت بازار ارز، قرار بود که به انجام برسد راه‌‌اندازی بورس معاملات آتی ارز است، مسئولین سازمان بورس پیش‌تر اعلام کرده بودند که راه‌اندازی این بورس مورد موافقت بانک مرکزی هم قرار گرفته است. معاون ارزی بانک مرکزی در پاسخ به پرسشی درباره راه اندازی بورس ارز و اینکه مسئولان بورس اعلام کرده‌اند در صورت تک نرخی نشدن ارز، باز هم این بورس راه اندازی می شود، گفت: «بانک مرکزی تنها با راه اندازی بازار محصولات مشتقات ارزی موافقت کرده است. اطلاعی درباره زمان راه‌اندازی این بورس ندارم زیرا سازمان بورس باید آن را راه‌اندازی و آماده کند اما بانک مرکزی برنامه آن را آماده کرده است.»کامیاب در مورد پیمان‌های پولی دوجانبه با کشورهایی همچون روسیه، ترکیه و عراق نیز گفت: «این پیمان‌های پولی دوجانبه را همچنان ادامه می‌دهیم.»
وی در پاسخ به این پرسش که شنیده شده در سفر اخیر پوتین به تهران، مسائل و مشکلاتی در این زمینه مطرح شده است گفت: «ایران و روسیه قراردادی را در این زمینه منعقد کرده‌اند و موضوع نهایی شده است؛ به زودی این برنامه عملیاتی می‌شود و هیچ مشکلی وجود ندارد.»

 چگونه باید از سد دلالان گذشت؟
اما یکی از موانع مهم پیش روی بانک مرکزی برای حرکت در جهت تک نرخی کردن ارز، سد دلالان و «معاملات فردایی» در بازار ارز است. مانعی که در بزنگاه‌های مختلف اثر مخرب خود را نشان داده و تا به حال برنامه‌های طراحی شده در این زمینه از جمله راه‌اندازی سایت اعلام قیمت‌ها که دی ماه سال گذشته اجرایی شد، نتوانسته نقش این عامل را در ایجاد التهاب در بازار ارز کاهش دهد. معاون ارزی بانک مرکزی درباره وضعیت بازار ارز و گرانی دلار و اقدامات بانک مرکزی برای تعادل بخشی به قیمت‌ها از طریق افزایش تزریق ارز گفت: «بانک مرکزی روی بازار ارز کار می‌کند.» این مقام مسئول درباره جمع آوری ضربتی دلالان ارزی از بازار در یک هفته اخیر و اینکه آیا این همان گام چهارم بانک مرکزی و شورای امنیت ملی در بازار ارز است؟ گفت: «بانک مرکزی مقررات ناظر بر عملیات ارزی را سال گذشته ابلاغ کرده و اقدام اخیر در بازار ارز برای اجرای این مقررات بوده است.» وی با اظهار بی اطلاعی از شناسایی دلالان پیش از دستگیری، افزود: «بانک مرکزی به دنبال تک‌تک آنها نبوده است؛ آیین نامه‌ای را ابلاغ کردیم و باید مقررات آن اجرایی شود؛ اگر کسی آن را اجرا نکرد باید با آن برخورد شود.»کامیاب در مورد معاملات فردایی و واکنش بانک مرکزی به اقدام تعدادی از دلالان در فضای مجازی که معاملات فردایی انجام می‌دهند، گفت: «معاملات فردایی مورد تایید بانک مرکزی نیست؛ تا آنجا که بتوانیم جلوی آن را می‌گیریم و برخورد می‌کنیم.» معاون ارزی بانک مرکزی در پاسخ به اینکه آیا بخشی از افزایش قیمت ارز به معاملات فردایی مربوط می شود؟ گفت: «معاملات فردایی به طور عمده معاملات صوری برای متاثر کردن بازار و برای سوء استفاده سفته بازان است.» بسیاری از کارشناسان بازار ارز اعتقاد دارند، تا زمانی که یک نظام کارآمد برای مدیریت معاملات در بازار آزاد ارز با تکیه بر استفاده از توان صرافی‌های مجاز، تهیه نشود، برنامه‌های بانک مرکزی برای تک نرخی کردن ارز یا هر اقدام مثبت دیگری از این دست؛  از سوی سیستم پیچیده شکل‌گرفته دلالی در بازار آزاد ارز خنثی می‌شود. نقطه ضعف بازار که باعث افزایش قدرت دلالان می‌شود، کمبود عرضه و مدیریت نشدن عرضه و تقاضا و همچنین کاهش ارزش پول ملی است. سفته بازی عاملی است که بازار ارز کشور را در سال‌های اخیر از کنترل بانک مرکزی خارج کرده است و برای تحکیم نظارت و کنترل این نهاد ناظر بر این بازار اول باید سفته بازی از میان برود تا بتوان هر برنامه‌ای از جمله تک نرخی شدن ارز را طبق برنامه پیش برد. در این شرایط کارشناسان با تردید به تک نرخی شدن ارز در تابستان 95 و مهم‌تر از آن به تدام بازار تک نرخی در دراز مدت، می‌نگرند. باید دید بانک مرکزی در نهایت موفق می‌شود، دست دلالان را از بازار ارز کشور کوتاه کند؟