به گزارش ایرنا، در شرایط فعلی جنگل‌های هیرکانی با آسیب های چند بعدی مواجه است که افزایش گستره قاچاق چوب درختان هیرکانی، آتش سوزی های پی درپی، تعرض به اراضی ملی توسط سوداگران زمین از جمله آسیب های پیش روی هیرکانی است.

علاوه بر قطع و قاچاق درختان نادر هیرکانی که هر ساله بر تعداد این سوداگری افزوده می شود جنگلهای هیرکانی با مصیبت های دیگری مواجه است که تصمیم های نادرست و برخورد ارث پدری با هیرکانی و اراضی ملی به چالش های این میراث ارزشمند افزوده است.

دپوی میلیون ها تن زباله در برخی از سایت های دفن زباله مازندران به همراه شیرابه های جاری شده به چالش جدی برای میراث عصر یخبندان تبدیل شدو کارشناسان خواستار ساماندهی و خروج این زباله ها به همراه شیرابه از جنگل‌های هیرکانی شدند.

هر چند در شرایط کنونی با ورود بخش خصوصی و حمایت های دولت برای سرمایه گذاران در حوزه پسماند زمینه ای برای گره گشایی های بزرگ در این خطه از شمال فراهم شد.

اما دپوی میلیون های تن زباله که در چند دهه اخیر در قلب جنگلهای هیرکانی انباشته شد به مصیبتی بزرگ برای هیرکانی تبدیل شد.

کارشناسان بر این مهم تاکید دارند که ممنوعیت ورود زباله های جدید به مناطق جنگلی یک اقدام موثر برای نجات این میراث کهن محسوب می شود اما ساماندهی زباله های موجود در این جنگلها یک ضرورت اجتناب ناپذیر است.

در شرایط فعلی مخالفت اهالی جنگل نشین برای ساماندهی زباله های دپو شده از جمله چالش های است که مدیریت استان با آن مواجه شد چرا که این اهالی بر این باورند ساماندهی زباله ها بهانه ای برای ورود زباله جدید به مناطق جنگلی محسوب می شود.

قدمت جنگل های هیرکانی به طور دقیق مشخص نیست، اما بر اساس آخرین نظرات کارشناسان قدمت جنگل‌های هیرکانی بیش از ۴۰ میلیون سال برآورد شده و بازمانده دوره سوم زمین شناسی هستند. از همین جهت به فسیل‌های زنده شهرت دارند و در حوزه باستان شناسی و گیاه شناسی یک موزه طبیعی به شمار می روند.

در دنیایی که تاکنون هزاران گونه گیاهی و جانوری منقرض شده اند، مجموعه ای کهن با قدمتی این چنینی نه تنها یادگاری با ارزش از دل تاریخ است، بلکه منبع عظیمی از گونه های منحصر به فرد زنده است که باید حفظ شود.

اما اهمیت جنگل های هیرکانی تنها از بعد قدمت آن نیست، چرا که این جنگل‌ها علاوه بر تامین اکسیژن، در ذخیره مقادیر بسیار زیاد آب، حفاظت از بافت خاک و جلوگیری از جاری شدن سیل نقش بسیار مهمی دارند.

همچنین از بعد توسعه گردشگری و ایجاد درآمد برای ساکنین نواحی شمالی کشور نیز جنگل های هیرکانی بسیار موثر بوده اند. به طوری که نوار شمالی کشور از محبوب ترین سایت‌های گردشگری ایران به شمار می رود و ورود گردشگر به این خطه موجب درآمد پایدار از راه گردشگری برای اهالی سرزمین های شمالی کشورمان شده است.

هیرکانی را دریابید

در این پیوند رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور اظهار کرد: با استناد به قوانین پایه و اصل ۴۵ قانون اساسی اظهار کرد: قانون‌گذار در سال ۱۳۴۱ و پس از آن در اصل ۴۵ قانون اساسی به‌صراحت اعلام کرده که جنگل‌ها، مراتع و منابع طبیعی ملک اختصاصی هیچ دستگاه یا شخصی نیست، بلکه جزو اموال عمومی و متعلق به تمام ملت و حکومت اسلامی است.

افلاطونی با تأکید بر پرهیز از نگاه‌های جزیره‌ای و تقابلی افزود: نباید خط‌کشی کنیم که این سوی خط مردم یا شهرداری‌ها هستند و آن سوی خط سازمان منابع طبیعی. طبق اصل ۵۰ قانون اساسی، حفاظت از محیط زیست و منابع طبیعی یک وظیفه همگانی، شرعی، قانونی و اخلاقی است و همه ما در برابر حفظ حتی یک شاخه درخت یا بوته مرتعی مسئولیت داریم.

رئیس سازمان منابع طبیعی کشور با اشاره به موقعیت اقلیمی ایران خاطرنشان کرد: از ۱۶۵ میلیون هکتار وسعت خاکی کشور، حدود ۱۳۵ میلیون هکتار جزو عرصه‌های منابع طبیعی، جنگل‌ها و مراتع است و به دلیل قرارگیری در کمربند خشک و نیمه‌خشک، میزان بیابان‌های کشور ۲ برابر میانگین جهانی است؛ بنابراین مدیریت این عرصه‌ها نیازمند هم‌افزایی ساختاری است.

افلاطونی با اشاره به تکالیف ماده ۳۶ قانون برنامه هفتم توسعه گفت: طرح مدیریت پایدار جنگل‌ها در حوزه‌های آبخیز استان‌های شمالی و حوزه زاگرس با رویکرد "جنگل‌داری اجتماعی" آماده و در دستور کار قرار گرفته است. در این طرح‌ها محوریت اصلی معیشت پایدار جوامع محلی و جنگل‌نشینان است تا با مشارکت مستقیم خود مردم از عرصه‌ها حفاظت شود.

طرح های آبخیزداری نجات بخش

رئیس سازمان منابع طبیعی به نقش پروژه‌های آبخیزداری در پیشگیری از بحران‌های طبیعی اشاره کرد و افزود: تجربه سیلاب‌های اخیر نشان داد مناطقی که عملیات آبخیزداری در آن‌ها اجرا شده بود کمترین خسارت را دیدند، در حالی که در مناطق فاقد سازه‌های آبخیز، شاهد تخریب زیرساخت‌ها بودیم. ماده ۵۵ قانون شهرداری‌ها نیز کنترل سیلاب‌های درون‌شهری را تکلیف کرده و رویکرد ما این است که به‌جای پرداخت هزینه‌های گزاف پس از بحران، اعتبار را صرف پروژه‌های پیشگیرانه آبخیزداری کنیم.

معاون وزیر جهاد کشاورزی با اعلام مأموریت سازمان به ادارات کل استان‌ها گفت: به تمامی استان‌ها تکلیف شده است که ایجاد حداقل دو مجموعه شامل «پارک خانواده» و «پارک آبخیز» را در دستور کار قرار دهند. همچنین درباره واگذاری و بهره‌برداری از پارک‌های جنگلی شهری، سیاست سازمان حفظ و ارتقای این عرصه‌ها با مشارکت مدیریت شهری است، مشروط بر اینکه اصول حفاظتی به‌طور دقیق مراعات شود.

جنگل های هیرکانی در زبان رایج و عامیانه مردم ایران جنگل های شمال نامیده می شود و این جنگل ها متراکم ترین ناحیه جنگلی ایران را تشکیل می دهند. این جنگل ها که در جنوب دریای خزر قرار گرفته اند بین کشورهای ایران و آذربایجان مشترک هستند. جنگل های هیرکانی از سال های بسیار دور به جا مانده اند و حتی برخی عمر آنها را با دایناسورها (دوره سوم زمین شناسی) برابر می دانند.

البته این جنگل ها را به دلیل قرار گیری در مجاورت دریای خزر، به نام کاسپینی – هیرکانی (Caspian Hyrcanian mixed forests) نیز می شناسند.

ارتفاع رویش درختان هیرکانی از سطح دریا آغاز می شود و تا ۲ هزار و ۸۰۰ متری ادامه می یابد. این پوشش گیاهی زمانی ۵۵ هزار کیلومتر مربع مساحت داشت که تاکنون ۵۱ درصد آن منقرض شده و تنها از ۱۰ درصد آن حفاظت صورت می گیرد.

همچنین در حال حاضر جنگلهای هیرکانی از غنی ترین اکوسیستم های جهان محسوب می شوند به طوری که بیش از ۲۹۶ گونه پرنده و در حدود ۶۰۰ گونه پستاندار، ۶۷ گونه ماهی، ۲۹ گونه خزنده و ۱۵۰ گونه درختی و بوته ای بومی (اندمیک) مانند درختان انجیلی و شمشاد در این جنگل ها زندگی می کنند.

از گونه های پرندگان ساکن در اکوسیستم جنگلهای هیرکانی می توان به گنجشک سانان، سار، دارکوب، اردک نوک پهن، قرقاول خزری، کبک، بلدرچین، کبوتر جنگلی، شاهین، قوش، دال، قرقی، اردک خاکستری، عقاب و جغد اشاره کرد و از گونه های پستانداران ساکن در این زیست بوم می توان مرال، شوکا، گرگ، گراز، خرس قهوه ای، روباه سر دو سیاه، شغال، سمور، تشی، خارپشت، موش جنگلی، خرگوش، گربه وحشی، گورکن و اسبچه خزر را نام برد.

درختان این جنگل ها از نوع مختلط پهن برگ حاشیه جنوب دریای خزر است که با آب و هوای نیمه مدیترانه ای و مرطوب سازگارند. جنگل های هیرکانی بر اساس ارتفاعی که در آن هستند (سطح دریا، کوهپایه های کم ارتفاع، کوهپایه های بلند، نقاط خیلی مرتفع) غالباً پوشش گیاهی متفاوتی دارند. از معروف ترین درختان این جنگل ها می توان راش، بلوط، توسکا، نارون، زبان گنجشک و شمشاد را نام برد.

به طور کلی از نظر علمی در عرض های جغرافیایی بیش از ۴۰ درجه جنگل، شرایط برای رشد درختان راش وجود ندارد، اما در جنگل های هیرکانی ایران که به طور متوسط در عرض ۳۸ درجه قرار گرفته اند، توده های فشرده درخت راش به صورت انبوه رشد کرده اند که از این نظر منحصر بفرد هستند.