به گزارش ایرنا،نخستین پیشنهاد سیدمهدی طبیبزاده، «احیای مسیر تجاری کرمان-چابهار-هند» با محوریت محصولات با ارزشافزوده است چرا که کرمان میتواند محصولات معدنی فرآوریشده مانند مس، فولاد، کرومیت و تولیدات کشاورزی با بستهبندی و فرآوری مدرن را از طریق چابهار به هند صادر کند.
بنا به گفته رئیس اتاق کرمان، این مسیر، هم برای هند از نظر امنیت زنجیره تامین و هم برای کرمان از نظر خروج از انزوای تجاری اهمیت دارد.«ایجاد سازوکار مستقیم ارتباط اتاق کرمان با اتاقهای بازرگانی ایالتهای معدنی هند» پیشنهاد دیگری است که وی به رایزن اقتصادی و فرهنگی سفارت هند در ایران ارائه کرد.
طبیبزاده در اینباره توضیح داد: «تجارت ایران و هند امروز عمدتا در تهران و بمبئی متمرکز است در حالی که کرمان بهعنوان قطب معدنی ایران باید ارتباط مستقیم با ایالتهایی مانند راجستان، مادیا پرادش و اودیشا که قطبهای معدنی هند هستند، برقرار کند.»
سومین پیشنهاد وی، «استفاده از میراث فرهنگی کرمان بهعنوان ابزار دیپلماسی اقتصادی» است.
رئیس اتاق کرمان در اینباره اظهار کرد: «کاروانسرای هندوها در کرمان، مسیر تاریخی ادویه و پیوندهای زبانی، سرمایههایی هستند که میتوانند در قالب تورهای تجاری-فرهنگی و رویدادهای مشترک، توجه تجار و سرمایهگذاران هندی را به کرمان جلب کنند زیرا معتقدیم فرهنگ، دروازه ورودی تجارت است.»
جاده ادویه و کرمان
یافتههای باستانشناسی در محوطههای تمدن رود سِند، دشت جیرفت و تپهیحیی در کرمان و شهر سوخته در سیستانوبلوچستان و مناطق باستانی جنوب غرب ایران تا بینالنهرین، از پنج هزار سال تبادل و تعامل بین این مناطق حکایت دارد.
این ارتباطات تجاری و فرهنگی از طریق جادههایی برقرار میشده است که «راه ادویه» یکی از آنهاست.بنا به گفته عضو هیات علمی و رئیس گروه تاریخ دانشگاه شهید باهنر کرمان، برخلاف جاده ابریشم که مسیری خاکی بوده است، راه ادویه، مسیری دریایی بوده و بخش زیادی از آن از دریا عبور میکرده است.
جمشید روستا درباره مسیری که بازرگانان برای رساندن کالاها از چین و هند به اروپا طی میکردند گفت: «جاده ادویه از نواحی شرق چین که در منابع به بندر زیتون معروف است آغاز میشده، از این بندر کالاهای تجاری به نواحی جنوب شرق آسیا میرسیده و از دریا گذر میکرده و از نواحی کهن سنگاپور و اندونزی امروزی گذر میکرده و به نواحی شرقی هند میرسیده و کالاهایی مانند فلفل، زنجبیل و میخک و بسیاری از ادویههای دیگر خوراکی و دارویی و یا ویژه رنگرزی بارگیری میشده و به بنادر جنوبی و غربی هند میرفته و در این مناطق هم، کالاهای دیگری بارگیری و سپس به نواحی داخلی ایران منتقل میشده است. این مسیر از سمت دریای عمان وارد ایران میشده است.»
وی ادامه داد: «لنجها و کشتیها از دریای عمان، کالاها را به ۲ بندرگاه در نواحی جنوبی ایران میرساندند. یکی از آنها بندر «تیس» در هفت کیلومتری چابهار و دیگری بندر «هرمز کهنه» بوده است.»
رئیس گروه تاریخ دانشگاه شهید باهنر کرمان افزود: « کالاهایی که در بندر تیس پیاده میشد از منطقه مکران (نواحی جنوبی سیستان و بلوچستان) به نواحی نرماشیر و بم در کرمان میرسید و سپس به سمت شهر کنونی کرمان میآمد. این کالاها از این مسیر به کوهبنان و راور و از آنجا، بخشی به سمت یزد، اصفهان و مرکز و شمالغرب ایران و بخشی به سمت خراسان میرفت.»
روستا بیان کرد: «میتوان گفت این کالاها بعضا به جاده ابریشم متصل میشده که از نواحی شمالشرق وارد ایران میشد. کالاهایی که در بندر هرمز کهنه پیاده میشد به سمت منوجان در کرمان روانه شده و بعد به جیرفت میرسید.»
درباره قدمت جاده ادویه اطلاعات دقیقی در اختیار نیست. برخی آن را قدیمیتر از جاده ابریشم و برخی آن را یک راه فرعی از جاده ابریشم میدانند و عدهای هم میگویند از دوران باستان تا پهلوی اول، راه ادویه مسیر رفتوآمد تاجران بوده است.
همین اطلاعات اندکی که درباره این راه مهم تجاری وجود دارد هم، نقش پررنگ کرمان در این مسیر را نشان میدهد و روابط گستردهای که بین این مناطق وجود داشته را روشن میکند.
به دلیل وجود این روابط تاریخی بین ایران و هند و با توجه به جایگاه مهم کرمان در این روابط، در سالهای اخیر ایدهای در کرمان با عنوان «مسیر گردشگری راه ادویه» مطرح و اقداماتی برای تعریف و تبلیغ این برند انجام شده است.
پیشینه روابط تجاری کرمان و هند
در راستای این ایده، تقویت روابط تجاری هند و کرمان، مورد توجه بخش خصوصی نیز قرار گرفته است. به این منظور، رئیس اتاق کرمان در جلسهای با رایزن اقتصادی و فرهنگی سفارت هند در ایران شرکت کرد و با یادآوری پیشینه تاریخی ارتباط کرمان و هند و پیوندهای تجاری و فرهنگی این ۲ ملت، پیشنهادات خود را هم در این زمینه ارائه کرد.
طبیبزاده معتقد است: کرمان باید به عنوان دروازه تاریخی هند به اقتصاد ایران دیده شود.آنطور که روابط عمومی اتاق کرمان گزارش داده است، وی در این نشست در بخشی از اظهاراتش با تاکید بر اینکه کرمان در قلب تاریخ تجاری ایران و هند قرار داشته و از دیرباز یکی از ایستگاههای اصلی راه ادویه بوده است، گفت: پیوند کرمان با هند فقط تجاری نبوده بلکه در لایههای زبانی و فرهنگی نیز نفوذ کرده و نشانه زنده این پیوند، پابرجایی کاروانسرای هندوها در کرمان است.
رئیس اتاق کرمان ادامه داد: پیوند کرمان و هند در دورههایی از تاریخ مانند دوران صفویه، اهمیت استراتژیک پیدا میکند.
سقوط تجارت کرمان و هند
طبیبزاده سپس به وضعیت امروزی ارتباطات کرمان و هند اشاره و تصریح کرد: تجارت بین این ۲ منطقه از تاریخ خود عقب مانده است.وی اظهار کرد: در حال حاضر، حجم تجارت ایران و هند به حدود ۱.۶۳ میلیارد دلار در سال رسیده است در حالی که این رقم در سال ۲۰۱۸ میلادی حدود ۱۷ میلیارد دلار بود؛ یعنی تجارت دوجانبه بیش از ۹۰ درصد سقوط کرده است.
رئیس اتاق کرمان توضیح داد: عمده صادرات هند به ایران برنج بسماتی، دارو و محصولات کشاورزی است و در مقابل ایران پسته، خرما و محصولات کشاورزی به هند صادر میکند.طبیبزاده با بیان اینکه ساختار تجاری کنونی، کرمان را تقریبا از معادلات حذف کرده است، خاطرنشان کرد: در حالی که کرمان با ذخایر مس، فولاد، کرومیت، محصولات کشاورزی و ظرفیتهای معدنی و صنعتی میتواند سهم بسیار بزرگتری از این تجارت داشته باشد.
استراتژی سه لایه
وی در ادامه، با یادآوری اینکه بندر چابهار و کریدور شمال- جنوب، مسیر طبیعی اتصال کرمان به هند است اما تاکنون از این ظرفیت برای تجارت کرمان با هند بهدرستی استفاده نشده است، پیشنهادات سهگانه مشخصی را برای توسعه روابط تجاری با هند به سفارت این کشور در ایران ارائه کرد.
رئیس اتاق کرمان در عین حال گفت: برای احیای روابط تاریخی، فرهنگی و اقتصادی کرمان و هندوستان نمیتوان به یک اقدام واحد بسنده کرد و این مسیر نیازمند استراتژی سه لایه است که از بازیابی هویت تاریخی آغاز و با دیپلماسی فرهنگی تقویت میشود و در نهایت به همکاری اقتصادی ملموس و پایدار میرسد.
طبیبزاده درباره احیای هویت تاریخی اظهار کرد: در این راستا، بازیابی مسیرهای ارتباطی با نهادینهسازی رالی راه ادویه، سرمایهگذاری بر میراث معماری مشترک بهعنوان جاذبه گردشگری و تدوین مسیر گردشگری میراث مشترک کرمان-هند میتواند اثرگذار باشد.
وی ادامه داد: برای تقویت دیپلماسی فرهنگی، تبادل فرهنگی هدفمند با محوریت صنایعدستی و محصولات هویتی، بهرهگیری از ظرفیت هندیهای ایرانیالاصل و شبکههای فرهنگی مدنظر است که در اینباره، اتاق کرمان میتواند با شناسایی و فعالسازی این شبکه، جلسات B۲B مستقیم با تجار هندیتبار برگزار کند.
رئیس اتاق کرمان افزود: لایه سوم همکاری اقتصادی ملموس و پایدار شامل فعالسازی مسیر چابهار بهعنوان کریدور تجاری کرمان - هند، تشکیل کارگروهی با حضور تجار کرمانی و هندی برای بررسی موانع و فرصتهای استفاده از چابهار در تجارت کرمان، تعریف پروژههای سرمایهگذاری مشخص در حوزه معدن و صنایع معدنی، تهاتر کالا برای عبور از موانع مالی و همکاری در حوزه آب و فناوریهای نوین است.
طبیبزاده گفت: در تقویت روابط کرمان و هند، اتاق کرمان نقش تسهیلگر و هماهنگکننده را میپذیرد، نه مجری صرف و میتوانیم با تشکیل کارگروه دائمی روابط با هند متشکل از نمایندگان استانداری، میراث فرهنگی، پارک علم و فناوری و بخش خصوصی، پیگیری این گامها را نهادینه و از پراکندگی تلاشها جلوگیری کنیم.
نشست راه ادویه در کرمان
ایدهپرداز مسیر گردشگری راه ادویه که در این جلسه حضور داشت، با اشاره به سابقه روابط ایران و هند از دوران باستان تاکنون اظهار کرد: ظرفیت تاریخی مسیر ادویه عامل مهمی در بازطراحی و خلاقیت برای تعریف برنامه مشترک ۲ کشور است.
محمد جهانشاهی با اشاره به فعالیتهای انجام شده در ایران از جمله راهاندازی دبیرخانه ملی راه ادویه در اتاق بازرگانی کرمان و برگزاری رویدادهای گردشگری از جمله رالیها و جشنوارههای خوراک راه ادویه، خواستار گسترش روابط و تعریف برنامه مشترک ۲ کشور با محوریت راه ادویه شد.
در این جلسه همچنین پیروز ارجمند دبیر هجدهمین جشنواره موسیقی نواحی ایران با اشاره به اینکه راه ادویه در جشنواره امسال، محوریت دارد، از سفیر و مقامات ارشد سفارت هند رسما دعوت کرد تا در این رویداد حضور داشته باشد.
گفتنی است در این جلسه، برگزاری نشست یک روزه راه ادویه در کرمان همزمان با جشنواره موسیقی نواحی و همچنین حضور مقامات سفارت هند در هجدهمین دوره جشنواره موسیقی نواحی ایران در کرمان مورد توافق طرفین قرار گرفت.
با این پیشنهادها و برنامهها به نظر میرسد احیای روابط کرمان و هند قرار است فراتر از یادآوری پیشینه تاریخی و برگزاری رویدادهای فرهنگی دنبال شود و به بستری برای توسعه مبادلات تجاری و سرمایهگذاری مشترک و بهرهگیری از ظرفیتهای معدنی، صنعتی و کشاورزی استان تبدیل شود. با این حال، باید دید چقدر این ایدهها و برنامهها از مرحله پیشنهاد و توافق فراتر میروند.
∎
بنا به گفته رئیس اتاق کرمان، این مسیر، هم برای هند از نظر امنیت زنجیره تامین و هم برای کرمان از نظر خروج از انزوای تجاری اهمیت دارد.«ایجاد سازوکار مستقیم ارتباط اتاق کرمان با اتاقهای بازرگانی ایالتهای معدنی هند» پیشنهاد دیگری است که وی به رایزن اقتصادی و فرهنگی سفارت هند در ایران ارائه کرد.
طبیبزاده در اینباره توضیح داد: «تجارت ایران و هند امروز عمدتا در تهران و بمبئی متمرکز است در حالی که کرمان بهعنوان قطب معدنی ایران باید ارتباط مستقیم با ایالتهایی مانند راجستان، مادیا پرادش و اودیشا که قطبهای معدنی هند هستند، برقرار کند.»
سومین پیشنهاد وی، «استفاده از میراث فرهنگی کرمان بهعنوان ابزار دیپلماسی اقتصادی» است.
رئیس اتاق کرمان در اینباره اظهار کرد: «کاروانسرای هندوها در کرمان، مسیر تاریخی ادویه و پیوندهای زبانی، سرمایههایی هستند که میتوانند در قالب تورهای تجاری-فرهنگی و رویدادهای مشترک، توجه تجار و سرمایهگذاران هندی را به کرمان جلب کنند زیرا معتقدیم فرهنگ، دروازه ورودی تجارت است.»
جاده ادویه و کرمان
یافتههای باستانشناسی در محوطههای تمدن رود سِند، دشت جیرفت و تپهیحیی در کرمان و شهر سوخته در سیستانوبلوچستان و مناطق باستانی جنوب غرب ایران تا بینالنهرین، از پنج هزار سال تبادل و تعامل بین این مناطق حکایت دارد.
این ارتباطات تجاری و فرهنگی از طریق جادههایی برقرار میشده است که «راه ادویه» یکی از آنهاست.بنا به گفته عضو هیات علمی و رئیس گروه تاریخ دانشگاه شهید باهنر کرمان، برخلاف جاده ابریشم که مسیری خاکی بوده است، راه ادویه، مسیری دریایی بوده و بخش زیادی از آن از دریا عبور میکرده است.
جمشید روستا درباره مسیری که بازرگانان برای رساندن کالاها از چین و هند به اروپا طی میکردند گفت: «جاده ادویه از نواحی شرق چین که در منابع به بندر زیتون معروف است آغاز میشده، از این بندر کالاهای تجاری به نواحی جنوب شرق آسیا میرسیده و از دریا گذر میکرده و از نواحی کهن سنگاپور و اندونزی امروزی گذر میکرده و به نواحی شرقی هند میرسیده و کالاهایی مانند فلفل، زنجبیل و میخک و بسیاری از ادویههای دیگر خوراکی و دارویی و یا ویژه رنگرزی بارگیری میشده و به بنادر جنوبی و غربی هند میرفته و در این مناطق هم، کالاهای دیگری بارگیری و سپس به نواحی داخلی ایران منتقل میشده است. این مسیر از سمت دریای عمان وارد ایران میشده است.»
وی ادامه داد: «لنجها و کشتیها از دریای عمان، کالاها را به ۲ بندرگاه در نواحی جنوبی ایران میرساندند. یکی از آنها بندر «تیس» در هفت کیلومتری چابهار و دیگری بندر «هرمز کهنه» بوده است.»
رئیس گروه تاریخ دانشگاه شهید باهنر کرمان افزود: « کالاهایی که در بندر تیس پیاده میشد از منطقه مکران (نواحی جنوبی سیستان و بلوچستان) به نواحی نرماشیر و بم در کرمان میرسید و سپس به سمت شهر کنونی کرمان میآمد. این کالاها از این مسیر به کوهبنان و راور و از آنجا، بخشی به سمت یزد، اصفهان و مرکز و شمالغرب ایران و بخشی به سمت خراسان میرفت.»
روستا بیان کرد: «میتوان گفت این کالاها بعضا به جاده ابریشم متصل میشده که از نواحی شمالشرق وارد ایران میشد. کالاهایی که در بندر هرمز کهنه پیاده میشد به سمت منوجان در کرمان روانه شده و بعد به جیرفت میرسید.»
درباره قدمت جاده ادویه اطلاعات دقیقی در اختیار نیست. برخی آن را قدیمیتر از جاده ابریشم و برخی آن را یک راه فرعی از جاده ابریشم میدانند و عدهای هم میگویند از دوران باستان تا پهلوی اول، راه ادویه مسیر رفتوآمد تاجران بوده است.
همین اطلاعات اندکی که درباره این راه مهم تجاری وجود دارد هم، نقش پررنگ کرمان در این مسیر را نشان میدهد و روابط گستردهای که بین این مناطق وجود داشته را روشن میکند.
به دلیل وجود این روابط تاریخی بین ایران و هند و با توجه به جایگاه مهم کرمان در این روابط، در سالهای اخیر ایدهای در کرمان با عنوان «مسیر گردشگری راه ادویه» مطرح و اقداماتی برای تعریف و تبلیغ این برند انجام شده است.
پیشینه روابط تجاری کرمان و هند
در راستای این ایده، تقویت روابط تجاری هند و کرمان، مورد توجه بخش خصوصی نیز قرار گرفته است. به این منظور، رئیس اتاق کرمان در جلسهای با رایزن اقتصادی و فرهنگی سفارت هند در ایران شرکت کرد و با یادآوری پیشینه تاریخی ارتباط کرمان و هند و پیوندهای تجاری و فرهنگی این ۲ ملت، پیشنهادات خود را هم در این زمینه ارائه کرد.
طبیبزاده معتقد است: کرمان باید به عنوان دروازه تاریخی هند به اقتصاد ایران دیده شود.آنطور که روابط عمومی اتاق کرمان گزارش داده است، وی در این نشست در بخشی از اظهاراتش با تاکید بر اینکه کرمان در قلب تاریخ تجاری ایران و هند قرار داشته و از دیرباز یکی از ایستگاههای اصلی راه ادویه بوده است، گفت: پیوند کرمان با هند فقط تجاری نبوده بلکه در لایههای زبانی و فرهنگی نیز نفوذ کرده و نشانه زنده این پیوند، پابرجایی کاروانسرای هندوها در کرمان است.
رئیس اتاق کرمان ادامه داد: پیوند کرمان و هند در دورههایی از تاریخ مانند دوران صفویه، اهمیت استراتژیک پیدا میکند.
سقوط تجارت کرمان و هند
طبیبزاده سپس به وضعیت امروزی ارتباطات کرمان و هند اشاره و تصریح کرد: تجارت بین این ۲ منطقه از تاریخ خود عقب مانده است.وی اظهار کرد: در حال حاضر، حجم تجارت ایران و هند به حدود ۱.۶۳ میلیارد دلار در سال رسیده است در حالی که این رقم در سال ۲۰۱۸ میلادی حدود ۱۷ میلیارد دلار بود؛ یعنی تجارت دوجانبه بیش از ۹۰ درصد سقوط کرده است.
رئیس اتاق کرمان توضیح داد: عمده صادرات هند به ایران برنج بسماتی، دارو و محصولات کشاورزی است و در مقابل ایران پسته، خرما و محصولات کشاورزی به هند صادر میکند.طبیبزاده با بیان اینکه ساختار تجاری کنونی، کرمان را تقریبا از معادلات حذف کرده است، خاطرنشان کرد: در حالی که کرمان با ذخایر مس، فولاد، کرومیت، محصولات کشاورزی و ظرفیتهای معدنی و صنعتی میتواند سهم بسیار بزرگتری از این تجارت داشته باشد.
استراتژی سه لایه
وی در ادامه، با یادآوری اینکه بندر چابهار و کریدور شمال- جنوب، مسیر طبیعی اتصال کرمان به هند است اما تاکنون از این ظرفیت برای تجارت کرمان با هند بهدرستی استفاده نشده است، پیشنهادات سهگانه مشخصی را برای توسعه روابط تجاری با هند به سفارت این کشور در ایران ارائه کرد.
رئیس اتاق کرمان در عین حال گفت: برای احیای روابط تاریخی، فرهنگی و اقتصادی کرمان و هندوستان نمیتوان به یک اقدام واحد بسنده کرد و این مسیر نیازمند استراتژی سه لایه است که از بازیابی هویت تاریخی آغاز و با دیپلماسی فرهنگی تقویت میشود و در نهایت به همکاری اقتصادی ملموس و پایدار میرسد.
طبیبزاده درباره احیای هویت تاریخی اظهار کرد: در این راستا، بازیابی مسیرهای ارتباطی با نهادینهسازی رالی راه ادویه، سرمایهگذاری بر میراث معماری مشترک بهعنوان جاذبه گردشگری و تدوین مسیر گردشگری میراث مشترک کرمان-هند میتواند اثرگذار باشد.
وی ادامه داد: برای تقویت دیپلماسی فرهنگی، تبادل فرهنگی هدفمند با محوریت صنایعدستی و محصولات هویتی، بهرهگیری از ظرفیت هندیهای ایرانیالاصل و شبکههای فرهنگی مدنظر است که در اینباره، اتاق کرمان میتواند با شناسایی و فعالسازی این شبکه، جلسات B۲B مستقیم با تجار هندیتبار برگزار کند.
رئیس اتاق کرمان افزود: لایه سوم همکاری اقتصادی ملموس و پایدار شامل فعالسازی مسیر چابهار بهعنوان کریدور تجاری کرمان - هند، تشکیل کارگروهی با حضور تجار کرمانی و هندی برای بررسی موانع و فرصتهای استفاده از چابهار در تجارت کرمان، تعریف پروژههای سرمایهگذاری مشخص در حوزه معدن و صنایع معدنی، تهاتر کالا برای عبور از موانع مالی و همکاری در حوزه آب و فناوریهای نوین است.
طبیبزاده گفت: در تقویت روابط کرمان و هند، اتاق کرمان نقش تسهیلگر و هماهنگکننده را میپذیرد، نه مجری صرف و میتوانیم با تشکیل کارگروه دائمی روابط با هند متشکل از نمایندگان استانداری، میراث فرهنگی، پارک علم و فناوری و بخش خصوصی، پیگیری این گامها را نهادینه و از پراکندگی تلاشها جلوگیری کنیم.
نشست راه ادویه در کرمان
ایدهپرداز مسیر گردشگری راه ادویه که در این جلسه حضور داشت، با اشاره به سابقه روابط ایران و هند از دوران باستان تاکنون اظهار کرد: ظرفیت تاریخی مسیر ادویه عامل مهمی در بازطراحی و خلاقیت برای تعریف برنامه مشترک ۲ کشور است.
محمد جهانشاهی با اشاره به فعالیتهای انجام شده در ایران از جمله راهاندازی دبیرخانه ملی راه ادویه در اتاق بازرگانی کرمان و برگزاری رویدادهای گردشگری از جمله رالیها و جشنوارههای خوراک راه ادویه، خواستار گسترش روابط و تعریف برنامه مشترک ۲ کشور با محوریت راه ادویه شد.
در این جلسه همچنین پیروز ارجمند دبیر هجدهمین جشنواره موسیقی نواحی ایران با اشاره به اینکه راه ادویه در جشنواره امسال، محوریت دارد، از سفیر و مقامات ارشد سفارت هند رسما دعوت کرد تا در این رویداد حضور داشته باشد.
گفتنی است در این جلسه، برگزاری نشست یک روزه راه ادویه در کرمان همزمان با جشنواره موسیقی نواحی و همچنین حضور مقامات سفارت هند در هجدهمین دوره جشنواره موسیقی نواحی ایران در کرمان مورد توافق طرفین قرار گرفت.
با این پیشنهادها و برنامهها به نظر میرسد احیای روابط کرمان و هند قرار است فراتر از یادآوری پیشینه تاریخی و برگزاری رویدادهای فرهنگی دنبال شود و به بستری برای توسعه مبادلات تجاری و سرمایهگذاری مشترک و بهرهگیری از ظرفیتهای معدنی، صنعتی و کشاورزی استان تبدیل شود. با این حال، باید دید چقدر این ایدهها و برنامهها از مرحله پیشنهاد و توافق فراتر میروند.