به گزارش خبرنگار کتاب ایرنا، دریافت هزینه برای ارائه خدمات شابک، یکی از اتفاق‌های مهمی بود که در روزهای گذشته در حوزه کتاب و نشر اتفاق افتاد. ابراهیم حیدری مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران، در گفت‌وگو با ایرنا، این اقدام را برای نظم بخشیدن به روند چاپ کتاب و همچنین برای تامین هزینه‌های زیرساخت اعطای شابک اعلام کرد.
شابک نام اختصاری «شماره استاندارد بین‌المللی کتاب» کدی ۱۰ تا ۱۳ رقمی است که به کتاب‌های منتشر شده منسوب می‌شود و هر شماره منحصر به یک کتاب است. ایران هرساله تعدادی شابک بین‌المللی خریداری می‌کند، تحریم‌ها و وضعیت اقتصادی شرایط را به شکلی رقم زده است که روند دریافت شابک جهانی دشوارتر از قبل بشود. همچنین خانه کتاب و ادبیات باید برای شابک‌هایی که دریافت شده، به سازمان بین‌المللی گزارش ارائه بدهد در حالی که به گفته مدیرعامل خانه کتاب، سال گذشته ۱۳۵ هزار شابک صادر شده، این رقم دوبرابر تعداد کتاب‌هایی است که برای نخستین بار منتشر شده است.
درباره چرایی اینکه برخی از ناشران شابک را دریافت می‌کنند، اما کتاب را منتشر نمی‌کنند، خبرنگار ایرنا گفت‌وگویی با مجید تیموری کتابفروش و فعال حوزه کتاب و نشر انجام داد که در ادامه می‌خوانید.
مجید تیموری کتابفروش و فعال حوزه کتاب و نشر
اعلام شد تعداد شابک‌هایی که سال گذشته صادر شده، نصف کتاب‌هایی است که برای نخستین بار منتشر شده است، چرا ناشران تا مرحله آخر انتشار کتاب می‌روند اما آن را منتشر نمی‌کنند؟
نخستین مشکل این است که ناشرانی که چنین اقدامی را انجام می‌دهند جزء ناشرانی هستند که کتابی چاپ نمی‌کنند. در سال‌های اخیر بیش از ۲۰ هزار ناشر داریم، این یکی از بزرگترین معضلات صنف نشر است. فکر می‌کنم از این تعداد ناشر ۷۰ درصد غیرفعال هستند و فقط برای اینکه بتوانند از تسهیلات نشر مانند بیمه و کاغذ استفاده کنند مجوز نشر را دریافت کرده اند. فعالیت قسمت عمده‌ای از این ناشران هیچگونه نمود بیرونی در بازار کتاب ندارند، در نتیجه گرفتن مجوز نشر در عمل تبدیل به دستاویزی شده است تا بتوانند از امکانات و تسهیلات سیستم نشر استفاده کنند.
دومین مساله درباره ۱۳۵ هزار شابکی است که صادر شده، فرآیند انتشار کتاب با دریافت فیپا و اعلام وصول تکمیل می‌شد، اما بعضی از کتاب‌ها هیچ وقت به بازار نمی‌رسند. قسمت عمده این ناشران برای مثال سه نسخه کتاب چاپ می‌کنند و به خانه کتاب هم می‌فرستند، اما هیچ وقت کتاب به شکل عمده منتشر نمی‌شود.
در سال‌های اخیر بیش از ۲۰ هزار ناشر داریم، این یکی از بزرگترین معضلات صنف نشر است. فکر می‌کنم از این تعداد ناشر ۷۰ درصد غیرفعال هستند
این روش از فعالیت به واسطه قراردادی که ناشر با آن نویسنده و مولف بسته است، شکل می‌گیرد. کتاب شابک می‌گیرد فقط به این دلیل که فردی بتواند در رزومه خود بنویسد که سه یا چهار کتاب منتشر کرده است، همچنین ناشران این اقدامات را انجام می‌دهند تا مجوز فعالیت آنها باطل نشود، زیرا هر نشر باید چند کتاب در سال منتشر کند، شاید چند نسخه هم چاپ کنند، اما کتاب وارد بازار نمی‌شود.
آیا می‌توانند ناشرانی را که برای چند سال شابک دریافت کردند اما کتاب‌ها را وارد بازار نکردند، شناسایی کنند؟
مشکل اصلی این است که هیچ نهادی نداریم که بتواند سطح کیفی کتاب را راستی‌آزمایی کند، به همین دلیل است که آمارسازی‌هایی که انجام می‌شود، باید بررسی شوند؛ باید معیارهایی برای سنجش این موضوع در نظر گرفته شود و اعلام کنند که در حقیقت چند کتاب منتشر و وارد بازار شده است.
همین مساله برای کتاب‌فروشان مشکل‌ساز است، زیرا از تعداد کتاب‌های منتشر شده، کمتر از ۲۰ تا ۳۰ درصد وارد کتاب‌فروشی‌ها می‌شود، به این دلیل که این کتاب‌ها کیفیت لازم را ندارند تا وارد کتاب‌فروشی شوند.
پیش از این همواره می‌گفتند که کتاب‌فروشی‌ها فضای لازم برای انبار کردن کتاب‌ها را ندارد و برای همین نمی‌توانند همه کتاب‌های ناشران را وارد فروشگاه کنند؟
قسمت عمده اینکه کتاب‌فروشان تمام کتاب‌های ناشران را در فروشگاه خود ندارند، به این دلیل است که بخش بزرگی از کتاب‌ها کیفیت پایینی دارند، اما ناشر برای اینکه مجوز نشر باطل نشود، کتاب را چاپ می‌کند. کتاب‌فروشان همیشه برای کتاب خوب جا دارند.
آیا پولی شدن شابک می‌تواند مانعی برای این روند باشد؟
عددی ۵۰ هزار تومانی که برای شابک درنظر گرفته شده است، برای ناشری که با مولف قرارداد می‌بندد، و از او پول می‌گیرد تا کتابی را بسازد، در حدی نیست که بازدارنده باشد.
عددی ۵۰ هزار تومانی که برای شابک درنظر گرفته شده است، برای ناشری که با مولف قرارداد می‌بندد، و از او پول می‌گیرد تا کتابی را بسازد، در حدی نیست که بازدارنده باشد
مساله مهم تعداد بالای ناشرانی است که مجوز فعالیت دریافت کردند، این روند موجب شکل‌گیری هرج و مرج شده است. باید نهادی تاسیس شود تا عملکرد این همه ناشر را بررسی و آنها را دسته‌بندی کند. این نهاد باید مجوز ناشرانی را که فعالیت نمی‌کنند باطل کند.
رسیدگی به مسائل مرتبط با ناشران نیاز به نهاد مستقل دارد تا وضعیت آنها را بررسی کند، قسمت عمده‌ای از کتابسازان از همین ناشران هستند که آثار پرفروش ناشران دیگر را کپی‌برداری می‌کنند. به نظرم برای سیستم نشر کشور باید برنامه مدونی نوشت و آن را آسیب‌سازی کرد.
به نظرم این کار باید در مدت زمان طولانی انجام شود، در سه ماه نمی‌توان این مسائل را حل کرد. برنامه‌ریزی برای ناشران باید بلندمدت باشد و با تغییر دولت‌ها تغییر نکند. مشکل ما این است که وقتی دولت‌ها تغییر می‌کنند، هر برنامه‌ای را که تصویب شده بود و اجرا می‌شد کنار می‌گذارند تا برنامه خود را اجرا کنند. در صورتی که مسیر اقدامات برخی نهادها در حوزه فرهنگ نباید با تغییر دولت‌ها تغییر کند. اگر این مساله رعایت شود شرایط بهتر خواهدشد.