به گزارش بولتن نیوز به نقل از ایسنا، مهندس محسن فرهادی - رئیس مرکز سلامت محیط و کار وزارت بهداشت، به مناسبت روز پیشگیری از مسمومیت‌های شیمیایی با اشاره به اهمیت کمتر شناخته‌شده این نوع مسمومیت‌ها اظهار کرد: مسمومیت‌های شیمیایی از جمله موضوعاتی هستند که گاهی به دلیل آگاهی ناکافی از عوارض و پیامدهای آن‌ها، کمتر مورد توجه قرار می‌گیرند؛ در حالی که برخی از این مواد می‌توانند آثار جدی بر سلامت انسان داشته باشند و حتی پس از گذشت مدت طولانی در محیط باقی بمانند.
وی با بیان اینکه سموم شیمیایی دارای گروه‌بندی‌ها و ویژگی‌های متفاوتی هستند، افزود: برخی از این ترکیبات برای مقابله با آفات بهداشتی در منازل و محیط‌های مسکونی و برخی دیگر برای کنترل آفات کشاورزی استفاده می‌شوند. با این حال، استفاده از این مواد بدون شناخت کافی از ترکیبات، نحوه اثرگذاری و الزامات ایمنی آن‌ها می‌تواند خطرات قابل توجهی به همراه داشته باشد.
رئیس مرکز سلامت محیط و کار وزارت بهداشت با اشاره به خطرات ناشی از استفاده هم‌زمان یا ترکیب غیراصولی مواد شیمیایی تصریح کرد: برخی افراد بدون آگاهی از ماهیت مواد مورد استفاده، آن‌ها را با یکدیگر مخلوط می‌کنند؛ در حالی که این کار ممکن است به تولید ترکیبات خطرناک و خفه‌کننده منجر شود. حتی مواد شوینده معمولی مانند سفیدکننده‌ها نیز باید مطابق دستورالعمل مصرف شوند و ترکیب آن‌ها با برخی پاک‌کننده‌ها می‌تواند سلامت افراد را به‌طور جدی تهدید کند.
فرهادی ادامه داد: برخی سموم شیمیایی، از جمله ترکیبات متعلق به گروه سموم فسفره، از طریق مسیرهای مختلف می‌توانند وارد بدن شوند و با مختل کردن عملکرد آنزیم‌ها و فرایندهای طبیعی بدن، عوارض جدی ایجاد کنند. از این رو، شناخت نوع سم، نحوه مواجهه با آن و رعایت احتیاط‌های متناسب با ویژگی‌های هر ماده، اهمیت زیادی دارد.
وی با تأکید بر ضرورت استفاده تخصصی از سموم و مواد شیمیایی گفت: بهترین توصیه این است که افراد در صورت نداشتن شناخت کافی از این مواد، از مصرف خودسرانه آن‌ها خودداری کنند و انجام عملیات مرتبط با سموم را به متخصصان و افراد دارای صلاحیت بسپارند؛ چه در حوزه کشاورزی و چه در زمینه مبارزه با آفات بهداشتی در محیط‌های مسکونی و عمومی.
ماندگاری برخی ترکیبات شیمیایی در محیط زیست
رئیس مرکز سلامت محیط و کار وزارت بهداشت با اشاره به پیامدهای زیست‌محیطی برخی مواد شیمیایی خاطرنشان کرد: تعدادی از این ترکیبات به‌راحتی در طبیعت تجزیه نمی‌شوند و ممکن است برای ماه‌ها یا حتی سال‌ها در محیط باقی بمانند. آثار برخی سموم پایدار نیز همچنان در بافت بدن آبزیان و دیگر جانوران مشاهده می‌شود؛ موضوعی که ضرورت توجه هم‌زمان به سلامت انسان و حفاظت از محیط زیست را نشان می‌دهد.
وی با بیان اینکه ارزیابی ایمنی مواد شیمیایی نباید صرفا به آثار مستقیم آن‌ها بر انسان محدود شود، افزود: تأثیر این ترکیبات بر محیط زیست، جانوران و حشرات مفید نیز باید مورد توجه قرار گیرد. به همین دلیل، انتخاب و استفاده از سموم باید بر اساس ضوابط تخصصی و فهرست مواد مجاز انجام شود.
هشدار درباره باقی‌مانده سموم در محصولات کشاورزی
فرهادی با اشاره به اهمیت رعایت فاصله زمانی میان سم‌پاشی و عرضه محصولات کشاورزی به بازار اظهار کرد: در استفاده از سموم کشاورزی، رعایت دوره کارنس یا فاصله زمانی لازم از زمان مصرف سم تا برداشت محصول اهمیت اساسی دارد. این فاصله زمانی با هدف کاهش باقی‌مانده سموم در محصول و رسیدن آن به سطح قابل قبول تعیین می‌شود و رعایت آن برای حفظ سلامت مصرف‌کنندگان ضروری است.
وی افزود: در برخی گزارش‌های مربوط به سال‌های گذشته، مواردی از مسمومیت پس از مصرف محصولات گلخانه‌ای گزارش شده است که احتمال ارتباط آن‌ها با باقی‌مانده سموم مطرح بوده است. این موضوع نشان می‌دهد که شست‌وشوی محصول به‌تنهایی نباید جایگزین رعایت اصول صحیح سم‌پاشی و دوره کارنس شود.
رئیس مرکز سلامت محیط و کار وزارت بهداشت تأکید کرد: تولیدکنندگان محصولات کشاورزی باید از سموم مجاز و مطابق دستورالعمل استفاده کنند و فاصله زمانی تعیین‌شده تا برداشت محصول را به‌طور کامل رعایت کنند تا احتمال مواجهه مصرف‌کنندگان با باقی‌مانده‌های خطرناک سموم کاهش یابد.
فعالیت بیش از ۴۰۰ شرکت دارای مجوز برای مبارزه با آفات بهداشتی
مهندس فرهادی با اشاره به اقدامات وزارت بهداشت برای ساماندهی فعالیت شرکت‌های مبارزه با حشرات و جوندگان گفت: در حال حاضر، بیش از ۴۰۰ شرکت در حوزه مبارزه با آفات بهداشتی دارای مجوز فعالیت هستند که هر یک باید از مسئول فنی مربوط برخوردار باشند. این شرکت‌ها در چارچوب ضوابط تعیین‌شده فعالیت می‌کنند و نظارت بر عملکرد آن‌ها از طریق دانشگاه‌های علوم پزشکی سراسر کشور پیگیری می‌شود.
وی از مردم خواست پیش از دریافت خدمات سم‌پاشی در منازل، مجتمع‌های مسکونی و سایر اماکن، از معتبر بودن مجوز شرکت ارائه‌دهنده خدمت اطمینان حاصل کنند و افزود: شهروندان می‌توانند با مراجعه به وب‌سایت دانشگاه علوم پزشکی مربوط، اطلاعات شرکت‌های مجاز را بررسی کنند.
فرهادی با هشدار نسبت به تبلیغات غیرمعتبر در این حوزه تصریح کرد: ادعاهایی مانند برخورداری از ترکیبات محرمانه، مخلوط‌های ویژه یا سمومی که با یک بار استفاده ایمنی کامل ایجاد می‌کنند، نباید بدون بررسی تخصصی پذیرفته شوند. مردم باید از سپردن عملیات سم‌پاشی به افراد فاقد صلاحیت خودداری کنند؛ زیرا استفاده نادرست از سموم می‌تواند سلامت ساکنان و سایر افراد حاضر در محیط را به خطر اندازد.
وی افزود: خوابگاه‌های دانشجویی، هتل‌ها، پانسیون‌ها، مدارس، پادگان‌ها، بیمارستان‌ها و دیگر اماکن عمومی از جمله محیط‌هایی هستند که عملیات مبارزه با آفات در آن‌ها باید با حساسیت بیشتری انجام شود. در این اماکن، به دلیل حضور افراد متعدد و احتمال مواجهه گروه‌های مختلف با مواد شیمیایی، استفاده از خدمات شرکت‌های دارای مجوز و رعایت الزامات ایمنی ضرورت بیشتری دارد.
تأکید بر استفاده از سموم مجاز و نظارت بر عملکرد شرکت‌ها
رئیس مرکز سلامت محیط و کار وزارت بهداشت با اشاره به تدوین و به‌روزرسانی فهرست سموم مجاز اظهار کرد: فهرست مواد مجاز مورد استفاده در مبارزه با آفات به‌صورت دوره‌ای و با همکاری دستگاه‌های مسئول، از جمله سازمان غذا و دارو و بخش‌های مرتبط با حفظ نباتات وزارت جهاد کشاورزی، بازنگری می‌شود.
وی افزود: در ارزیابی و انتخاب این مواد، علاوه بر اثربخشی در کنترل آفات، آثار احتمالی آن‌ها بر سلامت انسان و محیط زیست نیز مورد توجه قرار می‌گیرد. شرکت‌های فعال موظف‌اند از مواد مجاز و مطابق ضوابط استفاده کنند و با موارد تخلف نیز برخورد قانونی صورت می‌گیرد.
فرهادی همچنین از تداوم نظارت‌های بهداشتی بر فعالیت شرکت‌ها و اماکن مختلف خبر داد و گفت: کنترل شرایط استفاده از مواد شیمیایی در بیمارستان‌ها، کارخانه‌ها، شرکت‌ها و سایر محیط‌های عمومی و کاری، از جمله اقداماتی است که با همکاری دانشگاه‌های علوم پزشکی دنبال می‌شود.
کدام گروه‌ها بیشتر در معرض خطر مسمومیت‌های شیمیایی قرار دارند؟
فرهادی با تأکید بر ضرورت توجه ویژه به گروه‌های آسیب‌پذیر اظهار کرد: کودکان، زنان باردار، سالمندان و افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن، به‌ویژه بیماری‌های تنفسی و آسم، ممکن است در مواجهه با برخی مواد شیمیایی و سموم با خطرات بیشتری روبه‌رو شوند. به همین دلیل، حضور این افراد در محیط هنگام سم‌پاشی یا استفاده از مواد شیمیایی خطرناک باید به‌طور جدی مدیریت شود.
وی با اشاره به اهمیت رعایت اصول حفاظت فردی در محیط‌های کاری افزود: نوع تجهیزات حفاظتی مورد نیاز باید متناسب با ماهیت ماده شیمیایی و شیوه مواجهه تعیین شود. در برخی موارد، استفاده از لباس و تجهیزات حفاظتی تخصصی ضروری است و در موارد دیگر باید متناسب با ارزیابی خطر، از دستکش، تجهیزات حفاظت تنفسی و سایر وسایل مناسب استفاده شود.
هشدار درباره عرضه و مصرف غیرمجاز قرص برنج
فرهادی در ادامه نسبت به خرید و استفاده خودسرانه از برخی مواد شیمیایی بسیار خطرناک هشدار داد و گفت: متأسفانه بعضی از مواد پرخطر، از جمله قرص برنج، ممکن است خارج از مسیرهای مجاز و در برخی مراکز غیرتخصصی عرضه شوند؛ در حالی که استفاده نادرست از این مواد می‌تواند مسمومیت‌های بسیار شدید و حتی مرگبار ایجاد کند.
وی افزود: قرص برنج برای استفاده خودسرانه در منازل و محیط‌های عمومی مناسب نیست و استفاده از آن در فضاهای بسته می‌تواند خطر مسمومیت برای افراد حاضر در محیط و حتی فضاهای مجاور ایجاد کند. مردم باید از خرید و مصرف خودسرانه این مواد خودداری کنند و در صورت مشاهده عرضه غیرمجاز، موضوع را از مسیرهای قانونی و نظارتی پیگیری کنند.
ضرورت شناخت مواد شیمیایی؛ مهم‌ترین پیام هفته پیشگیری از مسمومیت‌ها
رئیس مرکز سلامت محیط و کار وزارت بهداشت مهم‌ترین توصیه به مردم را جدی گرفتن خطرات مواد شیمیایی دانست و تأکید کرد: شهروندان باید پیش از استفاده از هرگونه سم، ماده شیمیایی، گندزدا یا ضدعفونی‌کننده، با ویژگی‌ها، نحوه مصرف و احتیاط‌های لازم آشنا شوند.
وی ادامه داد: برخی از این مواد ممکن است عوارض جدی داشته باشند و حتی در گروه مواد سرطان‌زای قطعی قرار گیرند؛ بنابراین، استفاده از آن‌ها باید مطابق دستورالعمل و با رعایت کامل اصول ایمنی باشد.
بنابر اعلام وبدا، فرهادی خاطرنشان کرد: در مواردی که عملیات مبارزه با آفات گسترده یا تخصصی است، باید از خدمات افراد متخصص و شرکت‌های دارای مجوز معتبر استفاده شود. آگاهی عمومی، مصرف اصولی مواد شیمیایی و نظارت بر فعالیت ارائه‌دهندگان خدمات، سه عامل مهم در پیشگیری از مسمومیت‌های شیمیایی و حفاظت از سلامت مردم و محیط زیست به شمار می‌روند.
∎