به گزارش سلامت نیوز به نقل از ایسنا،هفته ملی اطلاع‌رسانی هپاتیت فرصتی برای جلب توجه به این بیماری، شناخت راه‌های انتقال و یادآوری اهمیت آزمایش و تشخیص زودهنگام است، چراکه ناآگاهی از ابتلا می‌تواند هم سلامت فرد را به خطر بیندازد و هم زمینه انتقال بیماری به دیگران را فراهم کند.
هپاتیت ویروسی انواع مختلفی دارد و همه انواع آن از راه‌های یکسانی منتقل نمی‌شوند. هپاتیت A معمولاً از طریق آب و غذای آلوده انتقال می‌یابد، درحالی‌که هپاتیت‌های B و C بیشتر با تماس با خون آلوده و برخی مسیرهای مشخص دیگر منتقل می‌شوند. نکته مهم این است که هپاتیت همیشه به معنای یک بیماری درمان‌ناپذیر نیست، واکسن می‌تواند از ابتلا به هپاتیت B پیشگیری کند و هپاتیت C نیز امروزه در بیشتر موارد با داروهای مؤثر قابل درمان است. بااین‌حال، بی‌توجهی به بیماری و تشخیص دیرهنگام ممکن است به آسیب‌های جدی کبد، از جمله سیروز و سرطان کبد، منجر شود.
شناخت راه‌های انتقال، پرهیز از رفتارهای پرخطر، واکسیناسیون هپاتیت B و انجام آزمایش در صورت وجود عوامل خطر، گام‌هایی مهم برای مقابله با این بیماری هستند. هپاتیت ممکن است در مراحل اولیه نشانه‌ای نداشته باشد، اما این به معنای بی‌خطر بودن آن نیست. افزایش آگاهی عمومی و کنار گذاشتن باورهای نادرست درباره این بیماری، علاوه بر کمک به تشخیص و درمان به‌موقع، می‌تواند از انگ‌زنی و قضاوت نادرست درباره مبتلایان نیز جلوگیری کند. مقابله با هپاتیت از آگاهی آغاز می‌شود، آگاهی که می‌تواند پیش از آنکه بیماری فرصت آسیب پیدا کند، مسیر پیشگیری و درمان را هموار کند.
مدیر گروه پیشگیری از بیماری‌های واگیر دانشگاه علوم پزشکی تبریز در گفت‌وگو با ایسنا گفت: هپاتیت‌های B و C که از طریق خون و ترشحات بدن منتقل می‌شوند، ممکن است تا مدت‌ها بدون علامت باقی بمانند، اما در صورت تشخیص و درمان نشدن، می‌توانند با ایجاد آسیب‌های جدی، سلامت کبد را تهدید کنند.
سیمین خیاط‌زاده با اشاره به انواع بیماری هپاتیت، اظهار کرد: هپاتیت‌ها به دو دسته تقسیم می‌شوند، گروهی از آن‌ها از طریق آب و غذای آلوده منتقل شده و عمدتاً موجب بروز علائم گوارشی مانند اسهال می‌شوند، اما آنچه امروز بیشتر مورد توجه است، هپاتیت‌هایی هستند که از طریق خون و ترشحات بدن انتقال پیدا می‌کنند و در برخی موارد می‌توانند به بیماری مزمن و آسیب‌های جدی کبدی منجر شوند.
وی افزود: از آنجا که راه انتقال هپاتیت‌های B و C از طریق خون و ترشحات بدن است، تماس‌های معمول روزمره مانند دست دادن، عطسه، سرفه، در کنار هم غذا خوردن یا معاشرت با فرد مبتلا، باعث انتقال بیماری نمی‌شود و مردم نباید نسبت به این موضوع نگرانی داشته باشند.
سرنگ مشترک و وسایل غیراستریل، از مهم‌ترین عوامل انتقال هپاتیت
وی با بیان اینکه تماس جنسی محافظت‌نشده، استفاده از وسایل تیز و برنده آلوده و سرنگ مشترک از مهم‌ترین راه‌های انتقال این بیماری‌هاست، گفت: استفاده مشترک از سرنگ، به‌ویژه در میان افراد معتاد تزریقی، یکی از مهم‌ترین عوامل انتقال هپاتیت است. همچنین استفاده از وسایل غیراستریل در آرایشگاه‌ها، مراکز خالکوبی، پیرسینگ و سایر اقدامات زیبایی نیز می‌تواند خطر ابتلا را افزایش دهد.
وی ادامه داد: افرادی که برای خدمات دندانپزشکی، خالکوبی یا پیرسینگ مراجعه می‌کنند، باید مراکزی را انتخاب کنند که تمامی اصول استریلیزاسیون را رعایت کرده و از وسایل استریل و یکبارمصرف استفاده می‌کنند.
مدیر گروه پیشگیری از بیماری‌های واگیر دانشگاه علوم پزشکی تبریز با اشاره به نقش رفتارهای پرخطر جنسی در انتقال بیماری، تصریح کرد: روابط جنسی خارج از چارچوب خانواده و بدون رعایت اصول حفاظت، می‌تواند علاوه بر هپاتیت، موجب انتقال بیماری‌هایی مانند HIV نیز شود.
وی با تأکید بر اینکه شناخت راه‌های انتقال، مهم‌ترین گام در پیشگیری از بیماری است، خاطرنشان کرد: هنگام مراجعه به آرایشگاه‌ها، مراکز زیبایی، خالکوبی و پیرسینگ باید از مراکزی استفاده شود که تحت نظارت بوده و از وسایل استریل و یکبارمصرف بهره می‌برند. همچنین همراه داشتن وسایل شخصی در آرایشگاه و استفاده نکردن از تیغ‌های مشترک از دیگر راهکارهای مؤثر در پیشگیری از انتقال بیماری است.
خیاط‌زاده افزود: پرهیز از رفتارهای پرخطر جنسی نیز از مهم‌ترین راه‌های پیشگیری محسوب می‌شود. در افراد معتاد تزریقی، علاوه بر فراهم شدن خدمات حمایتی برای ترک اعتیاد، استفاده نکردن از سرنگ مشترک و بهره‌گیری از سرنگ‌های استریل و یکبارمصرف نقش مهمی در کاهش انتقال بیماری دارد.
وی با اشاره به انتقال هپاتیت B از مادر به نوزاد، اظهار کرد: هپاتیت B از جمله بیماری‌هایی است که می‌تواند از مادر آلوده به کودک منتقل شود. این بیماری در برخی افراد مزمن شده و فرد بدون داشتن علائم خاص، به‌عنوان ناقل سالم شناخته می‌شود. اگر چنین فردی با خون دیگران تماس داشته باشد یا مادری مبتلا باردار شود، احتمال انتقال بیماری به نوزاد وجود دارد.
وی ادامه داد: اجرای برنامه‌های مراقبت از مادران باردار و انجام آزمایش‌های غربالگری در دوران بارداری طی سال‌های اخیر موجب شده است کودکان سالم از مادران مبتلا به HBsAg مثبت متولد شوند و موارد ابتلا به هپاتیت B در کشور به میزان قابل توجهی کاهش یابد.
درمان رایگان هپاتیت C در نظام سلامت کشور
مدیر گروه پیشگیری از بیماری‌های واگیر دانشگاه علوم پزشکی تبریز با اشاره به برنامه‌های کشوری برای حذف هپاتیت C گفت: کشور وارد مرحله‌ای شده است که هدف آن نزدیک شدن به حذف هپاتیت C است. به همین منظور، طی سال‌های اخیر غربالگری گروه‌های پرخطر از جمله زندانیان، افراد کارتن‌خواب، افراد تحت پوشش بهزیستی و معتادان تزریقی در دستور کار قرار گرفته است.
وی افزود: به محض شناسایی موارد مشکوک و تأیید نتایج آزمایشگاهی، درمان بیماران آغاز می‌شود و با توجه به اهمیت کنترل این بیماری، تمامی مراحل تشخیص و درمان هپاتیت C در نظام سلامت کشور به‌صورت رایگان ارائه می‌شود.
خیاط‌زاده درباره علائم بیماری نیز اظهار کرد: در مرحله حاد بیماری، چه در هپاتیت B و چه در هپاتیت C، فرد دچار بی‌حالی، بی‌اشتهایی، کاهش وزن و زردی پوست و چشم می‌شود. هپاتیت به‌طور عمومی با عنوان بیماری زردی شناخته می‌شود و در صورت تشخیص ندادن و درمان به‌موقع، ممکن است در برخی بیماران به نارسایی کبدی، بستری شدن و حتی به خطر افتادن جان فرد منجر شود.
وی گفت: هپاتیت‌های B و C از طریق خون و ترشحات بدن منتقل می‌شوند و در صورت آسیب به کبد می‌توانند عوارض جدی برای سلامت افراد ایجاد کنند. از آنجا که این بیماری‌ها، به‌ویژه در مراحل مزمن، ممکن است تا مدت‌ها بدون علامت باشند، انجام آزمایش در افراد مشکوک اهمیت زیادی دارد تا بیماران شناسایی و تحت مراقبت قرار گیرند.
وی خاطرنشان کرد: سال‌هاست واکسن هپاتیت B در برنامه واکسیناسیون کشور قرار دارد و از بدو تولد به کودکان تزریق می‌شود. همچنین افراد در معرض خطر، از جمله اعضای خانواده بیماران دارای HBsAg مثبت، تحت مراقبت و واکسیناسیون قرار می‌گیرند تا انتقال بیماری به حداقل برسد.
خیاط‌زاده تأکید کرد: در مورد هپاتیت C نیز شناسایی بیماران و درمان کامل آنان، مهم‌ترین راهکار برای پیشگیری از انتقال بیماری و حرکت به سمت حذف آن در کشور است.
محقق پسادکتری دانشگاه علوم پزشکی تبریز و عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی بناب در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به اهمیت پیشگیری، تشخیص زودهنگام و درمان هپاتیت، گفت: امروز دانش و ابزارهای مؤثری برای پیشگیری، تشخیص و درمان این بیماری در اختیار داریم، اما دسترسی به‌موقع و عادلانه مردم به این امکانات، یکی از مهم‌ترین مسائل در مقابله با هپاتیت است.
زهرا قربانی با اشاره به شعار روز جهانی هپاتیت ۲۰۲۶ سازمان جهانی بهداشت با عنوان «هپاتیت، بیایید موانع را از میان برداریم»، اظهار کرد: هپاتیت همیشه با علامت شروع نمی‌شود، اما پیشگیری از آن نباید تا زمان بروز علائم به تعویق بیفتد.
وی افزود: موانع پیشگیری و درمان هپاتیت فقط به هزینه آزمایش و درمان محدود نمی‌شود، بلکه ناآگاهی، ترس از تشخیص، انگ اجتماعی و باورهای نادرست نیز می‌توانند افراد را از دریافت خدمات نجات‌بخش دور کنند.
آمارهایی که ضرورت پیشگیری را یادآوری می‌کنند
قربانی با اشاره به آمارهای سازمان جهانی بهداشت، گفت: بر اساس داده‌های این سازمان، در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۸۷ میلیون نفر در جهان با هپاتیت مزمن B یا C زندگی می‌کردند و حدود ۱.۳ میلیون نفر بر اثر این عفونت‌ها جان باختند.این آمارها جهانی هستند و نباید آن‌ها را به وضعیت ایران تعمیم داد، اما پیام روشنی دارند و نشان می‌دهند که هپاتیت همچنان یکی از مسائل مهم سلامت عمومی است.
این محقق پسادکتری دانشگاه علوم پزشکی تبریز با بیان اینکه هپاتیت به معنای التهاب کبد است و علل مختلفی دارد، اظهار کرد: تمرکز بر هپاتیت‌های ویروسی B و C است که می‌توانند مزمن شوند و در صورت تشخیص‌ندادن یا مراقبت ناکافی، به سیروز و سرطان کبد منجر شوند. با این حال، ابتلا به این عفونت‌ها به معنای قطعی‌بودن چنین عوارضی نیست و پیشگیری، تشخیص زودهنگام و درمان مناسب می‌توانند مسیر بیماری را تغییر دهند.
پیشگیری از هپاتیت B، از نخستین روز زندگی
وی با تأکید بر اهمیت واکسیناسیون به‌موقع هپاتیت B، گفت: اگر بخواهم یک اقدام پیشگیرانه را برجسته کنم، آن اقدام واکسیناسیون به‌موقع علیه هپاتیت B است.
این عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی بناب افزود: سازمان جهانی بهداشت توصیه می‌کند همه نوزادان نخستین دوز واکسن هپاتیت B را هرچه زودتر پس از تولد و در ۲۴ ساعت نخست دریافت کنند و نوبت‌های بعدی نیز مطابق برنامه واکسیناسیون تکمیل شود.
قربانی با اشاره به اینکه در سال ۲۰۲۴ تنها ۴۵ درصد نوزادان جهان واکسن هپاتیت B را در این بازه زمانی دریافت کردند، اظهار کرد: این فاصله میان توصیه علمی و اجرای آن، اهمیت دسترسی به خدمات پیشگیری را نشان می‌دهد.
وی به خانواده‌ها توصیه کرد وضعیت واکسیناسیون فرزندان خود را جدی بگیرند و افزود: بزرگسالانی نیز که از سابقه واکسیناسیون یا وضعیت ایمنی خود اطلاع ندارند، بهتر است درباره نیاز به واکسن یا بررسی‌های لازم با کارکنان مرکز بهداشت مشورت کنند.
این محقق پسادکتری دانشگاه علوم پزشکی تبریز با بیان اینکه بررسی هپاتیت B در دوران بارداری اهمیت ویژه‌ای دارد، گفت: در صورت ابتلای مادر، تیم درمان باید اقدامات لازم برای کاهش انتقال بیماری به نوزاد را برنامه‌ریزی کند.
پیشگیری از هپاتیت در زندگی روزمره
قربانی با اشاره به اینکه بخشی از پیشگیری به تصمیم‌های ساده اما مهم روزمره وابسته است، اظهار کرد: استفاده‌نکردن از سوزن و سرنگ مشترک، به‌اشتراک‌نگذاشتن تیغ اصلاح و مسواک و اطمینان از استریل یا یک‌بارمصرف‌بودن وسایل در خدمات تاتو، پیرسینگ و اقدامات پزشکی و دندانپزشکی، از جمله اقدامات ضروری برای پیشگیری از هپاتیت هستند.
وی ادامه داد: هپاتیت B از طریق خون و برخی مایعات بدن، از جمله در رابطه جنسی پرخطر، منتقل می‌شود و هپاتیت C عمدتاً از راه تماس با خون آلوده انتقال پیدا می‌کند.
این عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی بناب با تأکید بر تفاوت مهم میان هپاتیت B و C، گفت: واکسن هپاتیت B از هپاتیت C پیشگیری نمی‌کند و برای هپاتیت C هنوز واکسن مؤثری در دسترس نیست. بنابراین، رعایت اصول پیشگیری از تماس با خون آلوده، حتی برای افراد واکسینه‌شده علیه هپاتیت B، همچنان ضروری است.
برای آزمایش، منتظر زردی و درد نباشیم
قربانی با اشاره به اینکه یکی از برداشت‌های نادرست درباره هپاتیت این است که افراد بدون زردی، درد یا ضعف به این بیماری مبتلا نیستند، اظهار کرد: واقعیت این است که این عفونت‌ها ممکن است مدت‌ها بدون نشانه مشخص باقی بمانند.افراد دارای سابقه تماس احتمالی با خون آلوده، استفاده از وسایل تزریق مشترک، شریک جنسی پرخطر یا عضوی از خانواده مبتلا به هپاتیت B، درباره نیاز به آزمایش و اقدامات پیشگیرانه مشورت کنند.
این محقق پسادکتری دانشگاه علوم پزشکی تبریز با بیان اینکه تشخیص هپاتیت نباید به معنای ناامیدی تلقی شود، گفت: داروهای ضد ویروسی جدید می‌توانند بیش از ۹۵ درصد مبتلایان به هپاتیت C را درمان کنند. هپاتیت B نیز با پایش منظم و درمان در صورت نیاز قابل کنترل است و درمان مناسب می‌تواند خطر عوارض کبدی را کاهش دهد.
آگاهی‌رسانی نباید به ترس و طرد اجتماعی منجر شود
قربانی ادامه داد: هپاتیت B و C از طریق دست‌دادن، در آغوش گرفتن یا غذاخوردن کنار فرد مبتلا منتقل نمی‌شوند و زندگی و معاشرت معمول با فرد مبتلا، دلیل موجهی برای دوری‌کردن یا محروم‌کردن او از روابط اجتماعی نیست.
این عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی بناب با اشاره به پیامدهای انگ اجتماعی، گفت: انگ و قضاوت می‌تواند افراد را از آزمایش و درمان دور کند؛ بنابراین، احترام به محرمانگی اطلاعات و حمایت از افراد مبتلا، بخشی از پاسخ مؤثر به هپاتیت است.
قربانی با تأکید بر اهمیت سه اقدام روشن در هفته اطلاع‌رسانی هپاتیت، اظهار کرد: وضعیت واکسیناسیون هپاتیت B را بررسی کنیم، راه‌های انتقال را بشناسیم و در صورت نیاز برای آزمایش اقدام کنیم.
وی افزود: در کنار مسئولیت فردی، نظام سلامت نیز باید دسترسی آسان و عادلانه به واکسن، آزمایش و درمان را فراهم کند چراکه پیشگیری زمانی موفق خواهد بود که آگاهی مردم با خدمات در دسترس همراه شود.