گزارش پیش رو به قلم امیر امیری فر با کالبدشکافی ۱۳ زاویه تاریک و پنهان از مرزهای شرقی، این پرسش بنیادین را پیش روی تصمیم سازان کلان کشور می گذارد که آیا دستگاه دیپلماسی  فراتر از گزارش گیری های مرسوم، برنامه ای برای نجات اقتصاد مرزنشینان و صادرکنندگان ایرانی دارند؟

به گزارش تین نیوز، ماهیتِ تحولات پیرامونی ایران در ماه های اخیر به گونه ای رقم خورده که هر روز پنجره تازه ای از بحران، ساختار کهنه و کرخت مدیریت تجاری کشور را به چالش می کشد. از نخستین روزهای آغاز منازعات و انسداد تنگه ها و بنادر، این انتظار منطقی وجود داشت که دستگاه های اجرایی و به ویژه استانداری سیستان و بلوچستان، اهمیت راهبردی مرزهای شرقی را در معادلات کلان اقتصادی دریابند؛ اما واقعیت های زمینی نشان می دهد که نه در حوزه تأمین کالای اساسی و نه در مدیریت پرونده های امنیتی-اقتصادی با پاکستان، تغییر معناداری در رویکرد مدیران ایجاد نشده است.

 ۱. از کویته تا میرجاوه؛ انقباض امنیتی و انحصار ناخواسته ریمدانوقوع انفجارهای کویته و تحرکات گروه های تروریستی در مسیر اتصال کویته به تفتان (مرز میرجاوه)، نهایتاً به انسداد تقریباً کامل این گذرگاه تاریخی انجامید. با این رخداد، مرز «ریمدان» به تنهایی ناچار شد بار سنگین تمام تجارت زمینی جنوب کشور را به دوش بکشد؛ وضعیتی که با بی توجهی و رویکردِ «دست به سینه» مسئولان ایرانی مواجه شد. جالب اینجاست که حتی اعمال حاکمیت و کنترل بر تنگه هرمز و شریان حیاتیِ ۱۸ میلیارد دلاری واردات انرژی پاکستان از خلیج فارس نیز نتوانست اهرم فشاری برای پویایی دیپلماسی تجاری ایران در قبال اسلام آباد باشد.

در این میان، هرچند نیروهای امنیتی و نظامی کشور در خنثی سازی هسته های تروریستی فداکاری های بی بدیلی از خود نشان داده و شهدای گرانقدری تقدیم کرده اند، اما تداوم این ناامنی ها در مرزهای شرقی، هزینه های انسانی سنگینی را به جامعه و خانواده های حافظان امنیت تحمیل کرده است.

 ۲. ریمدان؛ از صف های طویل تا توهم فروشی دانه درشت هاامروز وضعیت پایانه مرزی ریمدان به مضحکه ای در مبادلات تجاری کشور بدل شده است. صف های طولانی کامیون ها و فرآیند کند ترخیص کالا، تصویری عریان از ناکارآمدی مدیریتی را به نمایش می گذارد. در این فضای آشفته، برخی متهمان کلان اقتصادی تلاش می کنند با ابزار هوش مصنوعی و انتشار تصاویر و ویدئوهای فانتزی، سرپوشی بر این فاجعه بگذارند و از منطقه امتیازی برای خود دست وپا کنند.

هم زمان، فضای رسانه ای نیز تحت تأثیر جنگ روانی خارجی قرار گرفته است. از یک سو، اظهارات مقام خزانه داری آمریکا پیرامون «محاصره زمینی ایران» بازتاب می یابد و از سوی دیگر، انتشار یک بیانیه تقلبی درباره انسداد مرز ریمدان در روز جمعه، موجی از سردرگمی را ایجاد می کند. واکنش شتاب زده رسانه های داخلی نیز غالباً به تکذیب های کلیشه ای و ادعای «عادی بودن همه چیز» محدود می شود؛ گزاره ای که هیچ گاه صف های چندده کیلومتری کامیون ها در ریمدان را روایت نمی کند.

۳. ضربه نهایی به صادرات؛ گواهی EIF و گَنگ بودن واکنش هااما بحران اصلی، فراتر از حاشیه های رسانه ای، در حوره بانکی رقم خورده است. انتشار متن «ویور» طرف پاکستانی مبنی بر عدم تمدید معافیتِ ارائه گواهی اطلاعات مبادله ارزی (EIF) در تسویه حساب های بانکی با ایران، زنگ خطری جدی بود. ترجمه ساده این تصمیم در سایه بی عملی دستگاه های مسئول، چیزی جز «انسداد کامل صادرات ایران به پاکستان» نیست.

در مواجهه با این بحران، رئیس اتاق حمل ونقل ایران بی درنگ مسئله تحریم را پیش می کشد؛ بدون آنکه پاسخ دهد چگونه تا پیش از این و در اوج تحریم ها، سازوکار EIF بدون مشکل فعال بوده است. هرچند مقاماتی چون مدیرعامل منطقه آزاد چابهار از برگزاری جلسات فشرده برای حل وفصل موقت مشکلات کالاهای فاسدشدنی خبر داده اند، اما این مرهم های مقطعی درمان درد مزمن تجارت خارجی کشور نیست.

فرجام سخن این که دوشنبه ها در تقویم اداری پاکستان، روزهای آغازین کار و تصمیم گیری است؛ اما پازل روابط تجاری ایران و پاکستان بسیار پیچیده تر از آن است که با چند گفت وگوی دیپلماتیکِ دفتری حل شود. نه جنگ در منطقه به پایان رسیده و نه چالش های انباشته شده تجاری ایران پس از محاصره دریایی رفع شده اند.

در این میان، افکار عمومی و فعالان اقتصادی منتظر پاسخی روشن از سوی نهادهای عالی نظام هستند: آیا شورای عالی امنیت ملی فراتر از دریافت گزارش های روتین و مرسوم از دستگاه ها، تصمیمی عملی و راهبردی برای صیانت از منافع اقتصادی کشور در مرزهای شرقی اتخاذ خواهد کرد؟