پوشاک می‌تواند روایتگر تفاوت‌های جغرافیایی، مناسبات اجتماعی و ذائقه زیبایی‌شناختی یک جامعه و سلیقه فرهنگی آنها باشد؛ از این‌رو طراحی لباس را نمی‌توان صرفا به انتخاب رنگ، پارچه و فرم محدود کرد. چهاردهمین جشنواره مد و لباس فجر با موضوع «کشف ایران» و به میزبانی اصفهان، فرصتی برای توجه به ظرفیت‌های فرهنگی و هنری کشور در حوزه طراحی و لباس فراهم می‌کند. دکتر محسن گرجی دبیر کارگروه ساماندهی مد و لباس کشور و دبیر این دوره از جشنواره، بر نقش بخش خصوصی، ظرفیت استان‌ها و گسترش شبکه‌سازی بین‌المللی تاکید دارد. با او درباره ابعاد فرهنگی کشف ایران و نسبت میان هویت، طراحی و زندگی امروز و چرایی برگزاری این جشنواره در اصفهان و ضرورت‌های برگزاری آن گفت‌و‌گو کرده‌ایم که در ادامه از نظر می‌گذرانید:
پس از برگزاری ۱۳ دوره جشنواره مد و لباس فجر، مهم‌ترین ضرورتی که در مسیر پیش‌رو باید به آن توجه کرد چیست؟
یکی از ضرورت‌ها، استفاده از تجربه‌های گذشته و فراهم کردن زمینه مشارکت گسترده‌تر بخش‌های مختلف حوزه مد و لباس است. این حوزه مجموعه‌ای از فعالیت‌های مرتبط با طراحی، تولید و عرضه را دربر می‌گیرد و پیشرفت آن به تعامل میان فعالان این بخش‌ها نیاز دارد. در کنار این ارتباط، توجه به ظرفیت‌های فرهنگی کشور نیز اهمیت دارد. چون مد و لباس تنها یک فعالیت تولیدی نیست و با هویت، فرهنگ، سبک زندگی و سلیقه جامعه ارتباط دارد.
موضوع کشف ایران چه افقی را برای چهاردهمین جشنواره مد و لباس فجر ترسیم می‌کند؟
کشف ایران موضوعی است که برای پیگیری در یک افق سه ساله درنظر گرفته شده است. این رویکرد امکان می‌دهد شناخت ظرفیت‌های فرهنگی و هنری ایران به یک دوره محدود نماند و فرصت بیشتری برای بازتاب آنها در طراحی لباس فراهم شود. ایران از تنوع گسترده‌ای در فرهنگ‌ها، هنرها، سنت‌ها و شیوه‌های زندگی برخوردار است و شناخت این ظرفیت‌ها می‌تواند زمینه ایده‌پردازی در طراحی معاصر را فراهم کند.
چگونه می‌توان میان شناخت فرهنگی ایران و زبان طراحی امروز ارتباط برقرار کرد؟
این ارتباط به شناخت دقیق ظرفیت‌های فرهنگی و تبدیل آنها به ایده‌های خلاقانه نیاز دارد. هدف، صرفا تکرار نشانه‌های فرهنگی و تاریخی نیست بلکه باید امکان مطالعه و بازخوانی داشته‌های فرهنگی در طراحی امروز فراهم شود. طراح می‌تواند با شناخت فرهنگ مناطق مختلف ایران، هنرها، شیوه‌های تولید، ویژگی‌های بصری و تجربه‌های فرهنگی، ایده‌ای متناسب با نیاز‌های امروز جامعه را شکل دهد. آنچه اهمیت دارد، ایجاد ارتباطی معنادار میان پشتوانه فرهنگی و خلاقیت معاصر است.
چرا اصفهان برای میزبانی این دوره انتخاب شد؟
برای انتخاب میزبان، با چند استان گفت‌و‌گو و در نهایت اصفهان انتخاب شد. در این انتخاب، ظرفیت‌های فرهنگی و هنری، پیشینه و توانمندی‌های مرتبط با صنعت مد و لباس، ظرفیت بخش خصوصی و آمادگی مجموعه مدیریتی و اجرایی استان مورد توجه قرار گرفت. اصفهان با برخورداری از پیشینه هنری و ظرفیت‌های تولیدی و اقتصادی، زمینه مناسبی برای برگزاری این رویداد دارد. این انتخاب همچنین با رویکرد استفاده بیشتر از ظرفیت استان‌ها و تمرکززدایی از برگزاری رویداد‌های فرهنگی و هنری در پایتخت هم‌راستاست.
چه نسبتی میان هویت ایرانی و تنوع فرهنگی مناطق مختلف کشور وجود دارد؟
شناخت هویت ایرانی بدون توجه به تنوع فرهنگی و جغرافیایی کشور کامل نخواهد بود. مناطق مختلف ایران از پیشینه‌ها، هنرها و شیوه‌های زندگی متنوعی برخوردارند و این تنوع می‌تواند زمینه‌ای برای مطالعه و ایده‌پردازی در حوزه مد و لباس باشد. پوشاک بومی نیز بخشی از حافظه فرهنگی هر منطقه است که در رنگ، فرم، جنس پارچه و شیوه دوخت بازتاب پیدا می‌کند. توجه به این ظرفیت‌ها می‌تواند به شناخت گسترده‌تر میراث فرهنگی و دیده شدن توانمندی‌های استان‌ها کمک کند.
آیا بازخوانی هویت ایرانی_اسلامی در طراحی لباس به استفاده از نماد‌های تاریخی محدود می‌شود؟
بازخوانی هویت فرهنگی می‌تواند فراتر از استفاده مستقیم از نماد‌ها باشد. شناخت پیشینه هنر و فرهنگ ایران، مطالعه شیوه‌های تولید و توجه به ویژگی‌های بصری و زیبایی‌شناختی، زمینه‌های متنوعی برای طراحی فراهم می‌کند. هویت ایرانی_اسلامی در طول تاریخ در هنر‌هایی مانند معماری، خوشنویسی و هنر‌های کاربردی نمود یافته است. طراح می‌تواند با شناخت این پیشینه، از ظرفیت‌های آن برای خلق اثری متناسب با زمانه خود بهره بگیرد. در این مسیر، درک منطق زیبایی‌شناختی میراث فرهنگی اهمیت بیشتری از تکرار ظاهری نشانه‌ها دارد.
پوشاک بومی و منطقه‌ای چه جایگاهی در شناخت ظرفیت‌های فرهنگی ایران دارد؟
پوشاک مناطق مختلف، بخشی از تجربه فرهنگی و تاریخی جامعه ایران است. مطالعه این پوشش‌ها می‌تواند شناخت ما را از شیوه‌های زندگی، ویژگی‌های اقلیمی و هنرها و فرهنگ‌های محلی افزایش دهد. اهمیت این پوشاک تنها به ظاهر آنها محدود نیست بلکه در بسیاری از موارد، حاصل دانش نسل‌به‌نسل، مهارت‌های دستی و شناخت مواد و شرایط محیطی است. همکاری میان طراحان، پژوهشگران و استادکاران محلی می‌تواند زمینه بهره‌گیری آگاهانه از این میراث را در طراحی معاصر فراهم کند.
چگونه می‌توان میان میراث پوشاک ایرانی_اسلامی و نیاز‌های فرهنگی نسل امروز ارتباط برقرار کرد؟
این ارتباط نیازمند شناخت همزمان میراث فرهنگی و شرایط زندگی امروز است. طراحی لباس باید به نیاز‌ها و سلیقه مخاطب توجه کند و در عین حال از ظرفیت‌های فرهنگی و زیبایی‌شناختی کشور بهره بگیرد. کیفیت، راحتی، دوام و قیمت نیز در انتخاب لباس اهمیت دارد؛ بنابراین پیوند میان هویت فرهنگی و زندگی معاصر زمانی مؤثر خواهد بود که محصول نهایی، علاوه بر برخورداری از پشتوانه فرهنگی، پاسخگوی نیاز‌های روزمره مخاطب باشد.
هنر‌های سنتی و صنایع دستی چگونه می‌توانند در طراحی معاصر نقش داشته باشند؟
هنر‌های سنتی بخشی از ظرفیت فرهنگی و هنری کشورند و مطالعه آنها می‌تواند زمینه‌های تازه‌ای برای طراحی فراهم کند. شناخت شیوه‌های ساخت، مواد، بافت‌ها و ویژگی‌های بصری این هنرها به طراح امکان می‌دهد با پشتوانه بیشتری ایده‌پردازی کند. نساجی سنتی، سوزن‌دوزی و رودوزی‌های محلی ازجمله ظرفیت‌هایی هستند که می‌توانند در این مسیر مورد توجه قرار گیرند. البته استفاده از این هنرها باید با توجه به کیفیت تولید، هزینه، مهارت استادکاران و ضرورت حفظ دانش بومی همراه باشد.
جشنواره چه نقشی در ارتباط میان طراحان، تولیدکنندگان و دیگر فعالان حوزه مد و لباس دارد؟
حوزه مد و لباس یک زنجیره به‌هم‌پیوسته است و ارتباط میان بخش‌های مختلف آن اهمیت زیادی دارد. طراحی، تولید و عرضه نمی‌توانند جدا از یکدیگر پیش بروند. جشنواره می‌تواند زمینه‌ای برای تعامل فعالان این حوزه و معرفی ظرفیت‌های موجود باشد. ارتباط میان طراحان و تولیدکنندگان می‌تواند فاصله میان ایده و امکان اجرای آن را کاهش دهد و به شناخت بهتر نیاز‌های بازار و قابلیت‌های تولید لباس‌های معرف فرهنگ ایران کمک کند.
با توجه به نقش بخش خصوصی در صنعت مد و لباس، چه ضرورتی برای تقویت مشارکت فعالان این حوزه وجود دارد؟
این هنر_صنعت مردمی و اشتغال‌زاست و در فضایی رقابتی با صنعت مد جهان فعالیت می‌کند و بخش خصوصی در تداوم فعالیت آن نقش مهمی دارد. از این رو، فراهم کردن زمینه مشارکت و تعامل فعالان مختلف باید مورد توجه باشد. تقویت ارتباط میان طراحان، تولیدکنندگان و دیگر بخش‌های مرتبط می‌تواند به استفاده بهتر از ظرفیت‌های موجود کمک کند. توسعه این ارتباط‌ها همچنین می‌تواند فرصت‌هایی برای اشتغال، گسترش کسب‌وکار‌های خلاق و عرضه محصولات متناسب با نیاز مخاطبان ایجاد کند.
شبکه‌سازی بین‌المللی چه جایگاهی در مسیر پیش‌روی مد و لباس ایران دارد؟
شبکه‌سازی بین‌المللی یکی از محور‌های مورد توجه در حوزه مد و لباس است. ارتباط با فعالان و نهاد‌های بین‌المللی می‌تواند زمینه آشنایی با تجربه‌های دیگران و معرفی توانمندی‌های این حوزه را فراهم کند. میراث هنری و فرهنگی ایران ظرفیت مناسبی برای معرفی در عرصه‌های بین‌المللی دارد، اما بهره‌گیری از این ظرفیت به کیفیت تولید، نوآوری و توانایی برقراری ارتباط با بازار‌های مختلف نیز وابسته است. شناخت ظرفیت‌های داخلی و پیوند آنها با فرصت‌های بیرونی در این مسیر اهمیت دارد.
آیا می‌توان خاستگاه فرهنگی و منطقه‌ای برند‌های ایرانی را به بخشی از هویت فرهنگی آنها تبدیل کرد؟
هر منطقه از کشور از ظرفیت‌های فرهنگی، هنری و تولیدی خاص خود برخوردار است و شناخت این ظرفیت‌ها می‌تواند به تعریف هویت محصولات کمک کند. استفاده از مواد بومی، همکاری با هنرمندان محلی و توجه به ویژگی‌های فرهنگی یک منطقه می‌تواند به تمایز محصولات ایرانی بینجامد. البته تبدیل این ظرفیت‌ها به هویت پایدار یک برند، به پژوهش، کیفیت تولید، شناخت بازار و احترام به حقوق صاحبان دانش و مهارت‌های سنتی نیاز دارد.
در نهایت چه انتظاری می‌توان از کشف ایران در چهاردهمین جشنواره مد و لباس فجر داشت؟
کشف ایران فرصتی برای توجه دوباره به ظرفیت‌های فرهنگی و هنری کشور در حوزه مد و لباس است. میزبانی اصفهان نیز امکان استفاده از ظرفیت‌های یک استان و مشارکت گسترده‌تر فعالان را فراهم می‌کند. در کنار این موضوع، تعامل میان بخش‌های مختلف این هنر/صنعت و توجه به ظرفیت‌های بخش خصوصی اهمیت دارد. نتیجه مطلوب آن است که جشنواره بتواند زمینه شناخت بیشتر توانمندی‌های کشور، ارتباط میان فعالان و توجه جدی‌تر به پیوند فرهنگ و طراحی را فراهم کند. اهمیت این رویداد در فرصتی است که برای بازاندیشی درباره نسبت میان میراث فرهنگی و نیاز‌های زندگی امروز ایجاد می‌کند. طراحی لباس می‌تواند عرصه‌ای برای بازخوانی این میراث باشد؛ عرصه‌ای که در آن شناخت تاریخی، خلاقیت هنری و نیاز مخاطب در کنار یکدیگر قرار می‌گیرد. کشف ایران زمانی می‌تواند به افقی فراتر از یک عنوان جشنواره‌ای تبدیل شود که شناخت فرهنگی را به فرآیندی مستمر در آموزش، طراحی، تولید و عرضه پیوند دهد.