فرارو– دیوید فروم، تحلیلگر ارشد مسائل خاورمیانه در نشریه آتلانتیک
به گزارش فرارو به نقل از نشریه آتلانتیک، دونالد ترامپ شامگاه جمعه از توافقی «عظیم» برای خرید گازوئیل از روسیه خبر داد. این تصمیم در شرایطی اعلام شد که افزایش قیمت انرژی به مسئله‌ای سیاسی برای دولت آمریکا تبدیل شده و انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره در پیش است. ترامپ تلاش می کند خود را حامی رانندگان کامیون و کشاورزان آمریکایی نشان دهد، اما ابعاد توافق نشان می‌دهد که حجم سوخت موردنظر در مقایسه با بازار داخلی آمریکا بسیار محدود است. در مقابل، این توافق می‌تواند برای ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، فرصتی مهم برای بازگشت به بازار انرژی فراهم کند و فشارهای اقتصادی واردشده بر مسکو را کاهش دهد.
فروم پیامدهای این توافق را فراتر از یک معامله تجاری می‌داند. از نگاه او، روسیه ممکن است از آن برای تقویت موقعیت خود در جنگ اوکراین استفاده کند؛ در حالی که کی‌یف همچنان به حمایت اطلاعاتی آمریکا نیاز دارد. او همچنین با اشاره به گزارش‌هایی درباره معاملات اقتصادی پیشنهادی مسکو به اطرافیان ترامپ، احتمال تعارض میان منافع عمومی آمریکا و منافع مالی برخی افراد نزدیک به دولت را مطرح می‌کند.
چرا توافق با روسیه قیمت گازوئیل آمریکا را کاهش نمی‌دهد؟
ایالات متحده یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان گازوئیل جهان است. پالایشگاه‌های این کشور روزانه حدود ۵.۲ میلیون بشکه گازوئیل تولید می‌کنند، در حالی که مصرف داخلی به حدود ۳.۷ میلیون بشکه در روز می‌رسد. مازاد تولید به بازارهای خارجی صادر می‌شود و در ماه‌های اخیر، صادرات روزانه آمریکا از ۱.۵ میلیون بشکه فراتر رفته است.
آمریکا با وجود ظرفیت بالای تولید، روزانه حدود ۱۵۴ هزار بشکه گازوئیل از کانادا وارد می‌کند. این واردات به ساختار شبکه‌های انتقال سوخت مربوط است؛ برای نمونه، تأمین منطقه نیوانگلند از پالایشگاه‌های نیوبرانزویک کانادا ارزان‌تر از انتقال سوخت از پالایشگاه‌های واقع در سواحل خلیج مکزیک آمریکا تمام می‌شود.
در مقایسه با این ارقام، حجم گازوئیل مورد توافق ترامپ و پوتین حدود ۲.۲۵ میلیون بشکه اعلام شده است؛ مقداری معادل تقریباً ۱۶ ساعت مصرف داخلی آمریکا، ۱۰ ساعت تولید این کشور یا ۱۴ روز واردات گازوئیل از کانادا. بنابراین، این محموله در برابر ابعاد بازار آمریکا ناچیز است.
عامل مهم‌تر آن است که قیمت گازوئیل در آمریکا عمدتاً تابع بازار جهانی است، نه صرفاً عرضه و تقاضا در آمریکای شمالی. جنگ ایران عرضه سوخت از خاورمیانه را مختل کرده و فشار بر قیمت‌های جهانی را افزایش داده است. پیش از جنگ، اروپا روزانه بیش از ۵۰۰ هزار بشکه گازوئیل از خلیج فارس وارد می‌کرد. روسیه نیز در سال ۲۰۲۵ با صادرات روزانه حدود ۸۱۷ هزار بشکه، دومین صادرکننده بزرگ گازوئیل جهان بود و افزایش قیمت انرژی فرصت مناسبی برای کسب درآمد بیشتر در اختیار مسکو قرار داده بود.
از این منظر، ورود محموله‌ای محدود از روسیه به بازار، به‌تنهایی نمی‌تواند اختلال‌های گسترده عرضه جهانی را جبران کند. در نتیجه، وعده ترامپ برای تأمین گازوئیل روسیه لزوماً به معنای کاهش هزینه سوخت برای مصرف‌کنندگان آمریکایی نیست.
حملات اوکراین به زیرساخت‌های انرژی روسیه
آمریکا پیش‌تر با اعمال تحریم بر صادرات انرژی روسیه تلاش کرده بود منابع مالی مسکو را محدود کند و به اوکراین در جنگ کمک برساند. بااین‌حال، موضع ترامپ در قبال این سیاست همواره یکسان نبوده است. او در سپتامبر ۲۰۲۵ تعرفه‌هایی علیه هند اعلام کرد تا این کشور را به دلیل خرید نفت روسیه تحت فشار قرار دهد، اما در فوریه بعدی این تعرفه‌ها را لغو کرد.
در همین حال، اوکراین با گسترش حملات پهپادی و موشکی روسیه علیه غیرنظامیان خود، حملات متقابلی را علیه زیرساخت‌های انرژی روسیه آغاز کرد. بر اساس برآوردهای اوکراین، تا اواخر تابستان ۲۰۲۶ حدود ۴۳ درصد از ظرفیت پالایشگاهی روسیه از مدار خارج شده بود. گزارش‌های اوکراینی همچنین از کاهش تولید نفت روسیه از روزانه ۵.۶ میلیون بشکه پیش از جنگ ایران به حدود ۴.۱ میلیون بشکه در اواخر تابستان حکایت داشتند.
مسکو در ژوئیه صادرات گازوئیل را ممنوع کرد و این ممنوعیت تا اکتبر تمدید شد. حامیان اوکراین حملات به زیرساخت‌های انرژی روسیه را موفقیتی مهم در تضعیف توان اقتصادی و نظامی مسکو ارزیابی کردند. بااین‌حال، محدود شدن صادرات روسیه به افزایش قیمت گازوئیل در آمریکا نیز کمک کرد؛ قیمت این سوخت در ژوئیه از پنج دلار و در سپتامبر از شش دلار به‌ازای هر گالن فراتر رفت.
نگرانی از پیامدهای افزایش قیمت سوخت برای جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، بر تصمیم ترامپ تأثیر گذاشته است. در این چارچوب، توافق با روسیه می‌تواند به کاهش فشار بر بازار انرژی کمک کند، اما در عین حال دستاوردهای اوکراین در هدف قرار دادن منابع درآمدی مسکو را نیز تضعیف خواهد کرد.
معاملات چندمیلیارددلاری و نگرانی درباره نزدیکان ترامپ
از زمان بازگشت ترامپ به قدرت در سال ۲۰۲۵، مقام‌های روسیه طرح‌های اقتصادی پرسودی را به اطرافیان رئیس‌جمهور آمریکا پیشنهاد کرده‌اند. وال‌استریت ژورنال در نوامبر ۲۰۲۵ از گفت‌وگوهای محرمانه در میامی میان کیریل دمیتریف، رئیس صندوق ثروت ملی روسیه، و استیو ویتکاف و جرد کوشنر، مذاکره‌کنندگان ترامپ، گزارش داد.
بر اساس این گزارش، راهبرد کرملین بر دور زدن ساختار سنتی امنیت ملی آمریکا و تغییر نگاه دولت واشنگتن به روسیه متمرکز بود؛ به‌گونه‌ای که مسکو به‌جای تهدیدی نظامی، فرصتی اقتصادی معرفی شود. پیشنهاد معاملات چندمیلیارددلاری در حوزه انرژی و عناصر کمیاب می‌توانست نقشه اقتصادی اروپا را تغییر دهد و شکاف میان آمریکا و متحدان سنتی آن را افزایش دهد.
این گزارش همچنین به روابط نزدیک ویتکاف با ترامپ و سرمایه‌گذاری‌های چندمیلیارددلاری کشورهای عربی در صندوق سرمایه‌گذاری کوشنر اشاره کرده بود. نیویورک تایمز نیز هفته گذشته از پیشنهاد معامله‌ای چندمیلیارددلاری درباره دارایی‌های شرکت نفتی لوک‌اویل روسیه خبر داد که به ادعای این گزارش، می‌توانست به سود یکی از حامیان مالی ترامپ و دو مجموعه خاورمیانه‌ای مرتبط با کوشنر یا خانواده ویتکاف باشد.
سخنگوی ویتکاف در واکنش به گزارش نیویورک تایمز اعلام کرد که او در این موضوع تعارض منافع ندارد و از آن منفعت مالی مستقیم نمی‌برد. همچنین منبعی آگاه از دیدگاه‌های ویتکاف به وال‌استریت ژورنال گفته بود که او اطمینان دارد هر توافقی با روسیه به سود گسترده آمریکا خواهد بود نه فقط گروه کوچکی از سرمایه‌گذاران.
بااین‌حال، فروم تأکید می‌کند که سودآوری چنین طرح‌هایی به امنیت زیرساخت‌های انرژی روسیه وابسته است. اگر پالایشگاه‌ها و تأسیسات نفتی این کشور همچنان هدف حملات پهپادی اوکراین قرار گیرند، ارزش اقتصادی این دارایی‌ها کاهش خواهد یافت. از نگاه منتقدان، این وضعیت می‌تواند زمینه‌ساز معامله‌ای ضمنی باشد: فشار بر اوکراین برای توقف حملات در برابر فراهم شدن فرصت‌های اقتصادی بیشتر برای روسیه و افرادی که با دولت ترامپ ارتباط دارند. این ادعا تفسیری انتقادی از انگیزه‌های مسکو است و به‌معنای اثبات وجود توافقی صریح در این زمینه نیست.
گازوئیل روسیه؛ اهرمی برای فشار بر کی‌یف؟
یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها درباره توافق جدید، احتمال کاهش حمایت امنیتی آمریکا از اوکراین است. واشنگتن مدت‌هاست کمک‌های خود به کی‌یف را متوقف کرده، اما همچنان اطلاعات مهمی در اختیار این کشور قرار می‌دهد. قطع این همکاری می‌تواند توان اوکراین برای شناسایی تهدیدها و اجرای عملیات نظامی را محدود کند.
روزنامه کی‌یف پست گزارش داده است که ویتکاف و کوشنر تهدید کرده‌اند اگر اوکراین حملات خود به زیرساخت‌های انرژی روسیه را ادامه دهد، اشتراک‌گذاری اطلاعات با کی‌یف متوقف خواهد شد. هم‌زمان، گزارش‌هایی درباره برنامه کش پاتل، رئیس اداره تحقیقات فدرال آمریکا، برای سفر به روسیه منتشر شده است؛ سفری که شماری از اعضای کنگره خواستار لغو آن شده‌اند.
با وجود این تحولات، ابهام‌های مهمی درباره توافق گازوئیلی باقی مانده است. مشخص نیست ترامپ از نظر قانونی تا چه اندازه اختیار خرید فرآورده‌های نفتی مشمول تحریم‌های روسیه را دارد و آیا مسکو اساساً ذخایر کافی برای اجرای تعهدات اعلام‌شده در اختیار دارد یا خیر.
در نهایت، اهمیت توافق نه در حجم محدود گازوئیل، بلکه در پیامدهای سیاسی و امنیتی احتمالی آن نهفته است. اگر این معامله به کاهش فشار تحریم‌ها علیه روسیه یا محدود شدن همکاری اطلاعاتی آمریکا با اوکراین منجر شود، مسکو می‌تواند هم‌زمان از درآمد انرژی بیشتر و تضعیف توان دفاعی کی‌یف بهره ببرد. فروم با تأکید بر همین نگرانی‌ها، توافق را نشانه‌ای دیگر از آسیب‌پذیری سیاست ترامپ در برابر پیشنهادهای اقتصادی پوتین می‌داند؛ انتقادی که در نهایت پرسشی اساسی را مطرح می‌کند: آیا تلاش برای کاهش قیمت سوخت در آمریکا، به بهای تقویت موقعیت روسیه در جنگ اوکراین تمام خواهد شد؟