به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در مشهد، ایوب دهقانکار چهارشنبه شب در بیست و ششمین جشنواره ملی صنعت چاپ خراسان رضوی در محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی مشهد گفت: جشنواره صنعت چاپ، فقط یک آیین برای معرفی برگزیدگان و تجلیل از فعالان یک صنف نیست؛ این جشنواره فرصتی است برای تأمل درباره صنعتی که بیش از چهار قرن با تاریخ فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی ایران همراه بوده و در مقاطع مختلف، نقش‌هایی فراتر از یک فعالیت صنعتی و تجاری بر عهده گرفته است.
صنعت چاپ؛ صنعتی در متن زندگی ایران
وی ادامه داد: چاپ را نباید صرفاً در محدوده چاپ کتاب، روزنامه، نشریه یا محصولات فرهنگی تعریف کرد. صنعت چاپ امروز یک فراصنعت است؛ صنعتی که با فرهنگ و دانش آغاز می‌شود، اما دامنه آن تا اقتصاد، تجارت، صنعت، دارو، غذا، کشاورزی، صادرات و حتی امنیت اقتصادی کشور امتداد پیدا می‌کند.
وی بیان کرد: هر کالایی که در بازار عرضه می‌شود، برای معرفی، شناسایی، بسته‌بندی، انتقال اطلاعات و ورود به زنجیره تجارت، به نحوی با صنعت چاپ ارتباط دارد؛ بنابراین وقتی از حمایت از صنعت چاپ سخن می‌گوییم، در واقع از حمایت از بخش مهمی از زنجیره تولید کشور سخن می‌گوییم.
مشاور علمی، فرهنگی و مدیریتی معاون امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: امروز اگر از تولید ملی سخن می‌گوییم، باید صنعت چاپ را نیز در کنار آن ببینیم؛ اگر از صادرات سخن می‌گوییم، باید ظرفیت‌های این صنعت را جدی بگیریم؛ و اگر از تاب‌آوری اقتصاد ایران در شرایط دشوار سخن می‌گوییم، باید از مردان و زنانی یاد کنیم که در این صنعت، در سخت‌ترین شرایط، تولید را متوقف نکردند.
صنعت چاپ و روایت مقاومت ایرانی
دهقانکار با اشاره به اینکه شاید بتوان گفت تاریخ صنعت چاپ در ایران، از همان آغاز با مفهوم دفاع از ایران و منافع ملی پیوند خورده است، افزود: در دوره ولایتعهدی عباس میرزا در تبریز، از نخستین آثار مهمی که به شکل رسمی و پیوسته در ایران چاپ شد، «رساله جهادیه» بود؛ اثری که در شرایطی تاریخی و برای دفاع از کشور و مقابله با تهدید خارجی شکل گرفت.
وی ادامه داد: از این منظر، می‌توان گفت چاپ در ایران تنها با انتقال دانش و فرهنگ آغاز نشد؛ بلکه از همان روزهای نخست، با مفهوم مسئولیت اجتماعی و دفاع از منافع ایران نیز پیوند خورد و این پیوند در طول تاریخ ادامه پیدا کرده است.
دهقانکار بیان کرد: در سال‌های دفاع مقدس، صنعت چاپ در خدمت نیازهای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی کشور قرار گرفت و در جنگ‌های اخیر نیز بار دیگر نشان داد که در بزنگاه‌های دشوار، یک صنعت صرفاً اقتصادی نیست؛ بلکه بخشی از ظرفیت ملی کشور است.
وی ادامه داد: در جنگ اخیر، برخی واحدهای چاپ و بسته‌بندی آسیب دیدند، اما بسیاری از فعالان این حوزه اجازه ندادند چرخه تولید متوقف شود. این رفتار را باید دید، شنید و ثبت کرد.
مشاور علمی، فرهنگی و مدیریتی معاون امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اضافه کرد: در شرایطی که کشور با فشارهای سنگین و شرایط جنگی مواجه بود، صنعت چاپ و بسته‌بندی تلاش کرد چراغ تولید را روشن نگه دارد. این یعنی مسئولیت‌پذیری اقتصادی؛ یعنی اینکه یک صنعت در شرایط سخت، تنها به سود و زیان کوتاه‌مدت خود نگاه نمی‌کند، بلکه خود را بخشی از سرنوشت کشور می‌داند.
وی با بیان اینکه من امروز از طرف دولت و از طرف مردم ایران، از این مسئولیت‌پذیری تشکر می‌کنم، گفت: از آنهایی که واحدشان آسیب دید اما دوباره ایستادند؛ آنهایی که در شرایط دشوار مواد اولیه تهیه کردند؛ از کارگرانی که در سخت‌ترین روزها پای دستگاه‌های تولید ماندند و از مدیرانی که نگذاشتند مشکلات، چرخه تولید را متوقف کند، تشکر می‌کنم. اینها فقط فعالان یک صنعت نیستند؛ آنها بخشی از سرمایه اجتماعی و اقتصادی ایران‌اند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اینکه اما جنگ تنها موشک و میدان نبرد نیست، افزود: امروز کشور با نوع دیگری از فشار نیز مواجه است؛ فشار اقتصادی، تحریم، دشواری تأمین مواد اولیه، محدودیت‌های ارزی، افزایش هزینه‌های تولید، مشکلات نقدینگی و فرسودگی ماشین‌آلات، صنعت چاپ همه این فشارها را با تمام وجود احساس کرده است.
مشاور علمی، فرهنگی و مدیریتی معاون امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: مواد اولیه، کاغذ، مرکب، زینک، قطعات و تجهیزات، تأمین ارز، تسهیلات بانکی، مالیات، بیمه و هزینه‌های انرژی، تنها بخشی از مسائلی است که فعالان این صنعت با آن مواجه‌اند؛ با این حال، کارنامه صنعت چاپ در همین شرایط نیز قابل توجه است.
دهقانکار عنوان کرد: در سال ۱۴۰۴، واردات محصولات چاپی ۶۰ درصد کاهش یافت و صادرات محصولات چاپی ۵۵ درصد افزایش پیدا کرد. این ارقام فقط یک آمار تجاری نیست؛ این ارقام نشانه آن است که صنعت چاپ، در شرایط دشوار اقتصادی، توانسته بخشی از نیاز کشور را با اتکا به ظرفیت داخلی پاسخ دهد و در عین حال، سهم خود را در بازارهای خارجی افزایش دهد. این اتفاق، حاصل یک همکاری است؛ همکاری فعالان صنعت، تشکل‌های صنفی، دستگاه‌های دولتی و مجموعه‌هایی که به آینده تولید در ایران باور دارند.
وی با اشاره به اینکه اما باید صادقانه بگوییم که آنچه امروز داریم با آنچه شایسته صنعت چاپ ایران است، فاصله دارد، افزود: ما نباید صرفاً به بقای صنعت چاپ قانع باشیم؛ هدف ما باید رشد، نوسازی، رقابت‌پذیری و توسعه صادرات این صنعت باشد.
وی با بیان اینکه در وزارت فرهنگ، تلاش کرده‌ایم مسائل صنعت چاپ را نه به صورت موردی، بلکه به صورت یک مجموعه به‌هم‌پیوسته ببینیم، افزود: در تعامل با وزارت صنعت، معدن و تجارت و با مشارکت تشکل‌های تخصصی، مجموعه‌ای از مسائل اصلی صنعت چاپ از جمله تأمین ارز، تسهیلات، واردات و صادرات، نوسازی تجهیزات و خسارات ناشی از جنگ مورد بررسی قرار گرفته است و برای پیگیری آنها، سازوکار مشترک میان دستگاه‌های مسئول و فعالان صنعت در نظر گرفته شده است؛ اما این کارگروه نباید صرفاً محلی برای طرح مشکلات باشد.
مشاور علمی، فرهنگی و مدیریتی معاون امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به اینکه هدف باید رسیدن به راه‌حل‌های عملیاتی باشد، افزود: ما نیازمند سیاستی هستیم که در آن تأمین مواد اولیه، پایدار و قابل پیش‌بینی باشد؛ نوسازی ماشین‌آلات چاپ تسهیل شود؛ دسترسی بنگاه‌های این صنعت به تسهیلات مالی افزایش پیدا کند؛ مسائل مالیاتی و تأمین اجتماعی با نگاه به واقعیت‌های این صنعت بررسی شود؛ صادرات محصولات چاپی توسعه پیدا کند و ظرفیت تشکل‌های تخصصی صنعت چاپ در تصمیم‌سازی‌های دولتی جدی‌تر گرفته شود.
دهقانکار تاکید کرد: صنعت چاپ ایران باید از مرحله «مدیریت مشکلات» به مرحله «طراحی آینده» برسد.
چاپ و آینده فرهنگی ایران
وی در ادامه سخنان خود با اشاره به اینکه ما در وزارت فرهنگ، صنعت چاپ را فقط به دلیل نقش اقتصادی آن دنبال نمی‌کنیم، افزود: چاپ، یکی از زیرساخت‌های فرهنگ است و کتاب بدون چاپ به مخاطب گسترده نمی‌رسد.
دهقانکار با اشاره به اینکه اندیشه بدون امکان انتشار، دامنه اجتماعی پیدا نمی‌کند، افزود: ادبیات بدون صنعت نشر و چاپ نمی‌تواند در جامعه جریان پیدا کند و حتی در عصر دیجیتال نیز، چاپ از بین نرفته است؛ بلکه در حال تغییر ماهیت و پیدا کردن کارکردهای جدید است.
مشاور علمی، فرهنگی و مدیریتی معاون امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اضافه کرد: آینده صنعت چاپ متعلق به کسانی است که فناوری را با تجربه سنتی خود پیوند بزنند؛ از چاپ دیجیتال و هوشمندسازی تا بسته‌بندی‌های نوین، چاپ امنیتی، چاپ تخصصی و بازارهای منطقه‌ای و بین‌المللی.
وی تاکید کرد: ما باید از ظرفیت‌های جدید فناوری برای رقابتی‌تر کردن صنعت چاپ استفاده کنیم.
دهقانکار خطاب به خانواده صنعت چاپ گفت: شما در روزهای عادی، بخشی از چرخه تولید و فرهنگ کشور هستید؛ اما در روزهای دشوار، اهمیت واقعی خود را نشان می‌دهید. در جنگ، ایستادید و در فشار اقتصادی، تولید را ادامه دادید و در محدودیت‌های تجاری، به سمت بازارهای صادراتی حرکت کردید.
وی اضافه کرد: خانواده صنعت چاپ در شرایطی که بسیاری از صنایع با مشکلات جدی مواجه بودند، تلاش کرد چراغ این صنعت خاموش نشود و اینها فقط موفقیت‌های یک صنف نیست بلکه بخشی از کارنامه تاب‌آوری اقتصادی ایران است.
مشاور علمی، فرهنگی و مدیریتی معاون امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: امروز وظیفه دولت نیز این است که در کنار شما بایستد؛ موانع را کاهش دهد، زمینه سرمایه‌گذاری و نوسازی را فراهم کند و اجازه ندهد صنعت چاپ ایران، با این پیشینه و این ظرفیت، درگیر مشکلاتی شود که با سیاست‌گذاری درست قابل حل است.
دهقانکار گفت: ما به آینده صنعت چاپ ایران شامل کارآفرینانش، متخصصانش، کارگرانش و جوانانش و به نسلی که می‌تواند صنعت چاپ ایران را از یک صنعت مقاوم و تاب‌آور، به یک صنعت پیشرو، رقابت‌پذیر و صادرات‌محور تبدیل کند، باور داریم.
وی عنوان کرد: صنعت چاپ ایران در تاریخ خود بارها نشان داده است که در لحظه‌های سخت، پای ایران می‌ایستد و امروز نوبت ماست که پای صنعت چاپ بایستیم.
مشاور علمی، فرهنگی و مدیریتی معاون امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اظهار امیدواری کرد که جشنواره صنعت چاپ، علاوه بر بزرگداشت گذشته پرافتخار این صنعت، سکوی پرتابی برای آینده آن باشد.
۲۵ درصد صادرات محصولات چاپی کشور سهم واحدهای چاپی خراسان رضوی
همچنین معاون فرهنگی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی در بیست و ششمین جشنواره صنعت چاپ خراسان رضوی در این مراسم گفت: یک‌چهارم صادرات محصولات چاپی کشور توسط واحدهای چاپی خراسان رضوی انجام می‌شود که این میزان، بیانگر ظرفیت و توانمندی صنعت چاپ استان در عرصه ملی و بین‌المللی است.
یوسف امینی افزود: ۱۲۴ سال از ورود نخستین دستگاه چاپ صنعتی به مشهد (مطبعه توس) می‌گذرد؛ صنعتی که در بدو ورود یک مهارت بود، سپس به دانش تبدیل شد و امروز به عنوان یک فناوری پیشرفته در خدمت جامعه و مردم قرار دارد.
وی خراسان رضوی را پیشگام در راه‌اندازی شهرک صنعت چاپ و نشر کشور دانست و تصریح کرد: برای تداوم این موفقیت و تربیت نیروی متخصص آینده، رشته «چاپ» برای نخستین بار در هنرستان هنرهای چاپ پسرانه مشهد با همت معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی راه‌اندازی شده است که گامی مهم در راستای تامین نیروی جوان و آموزش‌دیده محسوب می‌شود.
امینی با دعوت از فعالان این صنعت برای ارائه پیشنهادهای تخصصی برای پیگیری در سطح ملی از توانمندی‌های این استان به عنوان قطب تاثیرگذار چاپ در کشور یاد کرد.