برنده نوبل فیزیک ۲۰۲۶ روز سه‌شنبه، ۱۴ مهر، اعلام شد.
آکادمی سلطنتی علوم سوئد جایزه نوبل فیزیک سال ۲۰۲۶ را به فرانسیس هالزن، فیزیکدان بلژیکی به خاطر مشارکت‌های تعیین‌کننده در رصدخانه نوترینو آیس‌کیوب (IceCube) و کشف نوترینو‌های پرانرژی با منشأ اخترفیزیکی اهدا کرد.
هالزن، متوجه شد که می‌توان از یخ قطب جنوب برای ردیابی ذراتی به نام نوترینو استفاده کرد. بینش و رهبری علمی او برای رصدخانه نوترینوی IceCube -یک کیلومتر مکعب یخ که مجهز به حسگر‌های نوری است- اساسی بوده است؛ با استفاده از IceCube، محققان می‌توانند نوترینو‌ها را از فرآیند‌های بسیار غنی از انرژی در کیهان دوردست به دام بیندازند.
نوترینو‌ها همه جا هستند، اما خود را آشکار نمی‌کنند؛ آنها بدون اینکه ما متوجه شویم، از زمین و بدن ما عبور می‌کنند. به ندرت، یک نوترینو واحد با هسته اتم تعامل می‌کند، که این امر کشف آنها را برای کسی که تجهیزات مناسب دارد، ممکن می‌سازد.
دانشمندان مدت‌هاست می‌دانند که کیهان دارای شتاب‌دهنده‌های ذرات طبیعی است که ذراتی با انرژی تا یک میلیون برابر بیشتر از آنچه در آزمایشگاه‌های روی زمین می‌توان به دست آورد، شلیک می‌کنند. بسیاری از اطلاعات در مورد این منابع مرموز است؛ آنها چه هستند، کجا هستند و فرآیند‌های اصلی درون آنها چیست؟
نوترینو‌هایی با انرژی بسیار بالا در همان محیط‌هایی مانند سایر ذرات ایجاد می‌شوند؛ با این حال، برخلاف سایر ذرات، نوترینو‌ها بدون تغییر جهت یا از دست دادن انرژی به ما می‌رسند. این بدان معناست که آنها می‌توانند اطلاعاتی را ارائه دهند که از هیچ راه دیگری در دسترس نیستند.
فرانسیس هالزن برای اولین بار در سال ۱۹۸۸ دیدگاه خود را برای گرفتن نوترینو‌ها در قطب جنوب ارائه کرد: هنگامی که یک نوترینو با هسته اتم برخورد می‌کند، نوری تولید می‌کند که می‌تواند توسط حسگر‌ها در یخ‌های شفاف یخچالی ردیابی شود.
یخ قطب جنوب مزایای بسیاری دارد، زیرا از انواع مختلف تداخل عاری است و این منطقه از نظر زمین‌شناسی پایدار است و هیچ زلزله‌ای در آن رخ نمی‌دهد. هالزن و ایده او به زودی حمایت سایر محققان را به دست آوردند و تنها چند سال بعد، آزمایش‌های اولیه روی حسگر‌ها در یخ انجام شد.
نوترینو‌های کیهانی با انرژی بسیار بالا بسیار کمیاب هستند، بنابراین برای مشاهده تعداد کافی از برخوردها، حجم عظیمی از یخ مورد نیاز است. IceCube مساحتی بالغ بر یک کیلومتر مکعب را پوشش می‌دهد و در سال ۲۰۱۱ تکمیل شد.
محققان سپس اولین نوترینو‌های پرانرژی را کشف کردند و چند سال بعد، توانستند کشف خود از نوترینو‌هایی را که باید منشأ آنها بسیار دورتر از منظومه شمسی ما باشد، منتشر کنند. جست‌وجوی منابع نوترینو جهان می‌تواند به‌طور جدی آغاز شود.
مارک پیرس، رئیس کمیته نوبل فیزیک می‌گوید: فرانسیس هالزن ریاست یک تیم بین‌المللی از محققان و مهندسان را بر عهده داشته است که ابزاری فوق‌العاده در اختیار ما قرار داده‌اند. سرسختی و دیدگاه علمی او راه را برای نوع جدیدی از نجوم هموار کرده است.
تعاملات نوترینو که به‌طور مداوم توسط IceCube جمع‌آوری می‌شوند، دانش جدیدی در مورد محیط‌های خشنی که نوترینو‌های پرانرژی می‌توانند در آنها ایجاد شوند، در اختیار محققان قرار می‌دهد و حتی می‌تواند پدیده‌های کیهانی ناشناخته قبلی را آشکار کند.
انتهای پیام/