این ویژگی باعث می‌شود انتخاب نان‌های تهیه‌شده از آرد کامل، جو دوسر، برنج قهوه‌ای و دیگر غلات کامل، علاوه بر افزایش تنوع غذایی، به بهبود کیفیت کلی رژیم غذایی کمک کند.

اهمیت غلات کامل زمانی بیشتر مشخص می‌شود که مصرف آنها جایگزین بخش مهمی از غلات تصفیه‌شده شود، زیرا هدف تنها افزودن یک ماده غذایی جدید به برنامه غذایی روزانه نیست، بلکه ایجاد تعادل بهتر در ترکیب رژیم غذایی است. چنین تغییری در کنار مصرف سبزیجات و میوه‌ها، دریافت مناسب پروتئین، فعالیت بدنی و کنترل عوامل خطر، می‌تواند بخشی از یک الگوی زندگی سالم برای مراقبت از سلامت قلب باشد. البته هیچ ماده غذایی به‌تنهایی نمی‌تواند از بیماری‌های قلبی پیشگیری کند و اثر واقعی آن باید در کنار مجموع عادات غذایی و سبک زندگی فرد ارزیابی شود.

مصرف غلات کامل با سلامت بهتر قلب عروق مرتبط است

دکتر علیرضا استادرحیمی، رئیس مرکز تحقیقات تغذیه دانشگاه علوم پزشکی تبریز در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به مقاله مصرف غلات کامل و خطرات قلبی‌متابولیک، اظهار کرد: غلات کامل سال‌هاست در مطالعات مشاهده‌ای با سلامت بهتر قلب و عروق مرتبط دانسته می شود، اما نتایج مطالعات کارآزمایی تصادفی‌شده درباره برخی پیامدها، از جمله وزن بدن، چربی‌های خون و کنترل قند خون، همیشه کاملاً یکسان نبوده است.

وی افزود: هدف از انجام این مطالعه، گردآوری شواهد حاصل از کارآزمایی‌های تصادفی‌شده در قالب یک متاآنالیز بود تا علاوه بر بررسی اینکه آیا مصرف غلات کامل بر عوامل خطر قلبی‌متابولیک اثر دارد، مشخص شود میزان مصرف چگونه بر اندازه این اثر تأثیر می‌گذارد، به بیان دیگر، هدف این بود که مشخص شود نه‌تنها غلات کامل مفید هستند، بلکه در چه محدوده‌ای از مصرف، بهبود عوامل خطر بیشتر مشاهده می‌شود.

وی ادامه داد: مهم‌ترین پیام مطالعه این است که غلات کامل ممکن است از طریق ایجاد بهبودهایی نسبتا متوسط اما همزمان در چند عامل خطر قلبی‌متابولیک به سلامت قلب و عروق کمک کنند و لزوماً قرار نیست اثر بسیار بزرگی بر یک عامل خطر خاص داشته باشند.

استادرحیمی خاطرنشان کرد: میزان هر یک از این تغییرات به‌صورت جداگانه نسبتاً متوسط بود، اما اهمیت بالقوه غلات کامل می‌تواند از این واقعیت ناشی شود که چندین عامل خطر به‌طور هم‌زمان و در یک جهت مطلوب تغییر می‌کنند.

وی تأکید کرد: مطالعات انجام‌شده عوامل خطر قلبی‌عروقی را اندازه‌گیری کرده‌اند و نه مستقیماً سکته قلبی، سکته مغزی یا مرگ قلبی‌عروقی را، بنابراین نمی‌توان بر اساس این متاآنالیز به‌تنهایی میزان مشخصی از کاهش حوادث قلبی‌عروقی را اثبات کرد.

رئیس مرکز تحقیقات تغذیه با بیان اینکه غلات کامل می‌توانند در چارچوب یک الگوی غذایی سالم مورد استفاده قرار گیرند، گفت: انواع مختلف غلات کامل را می‌توان به شکل‌های متنوعی در رژیم غذایی روزانه گنجاند و در بسیاری از موارد، جایگزین کردن غلات کامل به‌جای غلات تصفیه‌شده می‌تواند تغییری ساده و عملی برای بهبود کیفیت کلی رژیم غذایی و عوامل خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی باشد.

میزان مصرف غلات کامل برای سلامت قلب و عروق چقدر است؟

دکتر مجید مبصری، رئیس مرکز تحقیقات غدد درون‌ریز دانشگاه علوم پزشکی تبریز در گفت‌وگو با ایسنا درباره میزان مصرف غلات کامل و ارتباط آن با عوامل خطر قلبی‌متابولیک، اظهار کرد: ۶۰ تا ۱۰۰ گرم در روز غلات کامل براساس وزن خشک (۱۱۵ تا ۱۹۰ گرم در روز براساس وزن مرطوب) را نباید به‌عنوان یک نسخه غذایی سخت‌گیرانه یا مقدار اجباری برای همه افراد در نظر گرفت، بلکه این میزان محدوده‌ای است که در آن مزایا برای بسیاری از پیامدهای مورد بررسی برجسته‌تر بوده است.

وی درباره اینکه آیا مصرف بیش از این میزان نیز می‌تواند مزایای بیشتری داشته باشد، گفت: نمی‌توان یک نقطه قطعی را که در آن مزایا متوقف می‌شوند مشخص کرد. برای بسیاری از پیامدها، بیشترین بهبود در محدوده حدود ۶۰ تا ۱۰۰ گرم در روز بر اساس وزن خشک مشاهده شد.

مبصری ادامه داد: برای مثال، بیشترین کاهش در کلسترول تام، LDL و تری‌گلیسرید در حدود ۸۰ گرم در روز و بیشترین کاهش فشار خون سیستولیک در حدود ۶۰ تا ۸۰ گرم در روز مشاهده شد.

وی با اشاره به محدودیت داده‌ها در مصرف مقادیر بالای غلات کامل اظهار کرد: تعداد مطالعات در مقادیر بسیار بالا، به‌ویژه بیش از ۱۴۰ گرم در روز، محدود بود و در این سطوح، برآوردها دقت کمتری داشتند. بنابراین نمی‌توان گفت که ۶۰ تا ۱۰۰ گرم یک سقف قطعی است یا اینکه مصرف بیشتر هیچ فایده‌ای ندارد.

مبصری درباره شیوه مصرف غلات کامل نیز گفت: لازم نیست چهار تا شش سروینگ غلات کامل از یک نوع غذا یا در یک زمان مصرف شود و می‌توان آن را در طول روز توزیع کرد، برای مثال بخشی از آن می‌تواند از طریق فرنی یا غلات کامل در وعده صبحانه، نان تهیه‌شده از غلات کامل در ناهار و برنج قهوه‌ای، پاستای سبوس‌دار یا نان‌های تهیه‌شده از غلات کامل در وعده شام تأمین شود. همچنین می‌توان یک سروینگ دیگر نان کامل، جو دوسر یا سایر غلات کامل را در طول روز مصرف کرد. در مجموع، مهم‌تر از یک غذای خاص، مقدار کلی غلات کامل مصرف‌شده در طول روز و جایگزینی آنها با غلات تصفیه‌شده است.

جایگزینی نان سفید و برنج سفید با غلات کامل

دکتر هلدا توتونچی، معاون مرکز تحقیقات غدد درون‌ریز دانشگاه علوم پزشکی تبریز در گفت‌وگو با ایسنا با تأکید بر اهمیت جایگزینی غلات کامل با غلات تصفیه‌شده، اظهار کرد: از نظر عملی، جایگزینی اهمیت زیادی دارد، یعنی به‌جای اینکه صرفاً غذای بیشتری به رژیم غذایی اضافه کنیم، می‌توان بخشی از غلات تصفیه‌شده را با انواع غلات کامل جایگزین کرد. برای مثال، انتخاب نان تهیه‌شده از غلات کامل به‌جای نان سفید یا برنج قهوه‌ای به‌جای برنج سفید می‌تواند مصرف غلات کامل را افزایش دهد، بدون اینکه الزاماً کالری یا حجم غذای مصرفی افزایش پیدا کند.

معاون مرکز تحقیقات غدد درون‌ریز ادامه داد: این موضوع اهمیت دارد، زیرا اثر یک تغییر غذایی تا حدی به این بستگی دارد که چه ماده غذایی با آن جایگزین می‌شود و در نهایت، غلات کامل باید در چارچوب یک الگوی کلی و متعادل غذایی مورد توجه قرار گیرد.

توتونچی درباره این باور که مصرف غلات کامل به دلیل داشتن کربوهیدرات می‌تواند باعث افزایش وزن شود، گفت: یافته‌های این متاآنالیز از چنین تصوری حمایت نمی‌کند. در این مطالعه، مصرف بیشتر غلات کامل با کاهش وزن بدن و دور کمر همراه بود و هم‌زمان بهبودهایی در چربی‌های خون، فشار خون، تنظیم قند خون و برخی نشانگرهای التهاب مشاهده شد.

وی تأکید کرد: این موضوع به معنای آن نیست که غلات کامل به‌تنهایی یک «غذای کاهش وزن» در نظر گرفته شود. اضافه کردن غلات کامل به رژیم غذایی بدون جایگزین کردن آنها با غلات تصفیه‌شده می‌تواند دریافت انرژی کل را افزایش دهد و در نتیجه بخشی از اثرات مطلوب مورد انتظار کمتر شود.

معاون مرکز تحقیقات غدد درون‌ریز دانشگاه خاطر نشان کرد: از نظر عملی بهتر است غلات کامل جایگزین بخشی از غلات تصفیه‌شده شوند؛ برای مثال، نان تهیه‌شده از غلات کامل به‌جای نان سفید یا برنج قهوه‌ای به‌جای برنج سفید مصرف شود.

وی خاطرنشان کرد: غلات کامل را بهتر است نه به‌عنوان یک «ابرغذا» یا یک ماده غذایی منفرد، بلکه به‌عنوان بخشی از یک الگوی غذایی سالم و متعادل در نظر گرفت.

همه غلات کامل اثر یکسانی ندارند

سینا نقشی، دانشجوی دکترای تخصصی علوم تغذیه در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به تفاوت احتمالی اثر انواع غلات کامل اظهار کرد: شواهد موجود نشان می‌دهد همه انواع غلات کامل لزوماً اثر یکسانی ندارند، هرچند شواهد در این زمینه هنوز محدود است.

وی افزود: در تحلیل‌های اکتشافی مطالعه ما، جو دوسر اثر قوی‌تری بر کاهش چربی‌های خون نشان داد، در حالی که برنج قهوه‌ای با بهبودهایی در چربی‌های خون و برخی شاخص‌های التهاب و چاودار با برخی شاخص‌های مرتبط با چربی بدن همراه بود.

این دانشجوی دکترای تخصصی علوم تغذیه با اشاره به باور رایج درباره افزایش وزن بر اثر مصرف غلات کامل، خاطرنشان کرد: یافته‌های این مطالعه از این تصور حمایت نمی‌کند و مصرف بیشتر غلات کامل با کاهش وزن بدن و دور کمر همراه بود؛ با این حال، غلات کامل نباید به‌عنوان یک ماده غذایی مستقل برای کاهش وزن در نظر گرفته شوند.

چرا غلات کامل برای قلب مفیدند؟

سویل کیانی، دانشجوی دکتری تخصصی علوم تغذیه در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به ارتباط مصرف غلات کامل با عوامل خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی اظهار کرد: این مطالعه مستقیماً حوادث قلبی‌عروقی مانند سکته قلبی، سکته مغزی یا مرگ قلبی‌عروقی را اندازه‌گیری نکرده است، اما بر اساس تغییرات مشاهده‌شده در عواملی مانند LDL، تری‌گلیسرید، فشار خون و شاخص‌های متابولیک می‌توان یک برآورد غیرمستقیم از میزان کاهش خطر بیماری های قلبی عروقی ارائه کرد.

وی افزود: بر این اساس، مصرف حدود ۶۰ تا ۱۰۰ گرم غلات کامل در روز بر اساس وزن خشک، که تقریباً معادل چهار تا شش سروینگ است، ممکن است با حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد کاهش در خطر بیماری عروق کرونر قلب و بیماری‌های قلبی‌عروقی همراه باشد. کیانی تأکید کرد: این عدد یک برآورد غیرمستقیم و تقریبی است و به معنای مشاهده مستقیم چنین کاهشی در کارآزمایی‌ها نیست؛ برای تعیین دقیق میزان کاهش حوادث قلبی‌عروقی به مطالعات طولانی‌مدتی نیاز است که این حوادث را مستقیماً بررسی کنند.

وی مهم‌ترین محدودیت مطالعه را نیز کوتاه بودن مدت بسیاری از پژوهش‌ها دانست و گفت: مدت میانه مطالعات حدود هشت هفته بود و همچنین داده‌های مربوط به مصرف بسیار بالا، به‌ویژه بیش از ۱۴۰ گرم در روز، محدود بود.

این پژوهشگر علوم تغذیه خاطرنشان کرد: در آینده به مطالعات طولانی‌مدت‌تر، بررسی گروه‌هایی مانند افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ و افراد دریافت‌کننده داروهای قلبی‌عروقی و همچنین بررسی مستقیم پیامدهای قلبی‌عروقی نیاز داریم.

در همین راستا، نتایج مقاله‌ای با عنوان «مصرف غلات کامل و خطرات قلبی‌متابولیک: یک متاآنالیز از کارآزمایی‌های تصادفی‌شده» که توسط پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی تبریز، از جمله دکتر علیرضا استادرحیمی، دکتر مجید مبصری، دکتر هلدا توتونچی، سینا نقشی و سویل کیانی انجام شده است، تأثیر مصرف غلات کامل بر عوامل خطر قلبی‌متابولیک را بررسی کرده است. پژوهشگران در این مطالعه با تجمیع نتایج ۱۱۰ مقاله کارآزمایی بالینی تصادفی‌شده و حدود ۶۵۰۰ شرکت‌کننده، بررسی کردند که افزایش مصرف غلات کامل چه تأثیری بر شاخص‌هایی از جمله وزن بدن، دور کمر، چربی‌های خون، قند خون، فشار خون و برخی نشانگرهای التهاب دارد و میزان مصرف غلات کامل چگونه می‌تواند اندازه این تغییرات را تحت تأثیر قرار دهد.

نتایج این متاآنالیز نشان داد که جایگزین کردن غلات کامل با غلات تصفیه شده با بهبود مجموعه‌ای از عوامل خطر قلبی‌متابولیک، از جمله کاهش کلسترول تام، LDL، تری‌گلیسرید، فشار خون سیستولیک، وزن بدن و دور کمر همراه است. همچنین بررسی رابطه دوز ـ پاسخ نشان داد که برای بسیاری از پیامدها، آثار مطلوب از حدود ۳۰ تا ۴۰ گرم غلات کامل در روز آغاز می‌شود و در برخی عوامل، بیشترین بهبود در محدوده حدود ۶۰ تا ۱۰۰ گرم در روز مشاهده می‌شود. با این حال، پژوهشگران تأکید کرده‌اند که این مطالعه مستقیماً بروز سکته قلبی، سکته مغزی یا مرگ‌ومیر قلبی‌عروقی را بررسی نکرده است و بنابراین یافته‌های آن به‌تنهایی نمی‌تواند میزان مشخصی از کاهش حوادث قلبی‌عروقی را اثبات کند.

به گزارش ایسنا، این تحقیق که جزئیات کامل آن در مقاله با شناسه https://academic.oup.com/eurheartj/advance-article/doi/10.1093/eurheartj/ehag519/8787855 منتشر شده است، نشان می‌دهد جایگزین کردن غلات کامل با غلات تصفیه شده با بهبود برخی عوامل خطر قلبی‌متابولیک همراه است، اما این یافته به معنای اثبات مستقیم کاهش حوادث قلبی‌عروقی مانند سکته قلبی و سکته مغزی نیست. پژوهشگران همچنین با اشاره به کوتاه بودن مدت بسیاری از مطالعات و محدود بودن داده‌ها درباره میزان بالای مصرف غلات کامل، بر ضرورت انجام کارآزمایی‌های طولانی‌مدت‌تر و بررسی مستقیم پیامدهای قلبی‌عروقی تأکید کرده‌اند.

انتهای پیام