به گزارش ایرنا کامران فرمان‌پور روز دوشنبه در نشست با خبرنگاران در خصوص ثبت دریاپه گهر در کنوانسیون بین المللی رامسر بیان کرد: این اتفاق را باید یک خبر بزرگ برای مردم ایران به‌ویژه مردم لرستان، طبیعت‌دوستان و فعالان محیط زیست دانست چراکه دریاچه پس از طی یک فرآیند طولانی در ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶ به صورت رسمی در فهرست تالاب‌های با اهمیت بین‌المللی کنوانسیون رامسر قرار گرفت.
وی افزود: بر اساس اعلام رسمی دبیرخانه کنوانسیون رامسر، دریاچه گهر یا «تالاب کوهستانی گهر» به عنوان بیست‌وهشتمین سایت رسمی ایران و با شماره ثبت ۲۶۰۱ در فهرست جهانی این کنوانسیون قرار گرفته است.
وی اظهار کرد: این ثبت به دلیل ویژگی‌های منحصربه‌فرد اکولوژیکی، تنوع زیستی، وجود زیستگاه‌های ارزشمند و اهمیت هیدرولوژیکی گهر انجام شد و از این منظر یکی از رویدادهای مهم حوزه محیط زیست کشور محسوب می‌شود.
فرمان‌پور همچنین از راه‌اندازی سامانه پایش تصویری دریاچه خبر داد و اظهار کرد: دوربین‌های پایش در منطقه نصب شده‌اند و تلاش می‌کنیم امکان پایش و مانیتورینگ تصویری و برخط دریاچه را فراهم کنیم.
وی افزود: هوشمندسازی حفاظت از گهر نیز در دستور کار قرار دارد تا مدیریت منطقه با استفاده از فناوری‌های جدید، دقیق‌تر و کارآمدتر انجام شود.
ضرورت کنترل و تثبیت رسوبات گهر
مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان یکی دیگر از برنامه‌های حفاظتی گهر را کنترل و تثبیت رسوبات عنوان کرد و گفت: در زمان بارندگی، بخشی از رسوبات ناشی از فرسایش طبیعی به سمت دریاچه حرکت می‌کند که تداوم این روند در بلندمدت می‌تواند بر شرایط اکولوژیکی آن اثرگذار باشد.
فرمان‌پور افزود: با استفاده از اعتبارات اختصاص‌یافته در حوزه تالاب‌ها، عملیات تثبیت رسوبات دریاچه گهر آغاز شده است و برنامه برای ادامه این اقدامات در سال آینده نیز وجود دارد.
وی تاکید کرد: با توجه به محدودیت منابع محیط زیست، برای تداوم این اقدامات نیازمند همکاری سازمان مرکزی، اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری و اختصاص اعتبارات لازم هستیم تا عملیات تثبیت رسوبات در سطح گسترده‌تری دنبال شود.
طرح پایلوت آموزش گردشگران از مبدا تا دریاچه
مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان از اجرای برنامه‌ای جدید برای آموزش گردشگران گهر خبر داد و گفت: راه‌اندازی یک سالن آموزشی در پاسگاه محیط‌بانی چشم خرم در محدوده پارکینگ و ابتدای مسیر دسترسی به دریاچه برای ارتقای دانش زیست‌محیطی گردشگران، در دستور کار است.
فرمان‌پور افزود: هدف این است که گردشگران پیش از آغاز مسیر، چند دقیقه آموزش‌های لازم درباره وظایف زیست‌محیطی خود در مسیر و هنگام حضور در دریاچه را دریافت کنند و در این برنامه از ظرفیت کارشناسان محیط زیست و تشکل‌های مردم‌نهاد و انجمن‌های زیست‌محیطی نیز استفاده شود.
وی ادامه داد: ایده این طرح با بهره‌گیری از تجربه‌های بین‌المللی در پارک‌های ملی و مناطق حفاظت‌شده دنیا طراحی شده است و تلاش می‌کنیم برای نخستین بار چنین الگویی را در کشور اجرا کنیم.
فرمان‌پور گفت: در طول مسیر نیز تابلوهای آموزشی نصب شده و گردشگر به صورت مرحله‌به‌مرحله با ویژگی‌های منطقه، گونه‌های گیاهی و جانوری، ضرورت جلوگیری از تخریب طبیعت و وظایف خود در قبال محیط زیست آشنا می‌شود.
وی افزود: روی این تابلوها اطلاعاتی مانند مسافت طی‌شده، فاصله باقی‌مانده و کدهای QR نیز پیش‌بینی شده تا گردشگران اطلاعات کامل‌تری درباره منطقه دریافت و در صورت مشاهده موارد مرتبط با محیط زیست، گزارش خود را برای اداره کل ارسال کنند.
مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان هدف نهایی این طرح را تبدیل گردشگر به «همیار محیط زیست» عنوان و تصریح کرد: گردشگر در طول مسیر رفت و برگشت آموزش‌های زیست‌محیطی دریافت می‌کند تا حضور او در منطقه، به جای ایجاد فشار بر طبیعت، به فرصتی برای تقویت فرهنگ حفاظت تبدیل شود.
فرمان‌پور با تاکید بر اینکه ثبت جهانی فرصتی برای گردشگری مسئولانه است افزود: ثبت در کنوانسیون رامسر به معنای ممنوعیت بهره‌برداری از یک منطقه نیست، بلکه بر حفاظت از اکوسیستم و استفاده اصولی و پایدار از ظرفیت‌های آن تاکید دارد و یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های گهر در این زمینه، گردشگری است.
وی گفت: بر اساس الزامات و چارچوب‌های کنوانسیون رامسر، باید گردشگری در این منطقه به شکل پایدار، سازمان‌یافته و با مدیریت اصولی انجام شود تا ضمن بهره‌مندی گردشگران و جوامع محلی، به اکوسیستم دریاچه آسیبی وارد نشود.
وی اظهار داشت: ثبت گهر در رامسر را می‌توان دومین ثبت جهانی مهم لرستان در حوزه‌های طبیعی و فرهنگی دانست چراکه پیش از این، آثار و غارهای استان در عرصه‌های بین‌المللی و در چارچوب یونسکو مطرح شده بودند و اکنون گهر نیز در چارچوب یک کنوانسیون بین‌المللی مرتبط با حفاظت از تالاب‌ها جایگاه جهانی پیدا کرده است.
فرمان‌پور ادامه داد: این ثبت علاوه بر ارتقای جایگاه لرستان در عرصه ملی و بین‌المللی، ظرفیت مهمی برای تقویت حفاظت از اکوسیستم گهر، توسعه گردشگری مسئولانه و طبیعت‌محور و جذب همکاری‌های تخصصی میان جوامع محلی، دانشگاهیان، دستگاه‌های اجرایی و نهادهای بین‌المللی فراهم می‌کند.
گهر؛ سرمایه‌ای برای گردشگری، پژوهش و معیشت جوامع محلی
وی با بیان اینکه ثبت جهانی گهر می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری یک الگوی مشارکت‌محور در حفاظت از طبیعت باشد، گفت: هدف این است که جوامع محلی نیز در حفاظت از منطقه مشارکت داشته باشند و در کنار فعالیت‌های حفاظتی، ظرفیت‌های درآمدی، پژوهشی و گردشگری منطقه نیز به شکل اصولی مورد استفاده قرار گیرد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان تاکید کرد: گهر امروز فقط یک دریاچه زیبا در دل کوهستان‌های لرستان نیست، بلکه یک سرمایه طبیعی با اهمیت بین‌المللی است و از این پس نام گهر و لرستان بیش از گذشته در عرصه‌های جهانی حفاظت از طبیعت شنیده خواهد شد.
فرمان‌پور اظهار داشت: این عنوان می‌تواند فرصت تازه‌ای برای معرفی لرستان در حوزه گردشگری علمی، پژوهشی و طبیعت‌محوری باشد که ضرورت برنامه‌ریزی دقیق‌تر برای حفاظت و بهره‌برداری اصولی از این ظرفیت را دوچندان می‌کند.
وی گفت: با ثبت این دریاچه در فهرست بین‌المللی وظیفه ما برای حفاظت از آن سنگین‌تر شده است چراکه مناطق طبیعی مانند گهر یک سازه تاریخی نیستند که بتوان آنها را پس از تخریب به سادگی مرمت کرد.
فرمان‌پور افزود: اگر یک اکوسیستم طبیعی آسیب جدی ببیند، بسیاری از خسارت‌های واردشده جبران‌ناپذیر خواهد بود و به همین دلیل باید با حساسیت بیشتری برای حفاظت از دریاچه و زیست‌بوم پیرامون آن برنامه‌ریزی کرد.
وی تاکید کرد: محیط زیست، رسانه‌ها، مردم، دستگاه‌های اجرایی و تصمیم‌گیران استانی و ملی همگی در قبال این سرمایه طبیعی مسئولیت دارند و ارتقای دانش زیست‌محیطی گردشگران و مردم باید در کنار اقدامات حفاظتی دنبال شود.
وی گفت: از گردشگران، تشکل‌های مردم‌نهاد، رسانه‌ها و همه دستگاه‌های مرتبط انتظار می‌رود مسئولیت اجتماعی خود را در قبال گهر جدی بگیرند چراکه هدف این است این دریاچه برای همه نسل‌ها حفظ شود.
وی افزود: گهر اکنون علاوه بر ارزش‌های طبیعی و گردشگری، جایگاهی بین‌المللی پیدا کرده و باید از این فرصت برای معرفی لرستان، توسعه گردشگری مسئولانه، انجام مطالعات علمی و پژوهشی و در نهایت حفاظت پایدار از این سرمایه طبیعی استفاده کرد.
گهر؛ مقصد هزاران گردشگر در فصل طبیعت‌گردی
مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان با اشاره به ظرفیت گردشگری گهر گفت: این دریاچه با وجود دسترسی حدود ۱۲ کیلومتر مسیر پیاده و خاکی، میزبان هزاران گردشگر از نقاط مختلف کشور است و همین موضوع ضرورت مدیریت صحیح گردشگری در منطقه را بیشتر می‌کند.
فرمان‌پور افزود: دریاچه گهر در منطقه حفاظت‌شده اشترانکوه قرار دارد که با وسعت حدود ۸۰ هزار هکتار که دارای چند پاسگاه محیط‌بانی ثابت است و در فصل گردشگری نیز پنج پاسگاه محیط‌بانی سیار به ظرفیت حفاظتی آن افزوده می‌شود.
وی گفت: وسعت سطح آبی گهر حدود ۸۵ هکتار، عمق آن حدود ۲۸ متر و ارتفاع دریاچه از سطح دریا حدود ۲ هزار و ۵۰۰ متر و در اطراف دریاچه نیز پاسگاه محیط‌بانی فعال است.
به گفته وی محیط‌بانان در تمام طول سال، حتی در شرایط سخت زمستانی و بارش سنگین برف، وظیفه حفاظت و حراست از منطقه را بر عهده دارند.
فرآیند طولانی ثبت جهانی گهر
مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان با اشاره به روند ثبت گهر در کنوانسیون رامسر گفت: این پرونده حاصل یک فرآیند طولانی و کارشناسی است که در سال‌های گذشته به دلایل مختلف از جمله نقص مستندات، ترجمه و مدارک مورد نیاز با رفت و برگشت‌هایی مواجه شده بود.
فرمان‌پور افزود: در سال‌های اخیر تلاش شد تمامی نواقص پرونده برطرف شود و پس از تکمیل مستندات، پرونده در ابتدای سال ۱۴۰۴ از طریق وزارت امور خارجه برای ارسال به دبیرخانه کنوانسیون رامسر پیگیری و پس از طی مراحل کارشناسی و رفع ایرادات، سرانجام در ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶ ثبت رسمی گهر انجام شد.
وی این موفقیت را نتیجه تلاش مجموعه‌ای از کارشناسان در سال‌های گذشته دانست و از پیگیری‌های رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، معاونت محیط زیست دریایی و تالاب‌ها، کارشناسان سازمان و مجموعه لرستان قدردانی کرد.
فرمان‌پور همچنین از نقش رسانه‌ها در اطلاع‌رسانی درباره روند ثبت گهر تشکر کرد و گفت: اطلاع‌رسانی رسانه‌ها در سال‌های گذشته درباره پرونده رامسر و ظرفیت‌های گهر، زمینه توجه بیشتر افکار عمومی به این موضوع را فراهم کرد.
ارتقای سطح حفاظت در مناطق مستعد لرستان
وی در ادامه از پیگیری برای ارتقای سطح حفاظتی برخی مناطق طبیعی استان خبر داد و گفت: درباره تالاب‌های پلدختر نیز موضوع ممنوعیت صید و شکار و ارتقای سطح حفاظتی آنها به منطقه حفاظت‌شده در حال پیگیری است.
فرمان‌پور افزود: همچنین پیشنهاد شده محدوده‌ای حدود ۲۰ هزار هکتاری در محدوده گهر و منطقه امن، به عنوان پارک ملی ارتقا یابد.
وی ادامه داد: در پناهگاه حیات وحش سفیدکوه نیز پیشنهاد ارتقای حدود هفت هزار هکتار از مجموع ۲۵ هزار هکتار در محدوده بین ازنا و دورود به پارک ملی مطرح شده که هدف از این اقدامات، افزایش سطح حفاظت از عرصه‌های ارزشمند طبیعی و اکولوژیکی است.
فرمان‌پور همچنین از پیگیری برای برگزاری برنامه‌ای در لرستان همزمان با روز جهانی تالاب‌ها خبر داد و گفت: تلاش می‌کنیم به مناسبت ثبت جهانی گهر، برنامه‌ای در شان این رویداد و با محوریت حفاظت از طبیعت و تالاب‌ها در استان برگزار شود.
بر اساس مطالعات انجام شده ۶۸ گونه گیاه انحصاری، بیش از ۶۰۰ گونه گیاه، ۵۳ گونه درخت و درختچه، ۴۵ گونه پستاندار، ۳۰ گونه خزنده، ۱۹۵ گونه پرنده، پنج گونه دوزیست و تعداد زیادی ماهی در این منطقه شناسایی شده است.
علاوه بر قزل‌آلا، این منطقه زیستگاه آبزیان دیگر مانند لاک پشت و قورباغه و حیوانات دیگری از جمله قوچ و میش، بزکوهی، خرس قهوه‌ای، گرگ، روباه، گراز و خرگوش و انواع پرندگان مانند کرکس، عقاب، کبک و شاهین زرد و گونه‌های دیگر حیوانی می باشد.
پوشش گیاهی گهر مانند دیگر مناطق رشته کوه اشترانکوه شامل گونه‌های بلوط، بید، بادام وحشی، پسته وحشی، سرو کوهی، زبان گنجشک، گون، آویشن و پونه کوهی است و البته در فصل بهار و اوایل تابستان می‌توان در این منطقه گل‌های کوهی مخصوصا گل شقایق و لاله واژگون را در مسیر رسیدن به دریاچه مشاهده کرد.
پیگیری‌های ثبت دریاچه گهر در کنوانسیون رامسر سابقه چندساله دارد و در سال ۱۴۰۳ وارد مرحله جدی‌تر و اجرایی شد، در این سال موضوع معرفی دریاچه گهر برای ثبت بین‌المللی مطرح و پرونده آن پیگیری شد، در ۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۴ معاون محیط‌زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست اعلام کرد که مراحل ثبت در حال اجراست و پرونده در مسیر پیگیری قرار دارد.
کنوانسیون رامسر پیمانی بین‌المللی درباره حفاظت از تالاب‌های جهان است و در سال ۱۹۷۱ (۱۳۴۹) در شهر رامسر ایران تهیه و به امضای نمایندگان ۱۸ کشور شرکت کننده رسید که در این کنوانسیون فهرستی از تالاب‌های مهم جهان نیز تهیه شده است.
طرف‌های معاهده در این کنوانسیون موظفند که تالاب‌های حائز اهمیت سرزمین خود را تعیین، نقشه‌های اصلاحی تالاب‌ها را به نحوی تنظیم و اجرا کنند که حفظ و حراست و بهره‌برداری صحیح از آنها را در سرزمین خود تسهیل کند.
همچنین با اعمال مدیریت صحیح باید تعداد پرندگان آبزی در تالاب‌های مربوطه را افزایش دهند و تسهیلات لازم برای حفاظت تالاب‌ها و پرندگان آبزی در منطقه تالاب‌ها فراهم کنند.
اکنون این پیمان ۲ هزار و ۴۱۲ مکان به وسعت بیش از ۲۵۴هزار هکتار در ۱۷۱ کشور را پوشش می‌دهد و جلوگیری از هر گونه تجاوز و تعدی و تخریب در تالاب ها چه در حال حاضر و چه در آینده و شناخت ظرفیت های اساسی و بنیادی اکولوژیک تالاب ها و توجه به ارزش های اقتصادی، فرهنگی و علمی تالاب ها و قابلیت احیا و بازسازی آن ها از اهداف این کنوانسیون است.