به گزارش خبرنگار ایرنا، نخستین رگبار پاییزی در حالی به ایلام رسید که پیش‌بینی‌های فصلی هواشناسی از افزایش بارش‌ها در بخش‌هایی از پاییز حکایت دارد و بر پایه تازه‌ترین برآوردها، بارش‌های استان از نیمه مهر تا نیمه آذر می‌تواند بیش از شرایط عادی باشد و در نیمه آذر تا نیمه دی نیز در محدوده عادی تا اندکی بیش از عادی قرار گیرد.
این چشم‌انداز برای استانی که سال گذشته یکی از دوره‌های مناسب بارشی خود را پشت سر گذاشت اهمیت بیشتری دارد، چرا که ادامه بارندگی افزون بر سبز شدن دشت‌ها و رونق کشت پاییزه بر تغذیه منابع آب، جریان رودخانه‌ها، روان‌آب‌ها، پوشش گیاهی و ذخیره آب پشت سدها و سفره‌های زیرزمینی اثر می‌گذارد.
آغاز یک‌سال آبی تازه
باران امروز در یکی از بهترین زمان‌های پاییز باریدن گرفت چرا که مطابق گاه‌شمار، این روزها مصادف است با آغاز چرخه کشت بذر به ویژه گندم در زمین‌های کشاورزی و کشاورزان استان از مدت‌ها پیش چشم‌انتظار آن بوده‌اند.
بارش‌های پاییزی زمان‌بندی کشت بسیاری از محصولات استان را زیر تأثیر قرار می‌دهد و رطوبت مناسب خاک می‌تواند شرایط آغاز کشت دیم و استقرار پوشش گیاهی مراتع را بهبود دهد.
آغاز بارندگی در مناطق سردسیر و معتدل شمال استان اهمیت بیشتری برای کشت‌های پاییزه دارد و در مناطق گرمسیری نیز زمان و میزان بارش می‌تواند بر آماده‌سازی زمین و برنامه کشت اثر بگذارد.
البته اهمیت بارش برای کشاورزی تنها به مقدار آن وابسته نیست و زمان، پراکنش مکانی و شدت بارندگی نیز تعیین‌کننده خواهد بود.
بارش آرام و پیوسته فرصت بیشتری برای نفوذ آب در خاک فراهم می‌کند، در حالی که رگبارهای کوتاه و شدید می‌توانند بخش قابل توجهی از آب را به روان‌آب تبدیل کنند و احتمال فرسایش خاک و خسارت به مزارع را افزایش دهند.
هواشناسی ایلام نیز پیشتر در باره همین ویژگی هشدار صادر کرده و در این پیوند مدیرکل هواشناسی گفته بود که بارش‌های پاییزی استان بیشتر ماهیت رگباری دارند و در صورت وقوع رگبارهای سنگین احتمال بروز مخاطره برای زیرساخت‌های شهری و روستایی وجود دارد.
سیروس نادری با تشریح تازه‌ترین نتایج پیش‌بینی فصلی هواشناسی اعلام کرد که نیمه دوم مهر تا نیمه نخست آذر مهم‌ترین بازه بارشی پاییز امسال است که به احتمال بارش‌های بیش از نرمال نیز در استان ثبت خواهد شد.
مدیرکل هواشناسی ایلام پیشتر اعلام کرده بود که از نیمه شهریور تا نیمه مهر، بارش‌ها در محدوده نرمال تا کمی بیش از نرمال و از نیمه مهر تا نیمه آذر بیش از نرمال پیش‌بینی شده است.
وی گفت که از نیمه آذر تا نیمه دی نیز بارش استان در محدوده نرمال تا اندکی بیش از نرمال قرار خواهد داشت.
این پیش‌بینی در کنار نخستین بارش پاییزی، چشم‌انداز متفاوتی برای آغاز سال زراعی تازه ترسیم می‌کند، اما نباید آن را به معنای تضمین بارش یکنواخت در همه مناطق استان دانست، زیرا پیش‌بینی‌های فصلی ماهیتی احتمالی دارند و با ورود داده‌های نو پیش‌بینی‌ها به‌روزرسانی می‌شوند.
برای زمستان نیز ارزیابی‌های چندماهه موجود از احتمال تداوم شرایط نرمال تا بیش از نرمال در بخش‌هایی از فصل حکایت دارد، اما جزئیات بارش زمستان و بهار آینده باید بر اساس خروجی‌های تازه‌تر هواشناسی بررسی شود.
همین موضوع ضرورت پایش مستمر پیش‌بینی‌ها را برای بخش‌های کشاورزی، منابع آب و مدیریت بحران استان بیشتر می‌کند.
سالی که باران به ایلام برگشت
استان ایلام سال آبی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ را در شرایطی پشت سر گذاشت که کارنامه بارش آن در سنجش با سال پیش از آن بهبود محسوسی داشت.
بر پایه داده‌های منتشر شده از وضعیت بارش استان، میزان بارندگی در مقطعی از سال آبی گذشته در بسیاری از نقاط استان افزایش قابل توجهی نسبت به سال پیش نشان داد و تا نیمه اردیبهشت، بارش ایلام حدود ۴۹ درصد بیشتر از میانگین بلندمدت گزارش شد.
داده‌های بارش ایستگاه‌های استان نیز در فروردین ۱۴۰۵ نشان می‌داد که تا ۲۵ فروردین، مجموع بارش سال زراعی در ایستگاه‌هایی مانند ایوان، ایلام، چوار، ملکشاهی و آبدانان به ترتیب به حدود ۸۳۶، ۷۰۴، ۶۹۴، ۶۸۵ و ۶۷۱ میلی‌متر رسیده بود، هرچند این ارقام مربوط به ایستگاه‌ها و مقطع زمانی مشخص است و نباید با میانگین پهنه‌ای کل استان یکسان تلقی شود.
این وضعیت در سنجش با سال آبی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ که بارش استان ۲۶۵.۸ میلی‌متر و حدود ۳۱.۶ درصد کمتر از میانگین بلندمدت گزارش شده بود، تغییر قابل توجهی نشان می‌دهد.
همین پیشینه نشان می‌دهد که منابع آب ایلام بیش از هر چیز به تداوم و پراکنش مناسب بارندگی نیاز دارند و یک سال پربارش یا دوره کوتاه بارندگی نمی‌تواند به تنهایی تضمین کننده پایداری منابع آب باشد.
فرصت تازه برای کشاورزی و منابع آب
کشاورزی ایلام در بسیاری از پهنه‌ها به بارش وابستگی بالایی دارد و افزایش بارندگی می‌تواند در صورت توزیع و پراکنش مناسب، بخشی از نیاز آبی کشت‌های دیم را تأمین کنند و فشار بر منابع آب زیرزمینی و سطحی را کاهش دهد.
تداوم بارندگی همچنین می‌تواند به تغذیه روان‌آب‌ها، افزایش جریان رودخانه‌های فصلی و تغذیه بخشی از منابع زیرزمینی برای استانی مانند ایلام با گستره کوهستانی و شبکه‌ای از رودخانه‌ها و مسیل‌ها اهمیت دارد.
در بخش آب آشامیدنی نیز افزایش بارش در صورت نفوذ مناسب و استمرار آن می‌تواند به تقویت منابع تأمین آب کمک کند، با این وجود وضعیت تأمین آب ایلام همچنان نیازمند مدیریت منابع و اجرای طرح‌های زیرساختی است و بارندگی به تنهایی جایگزین برنامه‌ریزی برای تأمین پایدار آب نخواهد شد.
استمرار پروژه‌های آبرسانی در استان نیز نشان می‌دهد که مدیریت آب همچنان یکی از محورهای اصلی برنامه‌های خدماتی ایلام است.
باران باید در زمین بماند
بخشی از اهمیت باران به این بازمی‌گردد که چه مقدار از آن در خاک نفوذ می‌کند، چه میزان به منابع آب می‌رسد و چه سهمی از آن به دلیل شدت بارش به روان آب و سیلاب تبدیل می‌شود.
جغرافیای کوهستانی استان و وجود شیب‌های متعدد سبب می‌شود بارش‌های سنگین و کوتاه مدت در برخی مناطق با خطر آبگرفتگی، فرسایش خاک و روان‌آب همراه شود و بنابراین همزمان با انتظار برای بارندگی، آماده‌سازی مسیل‌ها، آبراهه‌ها، پل‌ها و سازه‌های آبخیزداری نیز اهمیت پیدا می‌کند.
مدیریت منابع آب نیز از سوی باید به همان اندازه که به افزایش بارش امیدوار است، برای سال‌های کم‌بارش نیز آمادگی داشته باشد.
تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که فاصله میان ترسالی و خشکسالی در ایلام می‌تواند چشمگیر باشد و سیاست‌گذاری منابع آب باید بر پایه میانگین‌های بلندمدت، تغییرهای اقلیمی و مدیریت مصرف انجام شود.
نخستین بارش سال زراعی جاری اکنون با لمس زمین‌های ایلام برای کشاورز نشانه آغاز فصل تازه کشت و برای منابع طبیعی فرصتی به منظور جان گرفتن دوباره پوشش گیاهی به شمار می‌رود.
اگر پیش‌بینی‌های فصلی در ماه‌های آینده نیز تداوم شرایط نرمال تا بیش از نرمال را نشان دهد، بارندگی می‌تواند بخشی از فشار وارد شده بر منابع آب استان را کاهش دهد و شرایط مناسب‌تری برای کشت پاییزه، مراتع، تغذیه منابع آب و فعالیت‌های کشاورزی فراهم کند.
اکنون نخستین باران پاییزی آمده و سال آبی جدید آغاز شده است، این آغاز راه وقتی اثرگذار خواهد بود که با مدیریت درست روان‌آب‌ها، تقویت زیرساخت‌های آب و استفاده حساب شده از منابع همراه شود.