شفقنا- کتاب «فقیهی از کربلا» درباره شخصیت آیت الله سید محمدتقی مدرسی با حضور جمعی از علما و اندیشمندان بین المللی در پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی برگزار شد.
گزارش خبرنگار شفقنا از این مراسم را بخوانید:
لک زایی: رویکرد آیت الله مدرسی را نباید به رویکرد سیاسی تقلیل داد
حجت الاسلام والمسلمین نجف لک زایی در سخنانی در این همایش اظهار داشت: علما و متفکران و اندیشمندان را به گروه های مختلفی می توان تقسیم کرد؛ دسته ای از اهل علم در ساحت نظریه پردازی و تبیین معارف اسلامی متوقف می شوند و ترویج و اقامه را برعهده دیگران می دانند. دسته دیگر هم تبیین و هم ترویج و هم تبلیغ می کنند و به دیگران هم می رسانند اما ساحت اقامه را برعهده دیگران می دانند. اما دسته سوم کسانی هستند که از آغاز دغدغه اقامه دین را دارند. نگاه به وضعیت جامعه و جهان پیرامون خود می کنند و فاصله وضع موجود تا مطلوب می کنند. اینها عالمانی هستند که رسول الله را اسوه خود قرار داده اند.
وی افزود: برای اقامه دین باید نهادسازی کرد، نهادهای موجود را باید دید و نسبت آنها را دین سنجید. آیا دولت ها و رهبری های رایج در دین رسالت خود را اقامه دین قرار داده اند؟ خداوند می فرماید که به همه پیامبران گفتم که دین را اقامه کنید و در اقامه دین متحد باشید و دچار تفرقه نشوید.
وی گفت: «الحرکه الرسالیه» شکل گرفت چون یکسری حرکت ها موازی مرجعیت شکل گرفته بود. اگر دولتی ساختید که ذیل رهبری دینی نباشد مطمئن باشید در بزنگاه ها زیر بار سلطه خواهد رفت و به نفی سبیل عمل نمی کند.
وی گفت: ایشان وقتی وارد نهادسازی می شود می بیند که این نهادسازی باید در گستره جهانی صورت بگیرد و «دیگری» را تمدنی درنظر می گیرد و دشمن را «تمدن غربی» می داند که با تمام قوا به جهان اسلام هجوم آورده است و سیستم ها و نظام های موجود در جهان اسلام را تا توانسته تحت سیطره خود درآورده است لذا ما باید با رویکرد تمدنی، اسلامی، فقهی، دینی و اعتقادی به اقامه دین بپردازیم و در برابر دشمنان بیایستیم و در این راستا به آیه ولوکره المشرکین استناد کرده‌اند.
وی ادامه داد: تمدن غربی جهان اسلام را با مرزهای خونین و متصلّب تکه تکه کرده اند درحالیکه مرزهای بین خود را از بین برده اند و این مسئله را بین خودشان حل کرده اند.
معاون پژوهشی دفتر تبلیغات اسلامی به حمایت آیت الله مدرسی از رهبر انقلاب اشاره کرد و افزود: آیت الله مدرسی از رهبر انقلاب اسلامی حمایت می کند چون می بیند که پرچمدار اقامه دین است. اقامه دین امری است که امروز در دنیای اسلام به حاشیه رفته است. اقامه دین با رویکرد تمدنی و با رویکرد رهبر شهید و رویکرد آیت الله سید مجتبی خامنه ای و با رویکرد مراجعی چون آیت الله مدرسی در حوزه های علمیه باید تبیین شود.
وی ادامه داد: اگر این اندیشه در حاشیه است تعجبی ندارد. چقدر راهپیمایی اربعین در جهان نمایش داده می شود؟ مراجعی که تفکر استکبارستیزی دارند و نظریه پرداز و سیستم ساز هستند از رسانه ها دور داشته می شوند.
وی افزود: در این کتاب، آیت الله مدرسی می خواهد دولت اسلامی زمینه اقامه دین را فراهم کند. ایشان به تمام پرسش‌هایی که یک نظریه دولت باید پاسخ دهد، پاسخ داده است؛ در مورد ضرورت دولت، علاوه بر نظم و امنیت، معتقد است دولت اسلامی باید کرامت انسان‌ها را حفظ کند. سلطه را نفی و جلوی آن را بگیرد و اگر به دولت ذوالقرنین و جالوت اشاره می‌کنند مهمترین عنصر، رهبری الهی است که باید در راس قرار بگیرد. وقتی از مرزهای اسلامی سخن می‌گوید از مرزهای اعتقادی سخن می‌گوید و اینکه مسلمین باید شبکه باشند و مرزها مانع وحدت آنان نشود؛ ایشان به تبعیت از قرآن، ایمان را وصل به عمل صالح می‌داند و وقتی از مرکز تصمیم‌گیری در دولت اسلامی سخن می‌گوید دست روی رهبری و ولی فقیه می‌گذارد.
وی تاکید کرد: ایمان صرف یک باور نیست و وقتی از مرکز تصمیم گیری در دولت اسلامی صحبت می کند، همه ابعاد سیاسی اجتماعی و همه حوزه ها را دربر می گیرد. وقتی به بحث جریان قدرت و روابط دولت با مردم می پردازد، مردم را مشاوران دولت می‌داند و اینکه دولت موظف است از اندیشه نخبگان استفاده کند. اگر دولتی نتواند به وظیفه خود در اقامه دین عمل کند باید کنار گذاشته شود.
لک زایی بیان داشت: ما باید قدردان عالمان و بزرگانی باشیم که به پیامبر اقتدا می کنند و تنها به تبیین و تبلیغ اکتفا نمی کنند و وارد اقامه دین و رهبری و مدیریت جامعه با رویکرد جهانی و تمدنی می شوند. رویکرد آیت الله مدرسی رویکرد تمدنی است و نباید آن را به رویکرد سیاسی تقلیل داد.
سیدمهدی مدرسی: در اندیشه آیت الله مدرسی پیوند میان اصالت و معاصرت به شکل برجسته ای دیده می شود
حجت الاسلام والمسلمین سید مهدی مدرسی در مراسم رونمایی از کتاب «فقیهی از کربلا؛ اندیشه سیاسی آیت الله سید محمدتقی مدرسی» گفت: گاهی رونمایی از یک کتاب، رونمایی از چند سطر و صفحه کتاب نیست بلکه فرصتی برای گشودن دریچه ای به یک اندیشه و تجربه و بخشی از تاریخ علمی روزگار ماست.
وی گفت: امروز گردهم آمده ایم تا از اثری رونمایی کنیم که به زندگی و اندیشه و میراث علمی آیت الله مدرسی اختصاص یافته است شخصیتی که برای شناخت او نباید تنها به شرح زندگی او پرداخت بلکه باید او را در امتداد یک جریان دیرپا و زنده در تاریخ فقاهت شیعه دید.
وی افزود: هرنسل از فقهای بزرگ، میراث نسل پیش از خود را دریافت کرده و آن را تعمیم بخشیده و متناسب با نیاز و پرسش های زمان خویش، پاسخ های تازه ای برابر آن گشوده است.
وی افزود: از مکاتب نخستین حدیث و فقه تا تشکیل و بالندگی دانش فقه و اصول از حوزه های کهن نجف و کربلا و حلّه و سامرا تا مکاتب ایران زمین و حوزه های امروز یک حقیقت را می توان دید و آن اینکه فقاهت شیعه با حفظ ریشه های خود همواره ظرفیت تعامل و پاسخ به نیازهای روز را داشته است.
وی خاطرنشان کرد: در اندیشه آیت الله مدرسی یزدی این پیوند میان اصالت و معاصرت را به شکل برجسته ای می توان دید. در نگاه ایشان فقه تنها مجموعه ای از احکام فردی نیست بلکه دانشی زنده و راهگشاست که باید در متن زندگی انسان وجود داشته باشد تا مسائل جامعه را ببیند و برای پرسش های واقعی انسان معاصر پاسخ داشته باشد.
مدرسی ادامه داد: در کنار این نگاه ژرف ویژگی مهم دیگری دیده می شود و آن نگاه امتی و افق وسیع جهانی است. در نگاه ایشان، دین در یک جغرافیا و یک شهر محصور نمانده است، اهتمام به امور مسلمانان و تحولات جوامع اسلامی، سرنوشت ملت
های مسلمان، چالش های فرهنگی و اجتماعی، و آینده نسل جوان همواره بخشی از دغدغه اجتماعی ایشان بوده است. این نگاه از یک باور اساسی سرچشمه می گیرد اینکه عالم دین نمی تواند بی تفاوت نسبت به امور مسلمین باشد.
وی به بخشی از خدمات آیت الله مدرسی در عرصه های مختلف اجتماعی و دینی اشاره کرد و گفت: از اهتمام به تاسیس مراکز علمی و فرهنگی و دینی در نقاط مختلف جهان گرفته تا تربیت طلاب و تاکید بر گسترش آموزش مجازی معارف اسلامی حکایت از نگاه آیت الله مدرسی با افق جهانی دارد که می کوشد پیام حوزه ها را از محدوده های جغرافیایی عبور دهد و با انسان در هر نقطه ای از جهان گفتگو کند.
وی با اشاره به تحصیلات حوزوی آیت الله مدرسی در حوزه علمیه کربلا گفت: این شخصیت فرزند مکتب و حوزه کربلاست. گویی از این خاک است که آن نگاه فرامرزی معنا می یابد زیرا پیام کربلا از آغاز نیز برای یک شهر و قوم و منطقه نبوده است بلکه افقی جهانی داشته است.
وی با اشاره به اهتمام آیت الله مدرسی به تحول و رشد حوزه های علمیه گفت: حوزه علمیه در این نگرش نهادی نیست که تنها میراث گذشته را حفظ کند بلکه باید ضمن پاسداری از آن میراث گرانسنگ برای آینده نیز عالم تربیت کند.
وی ابتکار در نیروهای آموزش و پژوهش، گشودن افق های علمی جدید، شناخت مسائل جدید و تربیت طلابی که در کنار عمق علمی از آزادی اجتماعی و شناخت زمان و قدرت تحلیل برخوردار باشند را دغدغه مهم آیت الله مدرسی برشمرد.
وی در پایان با اشاره به رونمایی کتاب فقیهی در کربلا ضمن تقدیر و تشکر از فراتی نویسنده کتاب گفت: این کتاب نه تنها شرح حال یک فقیه شیعه بلکه می تواند دریچه ای برای شناخت بخشی از تجربه معاصر فقاهت شیعه باشد.
راشد الراشد بحرینی:
دکتر راشد الراشد بحرینی، پژوهشگر و اندیشمند اسلامی، در این مراسم اظهار داشت: شاید بارزترین ویژگی و وجه تمایز آیت‌الله مدرسی، باور ایشان به این نکته باشد که افکار و اندیشه‌ها چنانچه در حصار کتاب‌ها و منابر محبوس بمانند، بخش عمده‌ای از ارزش خود را از دست می‌دهند؛ چراکه ارزش راستین تفکر و اندیشه با توانایی آن در تعامل با واقعیت و اثرگذاری بر آن سنجیده می‌شود.»
وی در ادامه با اشاره به رویکرد نظام‌مند ایشان در حوزه‌های اجتماعی و تشکیلاتی، افزود: آیت‌الله مدرسی همواره در پی پی‌ریزی بستری نهادی و تشکیلاتی بوده‌اند که بار مسئولیت تحول و خیزش اجتماعی را بر دوش کشد؛ از این‌رو، طرح «الحرکه الرسالیه» را به‌عنوان چارچوبی نظام‌مند برای اندیشه‌ورزی، برنامه‌ریزی، تربیت و اقدام عملی پایه‌گذاری کردند.
وی افزود: در دیدگاه آیت الله مدرسی، هر اندیشهٔ مجردی، هرچند از نهایت استحکام و ژرفا برخوردار باشد، نیازمند ساختاری است که حامل آن باشد و آن را در میدان عمل پیاده سازد؛ چون اندیشه‌ای که راهی به واقعیت نیابد، دایرهٔ اثرگذاری‌اش محدود خواهد ماند و نهضتی نیز که از سازمان‌دهی و نهادسازی بی‌بهره باشد، در تداوم مسیر و تحقق اهداف خویش ناتوان خواهد بود.
این اندیشمند بحرینی در پایان سخنان خود با اشاره به استمرار فعالیت‌های علمی و اجتماعی آیت‌الله مدرسی، بر نقش ایشان در پویایی مرجعیت تأکید کرد و گفت: پس از هفت دهه تلاش و خدمت، آیت الله مدرسی همچنان به حضور پربارِ علمی، فکری و اجتماعی خویش تداوم می‌بخشند؛ با تأکید بر اینکه مرجعیت راستین این توانایی را دارد که میان اصالت دانش و پویایی واقعیت، میان ژرفای ریشه‌داریِ علمی و شجاعت در موضع‌گیری، و نیز میان هدایت انسان و نقش‌آفرینی در ساختن جامعه پیوند برقرار سازد.
آیت پیمان: فتوای محاربه ترامپ و نتانیاهو از سوی آیت الله مدرسی بازخوانی شود
دکتر آیت پیمان رئیس مجمع جهانی شیعه شناسی طی سخنانی در این مراسم اظهار داشت: آیت الله مدرسی نشان دادند که یک فقیه تنها نباید در مسائل حلال و حرام استوار باشد بلکه باید در مسیر تقابل حق و باطل نیز پیشرو باشد. ایشان با تدریس دقیق اصول و فقه نه تنها فقیهانی را تربیت کردند بلکه رهبران فکری آینده را تربیت نمودند.
وی با اشاره به کتاب «فقیهی از کربلا» بیان کرد: آقای فراتی در این کتاب فقط به اندیشه های سیاسی آیت الله مدرسی نپرداختند بلکه منظومه فکری ایشان را خیلی خوب و منقح در این کتاب بیان کردند. در زمینه اندیشه های سیاسی ایشان، ما در حوزه اندیشه سیاسی مواضع ایشان را بر پایه یک اصل استوار می بینیم که فقه را پیشران حرکت سیاسی امت می دانند و اینگونه تبیین کرده اند که اندیشه سیاسی ایشان سیاستی نیست که از بیرون بر دین وارد شده باشد بلکه سیاستی است که از دل و عمق متون اصیل و استنباط های فکری بیرون آمده است. ایشان معتقدند که حفظ حریم اسلام و حمایت از مظلومان جهان در همه نقاط عالم یک وظیفه سیاسی نیست بلکه یک تکلیف فقهی است و این یک خصیصه ویژه در فقه ایشان است.
رئیس مجمع جهانی شیعه شناسی ادامه داد: موضع آیت الله مدرسی در برابر استکبار، یک موضعی است که از دل کتاب های اصولی و فقهی ایشان برمی آید. نگاهی که ایشان میان عقل و نقل و ضرورت حفظ نظام اسلامی پیوند داده است نظریات بسیار بدیع است ایشان پنجاه و پنج سال پیش کتاب «قیاده الاسلامیه» را تالیف کرده اند که در آن نظریه ولایت فقیه و حکومت اسلامی را بسیار منقح و مدلل و مستند تبیین کرده اند و حکومت اسلامی را تحت اشراف رهبری سیاسی مراجع تقلید و حول محور ولایت فقیه دانسته اند و این یک افق گشایی اولیه در فقه الاجتماع است. این کتاب چند سال قبل از کتاب ولایت فقیه یا حکومت اسلامی مرحوم امام خمینی است.
وی خواستار توجه محققین به کتاب «قیاده الاسلامیه» شد و با اشاره به نقش اجتماعی آیت الله مدرسی اظهار داشت: نقش اجتماعی ایشان نباید نادیده گرفته شودغ ایشان در میان امت نماد وحدت علمی و عملی در بین فقها هستند. نکته ای که دوستان فراموش کردند و مغفول مانده است دایر کردن حوزه علمیه جهت تبلیغ و آموزش فرهنگ اهل بیت (ع) در زندان های آمریکا است. وی به دو حرکت اجتماعی دیگر آیت الله مدرسی اشاره کرد و گفت: دو حرکت تاریخی اخیر ایشان یکی فتوای سال گذشته در دفاع از ولی امر مسلمین در برابر تهدیدات جانی دشمنان است که بعد از فتوای آیت الله مکارم شیرازی و آیت الله نوری همدانی حکم قطعی محاربه ترامپ و نتانیاهو را صادر کردند و این فتوا بسیار مهم است که بازخوانی بشود.
فراتی: آیت‌الله مدرسی دارای پروژه فکری انقلابی و اصلاح جهانی است
دکتر عبدالوهاب فراتی، نویسنده کتاب «فقیهی از کربلا»، در سخنانی، ضمن بررسی نظام فکری آیت‌الله سید محمدتقی مدرسی، بر نقش پیشگامانه ایشان در تبیین نظریه ولایت فقیه و تلاش هایشان برای بازسازی تمدن اسلامی تأکید کرد.
وی افزود: بی‌تردید آیت‌الله مدرسی از معدود عالمان عراقی است که از همان آغاز، نام مبارکشان با نهضت امام خمینی(ره) عجین شده است. او یک سال پیش از آنکه امام خمینی در نجف اشرف از ولایت فقیه سخن بگوید، در کتاب «القیاده الاسلامیه» از این دولت سخن گفت؛ امری که برای انقلابیون کربلا بدیع و ساختارشکن به شمار می‌رفت.
وی افزود: آیت‌الله مدرسی از جمله عالمان دینی است که دارای پروژه فکری است. پروژه فکری او در سال ۱۹۷۱ در کتاب «الثقافه الرسالیه» بازتاب یافت و بعدها همین ایده را در دیگر آثار خود پی گرفت. او در این پروژه، انحطاط مسلمین را جدی می‌دانست و راه برون‌رفت از آن را بازگشت به قرآن می‌شمرد؛ بازگشتی که از درون آن، نظریه‌ای برای ساختن جامعه، دولت و تمدن اسلامی تولید شد.
فراتی در ادامه در مورد دیدگاه‌های سیاسی آیت‌الله مدرسی گفت: در نظریه سیاسی او، حضور فقیه در زندگی سیاسی اهمیت بسیاری دارد؛ چه در آن زمان که به‌صراحت از دولت فقیه حمایت می‌کرد و چه در دوره جدید عراق، هیچ‌گاه از نقش فقیه در زندگی سیاسی کوتاه نیامد و تنها آن را در شرایط جدید بازسازی کرد. او با تأکید بر نقش نظارتی فقیه و حمایتش از کلیت جامعه در برابر فساد و هرج‌ومرج، فقیه را حافظ جامعه دانست.
نویسنده کتاب فقیهی از کربلا در بخشی از سخنان خود اشاره کرد: با اینکه آیت الله مدرسی، طی ۱۹۷۹ تا ۲۰۰۳ میلادی یعنی بیست و چهار سال در ایران حضور داشته اما کمتر کسی از دانشگاهیان و نیز طلاب علوم دینی وجود دارد که بر افکار او مسلط باشد. بی‌تردید، امروزه نسل فرهیخته ایرانی که در پی فهم دین و بناء مدنیتی جدید براساس آموزه‌های مذهب است، نیازمند عالمانی چون سیدمحمدتقی مدرسی است که درباره یکایک آنها اندیشه کرده است. زمانه، محروم از چنین عالمان سترگی است و مدرسی می تواند بخشی از آن را راهبری نماید.
دکتر فراتی در پایان درباره روند تحقیق خود تصریح کرد: عطف به چنین ضرورتی بود که راقم این سطور، تصمیم گرفت تا درباره سامانه فکری آیت الله مدرسی تحقیق و بازتاب آن را بر اندیشه سیاسی‌اش مورد بررسی قرار دهم. برای واکاوای این نظام فکری، ابتدا با حجت الاسلام والمسلمین شیخ صاحب شوشتری زاده – وکیل آیت الله مدرسی در تهران و یار دیرینه اش- طرح موضوع کردم که به گرمی پذیرفتند. سپس در بهمن ۱۴۰۳ شمسی، همزمان با ایام نیمه شعبان، به کربلا سفر کردم و طی گفت‌وگوهای مستقیم با آیت‌الله مدرسی، فرزندان و شاگردانش، داده‌های میدانی را تکمیل نمودم.