دونالد ترامپ بعد از طرح شروط ایران برای بازگشایی تنگه هرمز اعلام کرد که پیشنهادات ایران را رد می‌کنم. پیش از اعلام ترامپ، روزنامه وال استریت ژورنال نیز از منابع غیررسمی گزارش داده بود که آمریکا با پیشنهاد ایران مخالف است که ظرف ۲۴ ساعت با اعلام ترامپ مشخص شد گزارش این رسانه آمریکایی درست بوده است. وال استریت ژورنال در ادامه گزارش خود به یک موضوع دیگر نیز اشاره کرده بود؛ آنکه ترامپ گفته بعد از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره می‌خواهد حملات علیه ایران را از سر بگیرد.

موضع ایران در قبال رد پیشنهاد ایران از سوی ترامپ

در این میان عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران در واکنش به اظهارنظر ترامپ گفته است: «ما واکنش ترامپ به پیشنهادمان را شنیدیم و منتظریم تا میانجی‌ها مواضع نهایی را اعلام کنند تا بر اساس آن تصمیم خود را بگیریم. هیچ راه حلی برای مشکل با واشنگتن وجود ندارد، جز یک راه حل منصفانه از طریق مذاکره که حقوق مردم ما را تضمین کند و خواسته‌های مشروع آنها را برآورده سازد».

او مطرح کرده که شروط اعلامی ایران از سوی شورای عالی امنیت ملی تعیین شده بود و ما موظف بودیم آن شروط را از طریق میانجی‌ها به طرف آمریکایی ابلاغ کنیم. اولین واکنش را از رئیس‌جمهور آمریکا دیدیم، ولی هنوز از میانجی‌ها چیزی به ما منتقل نشده است. البته رئیس‌جمهور آمریکا هم حرف‌های ضد و نقیض زیادی زده که متأسفانه زیاد از ایشان شنیده می‌شود. ما منتظر هستیم نظرات قطعی توسط واسطه‌ها به ما منتقل شود و بر اساس آن تصمیم خواهیم گرفت. به‌هرحال، شروط ما مشخص است و هرگونه حرکت رو به جلو برای باز شدن تنگه هرمز منوط به محقق شدن این شروط است و از آنها هم کوتاه نخواهیم آمد».

با این اوصاف از یک‌سو رئیس‌جمهور آمریکا علنا اعلام کرده است که شروط ایران را نمی‌پذیرد و از سوی دیگر ایران معتقد است که این سخن ترامپ می‌تواند تصمیم قطعی آمریکا نباشد و منتظر است تا اعلام نظر آمریکا به طور رسمی از طریق میانجی‌ها که شروط را به آمریکا ابلاغ کردند، اعلام شود.

تندتر شدن فضای میان ایران و آمریکا

در این شرایط برخی تحلیلگران باور دارند فضای میان دو کشور بیش از هر زمان بعد از اعلام آتش‌بس در فروردین ماه، تنش‌آلود است و هیچ بعید نیست که فضا به سمت جنگی دوباره و حتی گسترده‌تر از آنچه در جنگ ۴۰ روزه رخ داد، برود. اظهارنظر‌هایی مقامات نظامی ایران نیز مؤید تشدید تنش‌ها میان ایران و آمریکاست؛ چنانکه روز گذشته سرلشکر حاتمی، فرمانده ارتش، گفت: «جنگ تمام نشده است. ما پیروز شدیم، اما باید این پیروزی را حفظ کنیم. دشمن متجاوز ضربات سختی خورده است، اما همچنان باید آماده وارد شدن ضربات سخت از سوی سربازان ایران عزیز باشد».

ابوالفضل شکاری، سخنگوی ارشد نیرو‌های مسلح نیز با هشدار به آمریکا و اسرائیل تأکید کرد که در صورت تکرار خطای محاسباتی، ضربات ایران سنگین‌تر، وسیع‌تر و دقیق‌تر از گذشته خواهد بود. ابراهیم رضایی از اعضای کمیسیون امنیت ملی مجلس نیز مطرح کرده است: «این سناریو احتمال دارد که آمریکا جنگی تمام‌عیار، شبیه به جنگ ۴۰ روزه را به تنهایی یا با همراهی دوستان و متحدانش علیه ما شروع کند».

برخی تحلیلگران باور دارند که اگر قرار باشد حمله مجددی شکل بگیرد حدفاصل برگزاری انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره یعنی از تاریخ ۱۲ آبان تا تشکیل کنگره جدید در تاریخ ۱۳ دی است، زیرا در این مقطع هم انتخابات برگزار شده است و دیگر ترامپ ملاحظه برد یا باخت جمهوری‌خواهان را ندارد، هم آنکه تا روی کار آمدن نمایندگان دموکرات دو ماه فرصت دارد و در این مدت زمان دوماهه هنوز اکثریت کنگره در اختیار جمهوری‌خواهان است و با تصمیمات ترامپ همراهی می‌کنند؛ از طرفی گفته می‌شود ممکن است ترامپ بخواهد با وارد کردن آمریکا به یک جنگ تمام‌عیار عملا کنگره‌ای که احتمالا اکثریتش در اختیار دموکرات‌هاست را در عمل انجام شده قرار دهند؛ به این معنا که سطح جنگ به میزانی افزایش یابد که خروج از آن حتی در شرایطی که کنگره در اختیار دموکرات‌ها باشد، به سادگی میسر نباشد.

دوراهی مهم ترامپ

جعفر قنادباشی، در پاسخ به این پرسش که پس از رد پیشنهاد از سوی دونالد ترامپ، احتمال وقوع دوباره جنگ تا چه اندازه جدی‌تر شده است، به «هفت صبح» گفت: «آقای ترامپ همچنان بر سر دوراهی است؛ اینکه شروط چهارماده‌ای ایران را قبول کند یا نه. قبول شروط ایران به معنای دادن امتیازات زیادی است که از ابتدا قرار نبود به ما بدهند. آمریکا بعد از شهادت رهبری می‌خواست ما را به میز مذاکره برگرداند.

شخص دونالد ترامپ وقتی می‌گوید شروط ایران را نمی‌پذیریم، منظورش این است که نمی‌خواهد امتیازاتی بدهد که در آمریکا برایش مشکل ایجاد شود. ترامپ نمی‌خواهد این امتیازات را بدهد و اکنون بر سر این دوراهی است که باید بکند؛ آیا به سمت جنگ برود یا آنکه به نحوی بتواند با ایران بار دیگر مذاکره کند. اگر وارد جنگ هم شود، ممکن است جنگ برایش مشکلات بسیاری ایجاد کند».

ملاحظات ترامپ تا پیش از انتخابات کنگره

او پاسخ به پرسش دیگری مبنی بر اینکه انتخابات کنگره تا چه میزان می‌تواند در تصمیم‌گیری ترامپ مؤثر باشد، مطرح کرد: «انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره برای ترامپ بسیار مهم است. او می‌داند اگر پیش از انتخابات وارد جنگ با ایران شود، حتما بازنده انتخابات خواهد بود؛ اگر هم از آن‌سو شروط ایران را بپذیرد، به دلیل آنکه شروط مطرح‌شده کاملا منافع ایران را تأمین می‌کند، او در آمریکا در معرض نقد‌های تندی قرار می‌گیرد که همه امتیاز‌ها را به ایران دادی و در این شرایط باز هم بازنده انتخابات خواهد بود.

ترامپ بسیار سردرگم است و نمی‌داند چه مسیری در پیش دارد. در این میان یک موضوع دیگر برایش مهم است؛ آنکه تا پیش از انتخابات کنگره موشکی به از سوی ایران به اسرائیل شلیک نشود. اگر جنگی در بگیرد، ایران پاسخی گسترده به مواضع آمریکا در منطقه و اسرائیل خواهد داد و به خطر افتادن امنیت اسرائیل نیز در انتخابات کنگره به ضرر او و حزب متبوعش یعنی حزب جمهوری‌خواه تمام می‌شود».

افزایش انسجام ملی با سخنان پزشکیان

این تحلیلگر مسائل سیاست خارجی همچنین بیان کرد: «ترامپ می‌خواست همه زمینه‌ها، از جمله حمله زمینی و هوایی و همراهی کشور‌های مختلف، را فراهم کند و بعد حمله کند، اما چنین مسئله‌ای رخ نداد. اگر قیمت نفت و اقلام دیگر بالا برود و یک‌سری تحرکات دیگر رخ دهد، این مسائل واقعا ترامپ را گرفتار می‌کند. یکی از دلایل مذاکره آمریکا با چین این بود که چینی‌ها موضعی زیان‌بخش برای آمریکا نداشته باشند، اما این اطمینان هم به دست نیامد.

مسئله دیگر برای آمریکا، کنترل جنگ اوکراین است، زیرا اجازه نمی‌دهد آمریکا در دو جبهه درگیر باشد. بحث دیگری که خیلی باید به آن توجه کنیم، سخنرانی‌های آقای پزشکیان در جریان سفر به نیویورک است که فضا را به نفع ایران تغییر داد. آمریکا انتظار داشت مردم ایران دو بخش شوند، اما صحبت‌های آقای پزشکیان باعث وحدت مردم شد. آمریکا تصور می‌کرد برخی از مردم از حمله ترامپ حمایت کنند، اما این اتفاق رخ نداد و آقای پزشکیان باعث شد انسجام ملی بیشتر شود».

افزایش فشار به جای جنگ

او درباره چرایی رد شروط ایران از سوی ترامپ توضیح داد: «هدف راهبردی و نهایی آمریکا این است که مقاومت ایران را درهم بشکند، اما اگر ترامپ اکنون این توافق را می‌پذیرفت، در انتخابات شکست می‌خورد، زیرا این بند‌ها عمدتا به نفع ماست. اینکه تحریم‌ها برداشته شود، پول‌های بلوکه‌شده آزاد شود، اسرائیل به لبنان حمله نکند و محاصره دریایی برداشته شود، همه و همه به نفع ایران است.

ترامپ نمی‌خواهد این امتیازات گسترده را به ایران بدهد، زیرا مخالفانش در انتخابات از این موضوع بهره می‌برند و می‌گویند اعطای این میزان امتیاز به ایران عملا به معنای شکست آمریکاست. حالا ترامپ می‌خواهد فشار‌ها را بیش از پیش بر ایران افزایش دهد تا ایران کوتاه بیاید. همین که ایران را تحریم هوایی کرده است یا محاصره در تنگه هرمز را حفظ کرده است، در همین راستا تحلیل می‌شود. ترامپ قبل از هر نوع حمله‌ای دنبال آن است که ایران کوتاه بیایند و می‌خواهد ما را از سر ترس از جنگ وادار به تسلیم کند».

ناتوانی آمریکا از ورود دوباره به جنگی گسترده

سفیر سابق ایران در لیبی در پاسخ به پرسش دیگری مبنی بر اینکه سناریوی جنگ چه قدر محتمل است، مطرح کرد: «آمریکا آمادگی جنگ کامل را ندارند؛ همان‌طور که گفتم انتظار آمریکا این است که ما کوتاه بیاییم. با همه اینها، تصمیم به جنگ بسیار دشوار است؛ مگر اینکه نتانیاهو آنها را به سمت جنگ هل دهد. اسرائیل به هیچ‌وجه علاقه ندارد که صلح شود. کار نتانیاهو این است که جنگ را حفظ کند و برخی ترور‌ها را در ایران انجام دهد.

نتانیاهو می‌خواهد در این شرایط شعله‌های جنگ نخوابد. او نگران است که ترامپ از جنگ منصرف شود، زیرا در این صورت می‌داند پایان جنگ به معنای پیروزی ایران است. این در حالی است که ادامه جنگ به نفع آمریکا نیست. اکنون اگر آمریکا جنگ را از سر بگیرد، شوکی که به تجارت جهانی وارد می‌شود. آمریکا ناچار است به جنگ پایان دهد و توانایی جنگ بزرگ را هم ندارد. آنها ناتوان شده‌اند. اکنون آمریکا در موقعیت جنگی تمام‌عیار نیست».

تزلزل آمریکا

او توضیح داد: «اینکه ممکن است جنگی رخ دهد، بله، ممکن است؛ اما به آن معنا که برخی ترسیم می‌کنند و می‌گویند ممکن است جنگی بسیار فراگیر رخ دهد، من چنین برداشتی ندارم. در مقطع برگزاری انتخابات کنگره تا تشکیل کنگره جدید نیز امکان جنگ دوباره وجود ندارد. اینکه ترامپ به استقبال رئیس جمهور چین می‌رود، آن هم بعد از نزدیک به شصت سال، نشان می‌دهد که نیاز دارد چین علیه آمریکا نباشد. یکی از رسانه‌های آمریکا کاریکاتوری کشیده بود که در آن، رهبر جلوتر از ترامپ حرکت می‌کرد و ترامپ بار رئیس‌جمهور چین را حمل می‌کرد! این یعنی آمریکا در قبال چین بسیار دچار تزلزل است. اکنون آمریکا در شرایط سختی قرار دارد و زمان اصلا به نفع آمریکا نیست».

ناتوانی کشور‌های منطقه برای رویارویی با ایران

قنادباشی در پایان درباره موضع کشور‌های منطقه در صورت بروز جنگی احتمالی، گفت: «کشور‌های منطقه در جنگ ۴۰روزه نیز همراه آمریکا بودند و همراهی مجدد آنها در جنگی احتمالی، عجیب نیست، اما از نظر نظامی، مقام ناتو گفت در جنگ ۴۰روزه، ناتو ۵۰ هزار پرواز مربوط به جنگ ایران داشته است و نتوانست کاری بکند. حالا تصور کنید چند کشور منطقه که نیرو‌های اجاره‌ای دارند، بخواهند علیه ایران کاری کنند. بنابراین، آنها نیز توان لازم را برای رویارویی با ایران ندارند. به نظر من، حتی اگر باز هم کشور‌های عربی منطقه بخواهند با آمریکا در جنگ با ایران همراه شوند، کاری از پیش نمی‌برند و این شرایطی است که وجود دارد. در عین حال، آنها نیز از تهدید منافع خود هراس دارند و این‌طور نیست که به هر قیمتی بخواهند جنگ ادامه یابد».

مطرح بودن هر دو سناریوی جنگ و مذاکره

با این اوصاف به نظر می‌رسد گرچه احتمال وقوع جنگ در حال حاضر که ترامپ شروط ایران را رد کرده، بیشتر شده است، اما این شرایط به معنی آن نیست که می‌توان با اطمینان گفت جنگی در می‌گیرد. همان‌طور که جعفر قنادباشی نیز گفت، آمریکا در حمله به ایران ملاحظات زیادی دارد و باتوجه به دو جنگ ۱۲ روزه و ۴۰ روزه، می‌داند حمله به ایران با هزینه‌های سنگینی همراه خواهد بود؛ چه برای خود آمریکا، چه برای اسرائیل و چه کشور‌هایی از منطقه که پایگاه‌های آمریکایی در آن کشور‌ها مستقر است.

با این وصف می‌توان هنوز به احیای مذاکرات و تلاش برای حل مناقشات از مسیر دیپلماتیک امیدوار بود. البته در آن سوی ماجرا نیز احتمال وقوع جنگی دوباره وجود دارد و برای این سناریو نیز نشانه‌های زیادی وجود دارد؛ به ویژه آنکه همان‌طور که گفته شد، ممکن است حد فاصل برگزاری انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره در ۱۲ آبان تا تشکیل ترکیب جدید کنگره در ۱۳ دی، ترامپ تصمیم بگیرد که به ایران حمله کند؛ البته این شرایط نیز بستگی به توانمندی آمریکا برای آغاز یک جنگ فراگیر دارد.