سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - سمیه نوری: در میان هیاهوی روزمره شهر، وقتی خورشید آرام آرام جای خود را به سایههای عصرگاهی میدهد، کتابفروشی «کوچه کتاب» کرمانشاه چهرهای دیگر به خود میگیرد. اینجا دیگر فقط یک فروشگاه برای تهیه کتاب نیست؛ اینجا محفل ادبی «کتاببان» تبدیل به ایستگاهی شده است که زمان در آن برای لحظاتی میایستد تا کلمات فرصت شنیده شدن پیدا کنند. دوشنبهها این مکان به مرکز ثقلِ پرانرژیِ نوجوانان و جوانانی تبدیل میشود که فارغ از دغدغههای تکراری با کولهباری از پرسش و اشتیاق به ضیافت واژهها میآیند.
وقتی پا به این محفل میگذاری نخستین چیزی که روح را نوازش میدهد، صدای گفتوگوی پرشور نسلهای نوپاست، اینجا کتابها فقط خوانده نمیشوند بلکه در آینه نگاه نوجوانی که تازه نخستین تجربههای جدی ادبیاش را پشت سر میگذارد یا جوانی که با کولهباری از تجربه به نقد مینشیند، بازآفرینی میشوند. در این نشستها سکوت کتابفروشی با صدای نقدها، تحسینها و گاهی بحثهای داغِ دوستانه شکسته میشود و هر نظر نوری تازه به زوایای تاریک و ناگفته یک داستان میتاباند.
«کتاببان» فراتر از یک فضای فیزیکی به یک جامعه کوچک تبدیل شده است؛ جامعهای که در آن قفسههای چوبی شاهد رفاقتهایی هستند که بر پایه مشترکات فکری شکل گرفتهاند. اینجا جایی است که کلمات پلی میشوند برای عبور از تنهایی و رسیدن به همدلی؛ فضایی که در آن هر فرد فارغ از هر پیشزمینه یا سلیقهای دعوت شده تا قصه خود را در میانِ قصههای دیگران پیدا کند. با ما همراه باشید تا از نزدیک نبض تپنده این محفل صمیمی را در قلب کرمانشاه دنبال کنیم.
ماجرای شکلگیری باشگاه کتابخوانی «کتاببان»
امیرحسین بصری مدیر محفل «کتاببان» در گفتوگو با خبرنگار ایبنا با اشاره به ماجرای شکلگیری نخستین جرقههای راهاندازی باشگاه کتابخوانی کتاببان گفت: موسسه کوچه کتاب از جمله موسسات فرهنگی است که اولویت اصلی آن نه اقتصاد، بلکه نشر فرهنگ است و نشر فرهنگ صرفا از طریق ایجاد قفسه کتاب حاصل نمیشود بلکه باید یک یا چند واسطه انسانی در این میان وجود داشته باشد تا بتواند در افراد مختلف، نیاز و اشتیاق به خرید و مطالعه کتاب را فراهم کند. سالهاست که کوچه کتاب با برگزاری نشست های مختلف در دوشنبههای هر هفته برای عموم علاقهمندان سعی در ایجاد این واسطهها در زمینههای مختلف دارد. من هم با توجه به تجربه دورهمیهای کتابخوانی که در زمان دانشجویی برگزار می کردم، این موسسه را به عنوان محمل و محفل مناسبی برای ایجاد این باشگاه کتابخوانی که جایش در موسسه خالی بود، پسندیدم و ایده آن را با مدیریت موسسه در میان گذاشتم و با موافقت ایشان کار را آغاز کردیم و هدف اولیه ما هم پر کردن خلاء واسطههای انسانی برای ایجاد آگاهی و ترغیب افراد به فرهنگ کتابخوانی بود.
فراتر از مطالعه؛ کتابخوانی با تفکر نقادانه
وی با بیان تفاوتهای فضای این محفل با سایر دورهمیهای کتابخوانی و اینکه در این جمع چه اتفاقی میافتد که باعث میشود اعضا دوباره برگردند، افزود: قبل از آغاز به کار این باشگاه در موسسه کوچه کتاب از سایر تجارب قبلی و نمونههای موفق کتابخوانی الگوبرداریهای نظری انجام شد و نقاط قوت آنها را برگزیدیم و سعی در رفع نقاط ضعف آن جلسات داشتیم. محصول نهایی چیزی شد که هماکنون در دورهمی کتاببان کوچه کتاب در حال اجراست. متاسفانه خیلی از باشگاههای کتابخوانی کشور صرفا به بیان خلاصه کتاب میپردازند و مهمترین امتیاز دورهمی ما تنوع مهارتهایی است که در آن به افراد عرضه میشود. ما در این دورهمیها صرفا کتاب نمیخوانیم بلکه علاوه بر آن سعی در تقویت تفکر نقاد، افزایش خلاقیت و هنر گفتوگوی موثر اعضا هم داریم. شرکتکنندگان در این دورهمیها با چالشهای مختلف در زمینه تفکر، محتوای کتاب و نظرات متنوع در قالب گفتوگویی دوستانه روبهرو میشوند که بدون ورود به حاشیه و جدال بیهوده میتوانند فایده بیشتری از جلسه ببرند و همین عامل انگیزهبخش برای حضور مجدد آنها میشود.
مطالعه آثار ادبیات ایران و جهان در «کتاببان»
مدیر محفل «کتاببان» با اشاره به فرآیند انتخاب کتابها در این باشگاه کتابخوانی و اینکه آیا اولویت خاصی مثل ادبیات داستانی، فلسفه یا موضوعات روز برای انتخاب وجود دارد یا سلیقه جمعی اعضا تعیینکننده است، تصریح کرد: در انتهای تحلیل هر کتاب با رایگیری از اعضای حاضر در جلسه، یک کتاب برای دورهمی بعد انتخاب میشود. گاهی هم چند کتاب را خودمان کاندیدا میکنیم و به اعضا معرفی میشود و هر کدام که رای بیشتری به دست آورد، به عنوان کتاب منتخب هفته آینده اعلام میشود. اولویت ما آشنایی افراد با کتابهای ارزشمند ایران و جهان است اما اعضا بین داستانی بودن یا نبودنش حق انتخاب دارند و سلیقه جمعی تعیین کننده است. بیشتر مخاطبان ما نوجوانان و جوانان هستند که اکثریت افراد هر جلسه را تشکیل میدهند و سلیقه بیشتر اعضای ما تحلیل رمانهای مختلف است که البته بسیار هم جذاب و مفید بودهاند.
پیوندِ کتاب با «مهارتِ حل مسئله»
بصری با بیان اینکه بزرگترین تغییری که در نگاه اعضا نسبت به پیرامونشان ایجاد شده، افزایش آگاهی و توانایی گفتوگو است، عنوان کرد: پیامد شرکت در جلسات هفتگی کتاببان سه مورد است؛ اول اینکه جامعیت نظر در افراد حاصل میشود یعنی دوستان کتاببان بعد از هر جلسه با نظرات متعدد و متنوعی آشنا میشوند که به گستردگی نگاه آنها به جهان کمک میکند. دوم اینکه عمق نگاه آنها بیشتر میشود چون در جلسات بسیاری از گزارهها و باورها به چالش کشیده میشود و مفاهیم مختلف را با نگاهی عمیقتر از معمول بررسی میکنیم. سوم اینکه جلسات ما راهکار محور است یعنی ما صرفا کتاب را نمیخوانیم که محفوظات ذهنی اضافه کرده باشیم بلکه کتاب میخوانیم تا راه حلی برای مسائل و مشکلات زندگی بیابیم و این سه مورد را در هر جلسه با دوستان شرکتکننده تمرین میکنیم.
پرورشِ تفکر خلاق؛ دغدغه اصلی ما
وی در پاسخ به این پرسش که اگر بخواهید یک خاطره شیرین یا یک لحظه خاص که در طول این جلسات برایتان ثبت شده را تعریف کنید؛ آن چیست، ادامه داد: علاوه بر آشنایی با دوستان جدید کتابدوست و فرهیخته در هر دورهمی که بسیار برای من ارزشمند است و آن را نوعی سرمایه معنوی حساب میکنم؛ لذت بخشترین موارد در دورهمیهای کتابخوان لحظاتی است که نوجوانان با استعداد و علاقهمند به کتاب را میبینم که با دقت به حرفها گوش میدهند و نظرات استدلالی را ارائه میدهند؛ ما در دورهمیهایمان نوجوانان ۱۴ ساله هم داریم که مایه شگفتی و لذت و افتخار هستند.
مدیر محفل «کتاببان» با اشاره به دورنمای این باشگاه کتابخوانی خاطرنشان کرد: دورنمای ما هرچه بیشتر کردن رغبت افراد به کتابخوانی و ارتباط و فعالیت بیشتر افراد کتابخوان در سطح جامعه است و در ضمن پرورش افرادی است که دارای تفکر نقاد و خلاق هم باشند چون صرف مطالعه بدون تفکر نقاد چندان کاربردی نخواهد بود. متاسفانه نمونههایی از این جلسات که همزمان به ترویج و معرفی کتاب، تفکر نقاد، خلاقیت و گفتوگوی موثر بپردازد در سطح شهرمان کم است و حتی بسیاری افراد اصلا نمیدانند که تفکر نقادانه یعنی چه. تاکید من همیشه این بوده که افزایش آگاهی و مطالعه باید همراه با رشد تفکر نقاد و خلاق باشد تا برای حل مسائل و مشکلات زندگی ارزش بیشتری داشته باشد. در این راستا امیدوارم تمام افرادی که دغدغه فرهنگ دارند در نشر و گسترش این سبک ترکیبی (مطالعه و تفکر) در سطوح مختلف جامعه همت و تمرکز بیشتری مبذول دارند. آرزو دارم که روزی همه نوجوانان و جوانان ما که آینده ساز این کشورند، افرادی باشند که هم آشنا با کتابها و افکار بزرگان تاریخ باشند و هم افرادی باشند که از نظر استدلال ورزی و خلاقیت در امور مختلف سرآمد و مسلط باشند.
چرا کتاببان انتخابِ هوشمندانهای است؟
وی با بیان اینکه اگر بخواهید جملهای به کسی که هنوز مردد است به جمع شما بپیوندد بگویید آن جمله چیست، بیان کرد: دورهمیهایی مانند کتاببان کوچه کتاب، یعنی تجربه زیستن زندگیهای مختلف بدون هزینه گزاف. یعنی آشنایی با دیدگاههای متنوع به انسان و جهان در کمترین زمان. یعنی پیدا کردن چندین دوست فرهنگی و همجهت در یک مکان و یعنی پرورش گام به گام تفکر برای قدرت حل مسائل زندگی و فریب نخوردن در این جهان پر فریب با تمرینهای متنوع.
خداحافظی با سخنرانیهای یکطرفه؛ عصرِ گفتوگوی فعال فرا رسیده است
بصری گفت: حرف آخر را خطاب به افرادی که در عرصه فرهنگ مشغول هستند عرض میکنم؛ خیلی از جلسات فرهنگی به تدریس و سخنرانی یک طرفه تبدیل شده و این سبک برای بسیاری از نوجوانان و جوانان خسته کننده است. اگر دغدغه جذب این عزیزان را داریم، سعی کنیم که جلسات فرهنگی را به گفتوگوی فعال بین مدیر جلسه و شرکت کنندگان تبدیل کنیم تا رغبت برای حضور در این جلسات بین آنها بیشتر شود و با نگاه و دغدغههای آنها بیشتر آشنا شویم. آزادی بیان اما به نحو مستدل و محترمانه بهترین جاذبه برای نسل جوان است. سبک سخن گفتن را هم از کلمات پیچیده و خشک به واژگان ساده فهم و امروزی متناسب با فهم مخاطب تغییر دهیم و از نمونههای جدید و موفق ارتباطی که در جهان وجود دارد هم بهره ببریم.