فرارو- پلمب مرکز آموزش زبان فرانسه در تهران به یکی از تازهترین نقاط اختلاف میان تهران و پاریس تبدیل شده است.
به گزارش فرارو، مرکز آموزش زبان فرانسه موسوم به CLF وابسته به سفارت فرانسه در تهران، با دستور دادستانی تهران پلمب شده است. مقامهای ایرانی اعلام کردهاند این مرکز با وجود اخطارهای متعدد برای دریافت مجوز، به فعالیت خود ادامه داده و از پوشش آموزش زبان برای اقداماتی برخلاف فرهنگ و امنیت ملی استفاده کرده است. همچنین اشاره شده که این مرکز در «شناسایی، شبکهسازی و تسهیل خروج نخبگان از کشور» نقش داشته است.
در پاسخ، وزارت خارجه فرانسه اعلام کرده سفیر ایران احضار خواهد شد و اقداماتی را در واکنش انجام خواهد داد.
فرانسه یکی از اولین کشورهای تحریمکننده ایران بود
حشمتالله فلاحتپیشه، عضو پیشین کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، در گفتوگو با فرارو درباره مناسبات تهران و پاریس میگوید: «روابط ایران و فرانسه همواره تابعی از تبعات مناسبات کلی ایران با غرب بوده است. فرانسویها از یک سو و اتحادیه اروپا از سوی دیگر، با آمریکا در شکلدهی به این روابط همراه بودهاند و تلاش کردهاند مناسباتشان با ایران تا حد امکان قطع نشود، اما در مواردی که موضوع به تحریمها مربوط میشود، شاهد همراهی فرانسه با این روند بودهایم.»
او ادامه میدهد: «به عنوان مثال، فرانسه یکی از اولین کشورهای اروپایی بود که یکی از بندهای ۱۵گانه ماده ۴۱ فصل هفتم منشور ملل متحد را که مربوط به تحریمهای دیپلماتیک است، اجرا کرد و به نوعی با اخراج دیپلماتهای ایرانی با این تحریمها همراه شد.»
فرانسویها از ورود به جنگ ابا داشتند
فلاحتپیشه در عین حال با تفکیک موضوع تحریم از جنگ میگوید: «اگر موضوع را از منظر جنگ بررسی کنیم، فرانسویها تلاش داشتهاند از ورود مستقیم به جنگ خودداری کنند و از آن ابا داشتند. آنها منافع مشخصی در منطقه تعریف کردهاند؛ به عنوان مثال، در اقلیم کردستان عراق منافع نظامی و امنیتی و انرژی دارند، اما وارد حوزه جنگ نشدهاند.»
او درباره نقش فرانسه در تحریمها نیز میگوید: «در حوزه تحریمها، با این حال، فرانسه همواره نقش اصلی داشته است. حتی بعد از اینکه ترامپ برجام را پاره کرد، شرکت توتال فرانسه یکی از اولین شرکتهای اروپایی بود که قرارداد خود را برای تولید گاز در پارس جنوبی ترک یا نیمه کاره رها کرد. بنابراین فرانسویها در حوزه تحریم پیش قراول بودند اما در حوزه جنگ وارد نشدند.»
مناسبات فرهنگی دچار چالش شده
فلاحتپیشه معتقد است با تشدید اختلافات میان کشورها، حوزههای مختلف مناسبات نیز تحت تاثیر قرار میگیرند: «وقتی مناسبات کشورها دچار چالش میشود، بهانههای لازم برای اقدامات متقابل نیز در دستور کار قرار میگیرد. در این شرایط، مناسبات فرهنگی هم دچار چالش میشود.»
او درباره واکنش احتمالی فرانسه به پلمب CLF نیز میگوید: «به هر حال، این اقدامات در قالب مقابله به مثل خواهد بود. طبیعتا آنها هم سعی میکنند برخی از مراکز فرهنگی ایران را تعطیل کنند یا بخشهایی از سفارت و کارکنان سفارت را تحت فشار قرار دهند و درخواست اخراج برخی از کارکنان را مطرح کنند. اینها نشاندهنده سراشیبی مناسبات است.»
پلمب CLF اقدامی نمادین است
برای بخشی از جامعه، یادگیری زبان خارجی دیگر صرفا یک فعالیت آموزشی یا فرهنگی نیست؛ زبان با تحصیل، اشتغال و دسترسی به منابع علمی و حرفهای پیوند خورده است. با این حال، طهمورث شیری، جامعهشناس و استاد دانشگاه، در گفتوگو با فرارو معتقد است تاثیر مستقیم پلمب یک مرکز مشخص بر جامعه ملی را نباید بیش از اندازه بزرگ کرد.
او میگوید: «نسبت به بسیاری اتفاقات دیگر، این اتفاقات تقریبا ناچیز است. حتی در حد کاردار فرهنگی هم نیست؛ یعنی خیلی پایین است. منتها بحثی که وجود دارد، فقط یک واکنش نمادین است که ایران انجام میدهد.»
شیری معتقد است کسانی که در این مرکز تحصیل میکردند طبیعتا از تعطیلی آن متضرر میشوند، اما در سطح ملی یا جهانی، این اقدام به تنهایی بازتاب گستردهای ایجاد نمیکند و بیشتر در چارچوب رفتارهای نمادین قابل بررسی است.
با این حال، او در بخش دیگری از گفتوگو درباره مجموعه محدودیتهایی که میتواند ارتباط ایرانیان با جهان خارج را دشوارتر کند، نگاه متفاوتی دارد.
تصمیمات ناگهانی جامعه را سردرگم میکند
شیری معتقد است مسئله را باید در کنار سایر محدودیتهای ارتباطی دید؛ بهخصوص در شرایطی که آزمونهای زبان بینالمللی در داخل ایران برگزار نمیشوند و برخی دانشجویان و متقاضیان مهاجرت برای شرکت در آزمون ناچار به سفر به کشورهای همسایه هستند.
او میگوید: «اینکه ما ناگهان تصمیم بگیریم عدهای را محروم کنیم از همین آزمونهای زبانی که الان دیگر در ایران برگزار نمیشود، باعث میشود افراد برای مهاجرت و ادامه تحصیل هزینه کنند و به کشورهای همسایه بروند و حداقل آنجا در آزمون زبان شرکت کنند. طبیعتا میتوانم بگویم نارضایتی را به دنبال خودش دارد و افراد زیادی متضرر میشوند.»
به اعتقاد این جامعهشناس، این وضعیت یک پارادوکس ایجاد میکند: «از یک طرف افراد را میگویند بمانید، از طرف دیگر وضعیت اشتغال مشکلدار است. از طرفی تورم افسارگسیخته داریم. حالا عدهای که میخواهند برای تحصیل یا کار مهاجرت کنند، خروجشان منوط به این است که در این کلاسها شرکت کنند و نمره آزمون بیاورند که افسر مهاجرت آنها را بپذیرد.»
شیری تاکید میکند که محدود شدن این مسیرها فقط به مهاجرت مربوط نیست و میتواند دسترسی افراد به دانش و تحولات جهانی را نیز دشوارتر کند.
طرح نفوذ شتابزده نوشته شده
این بحث در شرایطی مطرح میشود که مجلس در ماههای اخیر طرح «مقابله با نفوذ سرویسهای اطلاعاتی و دولتها یا نهادهای بیگانه» را نیز در دست بررسی داشته است؛ طرحی که کلیات آن در مردادماه به تصویب رسید اما هنوز به قانون نهایی تبدیل نشده است. مواد ۳، ۴ و ۵ این طرح نیز در حال بررسی و اصلاح بودهاند و معاون علمی رئیسجمهور اعلام کرده است دولت درباره آثار این مواد بر همکاریهای علمی و بینالمللی با مجلس مذاکره کرده است.
در متن طرح، موضوع ارتباطات خارجی در حوزههایی از جمله علمی، فرهنگی، اقتصادی و رسانهای مورد توجه قرار گرفته است. همزمان منتقدان درباره تاثیر احتمالی برخی مواد بر همکاریهای دانشگاهی و ارتباط پژوهشگران ایرانی با موسسات خارجی ابراز نگرانی کردهاند.
شیری درباره این رویکرد معتقد است تصمیمگیری درباره ارتباط دانشگاهیان با نهادهای خارجی باید مبتنی بر مطالعه دقیق باشد.
او میگوید: «وقتی اینقدر سریع تصمیم گرفته میشود، خیلی مطالعه نشده و طبیعتا نشدنی هم هست. به نظر من طراحان خیلی وسیع به این بحث نگاه نکردهاند.»
البته در سوی دیگر این بحث، طراحان طرح مقابله با نفوذ میگویند هدف آنها ایجاد چارچوبی برای شناسایی و مقابله با نفوذ و حفاظت از منافع ملی است و معتقدند برای مقابله با نفوذ خلأ قانونی وجود داشته است.