به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، طراحی فضاهای عمومی بیننسلی به معنای خلق فضاهایی است که بهطور طبیعی تعامل، یادگیری و همکاری بین نسلهای مختلف را تشویق میکنند. برخلاف فضاهای عمومی سنتی که برای یک گروه سنی خاص طراحی میشوند همچون زمینهای بازی فقط برای کودکان یا پارکهای سالمندان، فضاهای بیننسلی بهگونهای طراحی میشوند که نسلهای مختلف بهطور طبیعی کنار هم قرار بگیرند و فعالیتها و امکانات متنوعی را برای همه سنین فراهم میکنند.
رویکردهای نوین در طراحی فضاهای بیننسلی شامل پنج اصل کلیدی امنیت روانی، منطقهبندی متناسب با سن، دید تدریجی، وضوح شناختی و انعطافپذیری حسی است که در مطالعات اخیر بهطور گستردهای مستند شدهاند. امنیت روانی با ایجاد محیطی فراگیر شکل میگیرد که افراد با هر سنوسالی در آن احساس تعلق، آرامش و پذیرفتهشدن داشته باشند. منطقهبندی متناسب با سن به اختصاص فضاهای گوناگون برای فعالیتهای مختلف اشاره دارد، بهگونهای که ضمن پاسخگویی به نیازهای هر گروه، فرصت تعامل طبیعی میان نسلها فراهم شود.
دید تدریجی کمک میکند کاربران بدون رویارویی ناگهانی با کل فضا، آن را مرحلهبهمرحله بشناسند و با محیط ارتباط برقرار کنند. وضوح شناختی بهمعنای استفاده از چیدمان، نشانهها و مسیرهایی ساده و قابلفهم است تا افراد با تواناییهای متفاوت بتوانند بهآسانی در فضا حرکت کنند. انعطافپذیری حسی به معنای طراحی فضایی است که نیازهای حسی مختلف نسلهای مختلف را برآورده کند و با در نظرگرفتن تفاوتهای حسی کاربران، امکان استفاده راحتتر از محیط را برای افراد دارای نیازهای گوناگون فراهم سازد.
این فضاها با فراهمکردن فرصت برای دیدار، گفتوگو و انجام فعالیتهای مشترک، نقش مهمی در کاهش انزوای اجتماعی و تقویت ارتباط میان نسلها دارند. حضور سالمندان، کودکان، نوجوانان و بزرگسالان در محیطی مشترک، زمینه شکلگیری روابطی طبیعی و دوسویه را فراهم میکند که میتواند به افزایش همدلی، درک متقابل و پذیرش تفاوتهای نسلی منجر شود. چنین تعاملاتی بهویژه برای سالمندان و افرادی که در معرض تنهایی قرار دارند، از اهمیت زیادی برخوردار است و میتواند احساس افسردگی را کاهش دهد، حس تعلق به جامعه را تقویت کند و کیفیت زندگی را بهبود بخشد.
از سوی دیگر، فضاهای بیننسلی بستری مناسب برای انتقال تجربه، دانش، مهارتها و ارزشهای فرهنگی فراهم میکنند. سالمندان میتوانند تجربیات و خاطرات خود را با نسلهای جوانتر در میان بگذارند و جوانان نیز مهارتها و دیدگاههای جدید خود را به دیگران منتقل کنند. این تبادل دوسویه علاوه بر تقویت اعتماد و احترام متقابل، به حفظ هویت فرهنگی، تداوم سنتها و شکلگیری حافظه جمعی کمک میکند. این فضاها تنها محیطهایی برای حضور و فعالیت نیستند، بلکه به تقویت سرمایه اجتماعی، همبستگی جامعه و ایجاد پیوندی پایدار میان نسلها کمک میکنند.
آدلاید، استرالیا؛ پارک دوستدار سالمند با فضاهای بیننسلی
دانشگاه استرالیای جنوبی در اکتبر ۲۰۲۵، پروژه پارک دوستدار سالمند را در آدلاید اجرا کرد که برنده جایزه طراحی شهری شد و بهعنوان الگویی برای فضاهای عمومی فراگیر و بیننسلی در استرالیا شناخته میشود. این پروژه که با مشارکت فعال سالمندان محله طراحی شده است، بهطور ویژه بر ایجاد فضاهایی تمرکز دارد که نسلهای مختلف را کنار هم بیاورد و کودکان و سالمندان بتوانند با هم تعامل داشته باشند. پروژه پارک دوستدار سالمند بهعنوان بخشی از استراتژی گستردهتر شهر دوستدار سالمند آدلاید اجرا شده است و هدف آن افزایش مشارکت اجتماعی، بهبود سلامت روانی و تقویت همبستگی بیننسلی است.
تیم طراحی با مصاحبه با سالمندان محله و درک نیازها و ترجیحات آنها، به اولویتهای طراحی جدیدی دست پیدا کرد که شامل نیمکتهایی با پشتی مناسب و دید باز، فضاهای سبز حسی برای آرامش، سایهبانهای بهتر با محافظت در برابر باد و فضاهای بیننسلی است تا کودکان و سالمندان بتوانند با هم تعامل داشته باشند. اولویتها بهطور مستقیم از ایدههای سالمندان محله گرفته شده و به آنها اجازه داده است که در طراحی فضای عمومی خود نقش فعال داشته باشند، همچنین تیم طراحی از ابزارهایی همچون نقشهبرداری رفتاری و مشاهده مشارکتی استفاده کرد تا بفهمد که چگونه نسلهای مختلف از فضای پارک استفاده میکنند و چگونه میتوان تعامل بین آنها را افزایش داد.
طراحی پارک دوستدار سالمند شامل چندین عنصر کلیدی است که بهطور طبیعی تعامل بین نسلها را تشویق میکند. نیمکتهایی با پشتی مناسب و دید باز که به سالمندان اجازه میدهد که بهراحتی بنشینند و همزمان کودکان را در حال بازی تماشا کنند. فضاهای سبز حسی برای آرامش که شامل گیاهانی با رنگها، بوها و بافتهای مختلف است که به تحریک حواس و ایجاد آرامش کمک میکند. سایهبانهای بهتر با محافظت در برابر باد که به سالمندان اجازه میدهد حتی در روزهای گرم یا بادی از فضای پارک استفاده کنند. فضاهای بیننسلی همچون زمینهای بازی مشترک، میزهای پیکنیک و مسیرهای پیادهروی که نسلهای مختلف را کنار هم میآورد.
پارک دوستدار سالمند به یک کانون اجتماعی تبدیل شده است که نسلهای مختلف در آنها جمع میشوند، تعامل میکنند و از فضای شهری لذت میبرند، همچنین مشارکت اجتماعی سالمندان افزایش در برنامههای شهری افزایش و انزوای اجتماعی کاهش پیدا کرده است. دانشگاه استرالیای جنوبی گزارش میدهد که تعداد بازدیدکنندگان پارک تا ۴۵ درصد افزایش یافته و رضایت کاربران از فضای پارک تا ۸۸ درصد است، همچنین تعامل بین نسلها تا ۶۰ درصد افزایش یافته و سالمندان گزارش میدهند که احساس تعلق و پذیرش بیشتری در پارک دارند.
شهرداری آدلاید اعلام کرده است که پروژه پارک دوستدار سالمند تا سال ۲۰۳۰ به سایر پارکهای شهر گسترش پیدا خواهد کرد و هدف تبدیل کل شهر به یک شهر دوستدار سالمند است، همچنین برنامهریزی شده است که پارکهای دوستدار سالمند بهعنوان بخشی از استراتژی گستردهتر پایداری و کیفیت زندگی در آدلاید استفاده شوند.
هنگکنگ، چین؛ زمین بازی فراگیر توئن مون با ماتریس رفتار-فضا-طراحی
دپارتمان طراحی شهری و برنامهریزی منطقهای دانشگاه پلیتکنیک هنگکنگ مطالعهای درباره زمین بازی فراگیر پارک توئن مون منتشر کرده و با استفاده از ماتریس رفتار-فضا-طراحی، شش حوزه بهبود فضایی را شناسایی کرده که شامل تعامل بیننسلی، درگیری فیزیکی چندسطحی، فضای استراحت و تماشا، مدیریت نگهداری، حمایت از مراقبت و انعطافپذیری فضایی است. این مطالعه که در زمین بازی فراگیر پارک توئن مون در منطقه توئن مون در قلمروهای جدید غربی هنگکنگ انجام شده است، بهعنوان الگویی برای زمینهای بازی چندمنظوره و بیننسلی در شهرهای پرتراکم شناخته میشود.
رویکرد هنگکنگ به طراحی فضاهای بیننسلی تحلیلی و نظاممند است. تیم پژوهشی با مشاهده رفتار کاربران در زمین بازی پارک توئن مون، به ناهماهنگیهایی بین طراحی فضا و رفتارهای واقعی کاربران دست یافت. برای مثال، مشاهده شد که زمینهای بازی سنتی فقط برای کودکان طراحی شدهاند و فضایی برای تعامل بین کودکان و سالمندان فراهم نمیکنند، همچنین مشاهده شد که مراقبان (والدین یا سالمندان) در حاشیه زمینهای بازی مینشینند و تعامل کمی با کودکان دارند. این ناهماهنگیها به شش حوزه بهبود فضایی منجر شد که شامل تعامل بیننسلی، درگیری فیزیکی چندسطحی، فضای استراحت و تماشا، مدیریت نگهداری، حمایت از مراقبت و انعطافپذیری فضایی است.
پس از انجام و پیگری مطالعات، عناصر بازی چندسطحی در این پارک راهاندازی شده است که هم برای کودکان جذاب هستند، هم برای نوجوانان چالشبرانگیز هستند و هم برای سالمندان قابل استفاده هستند. فضاهای راحتی که به مراقبان اجازه میدهد که بهراحتی بنشینند و همزمان کودکان را در حال بازی تماشا کنند. مسیرهای دسترسی بدون مانع که به سالمندان و افراد با نیازهای ویژه اجازه میدهد که بهراحتی در زمین بازی حرکت کنند. مبلمان و تجهیزات مناسب برای همه سنین که هم برای کودکان ایمن هستند، هم برای نوجوانان جذاب هستند و هم برای سالمندان راحت هستند. برنامههای بیننسلی که نسلهای مختلف را کنار هم میآورد، همچون کلاسهای بازی مشترک، رویدادهای اجتماعی و فعالیتهای داوطلبانه.
زمین بازی فراگیر پارک توئن مون به فضایی تبدیل شده است که نسلهای مختلف در آنها جمع میشوند، تعامل میکنند و از فضای بازی لذت میبرند، همچنین مشارکت اجتماعی سالمندان افزایش یافته و انزوای اجتماعی کاهش یافته است. تیم پژوهشی گزارش میدهد که تعداد بازدیدکنندگان زمین بازی تا ۵۵ درصد افزایش یافته و رضایت کاربران از فضای بازی تا ۹۰ درصد است، همچنین تعامل بین نسلها تا ۷۰ درصد افزایش یافته و کاربران گزارش میدهند که احساس تعلق و پذیرش بیشتری در زمین بازی دارند. هدف دپارتمان طراحی شهری و برنامهریزی منطقهای دانشگاه پلیتکنیک هنگکنگ طراحی ۱۰ زمین بازی فراگیر جدید تا سال ۲۰۳۰ است.
لندن، انگلستان؛ اتوبوسهای بازی بیننسلی
لندن در ژوئیه ۲۰۲۶، جایزه دیویدسون ۲۰۲۶ را برای طرح زمین بازی سیار (Playdeck) کسب کرد که اتوبوسهای دوطبقه از رده خارجشده را به زمینهای بازی سیار بیننسلی و پارکینگهای خیابانی و فضاهای سبز کماستفاده را به فضاهای بازی چندنسلی تبدیل کرده است. بر اساس این طرح، ۱۰۰۰ اتوبوس دوطبقه نیو روترمستر که قرار است تا سال ۲۰۳۰ از رده خارج شوند، به زمینهای بازی سیار بیننسل تبدیل میشوند. طرح بر اشغال پارکینگهای خیابانی موجود و بازپسگیری فضاهای سبز کماستفاده تمرکز دارد و بهعنوان الگویی برای فضاهای بازی بیننسلی در شهرهای پرتراکم شناخته میشود.
هر اتوبوس شامل چند بخش کلیدی است که بهطور طبیعی تعامل بین نسلها را تشویق میکند. طبقه پایین اتوبوس شامل فضاهای بازی برای کودکان است که با تجهیزات بازی ایمن و رنگارنگ مجهز شدهاند. طبقه بالا شامل فضاهای استراحت و گردهمایی برای سالمندان و مراقبان است که با نیمکتهای راحت و دید باز به طبقه پایین مجهز شدهاند. سقف اتوبوس فضاهای بازی برای نوجوانان و جوانان دارد که با تجهیزات بازی چالشبرانگیز و جذاب مجهز شدهاند، همچنین اطراف اتوبوس شامل فضاهای بازی مشترک است که نسلهای مختلف را کنار هم میآورد.
عناصر بازی چندسطحی در این زمینهای سیار هم برای کودکان جذاب هستند، هم برای نوجوانان چالشبرانگیز هستند و هم برای سالمندان قابل استفاده هستند. مسیرهای دسترسی بدون مانع به سالمندان و افراد با نیازهای ویژه اجازه میدهد که بهراحتی در اتوبوس حرکت کنند. مبلمان و تجهیزات مناسب برای همه سنین فراهم شده است که هم برای کودکان ایمن هستند، هم برای نوجوانان جذاب هستند و هم برای سالمندان راحت هستند. برنامههای بیننسلی که نسلهای مختلف را کنار هم میآورد، همچون کلاسهای بازی مشترک، رویدادهای اجتماعی و فعالیتهای داوطلبانه در اتوبوسهای بازی برگزار میشود. مفهوم زمین بازی سیار بهعنوان الگویی برای فضاهای بازی بیننسلی در شهرهای پرتراکم شناخته میشود و توجه رسانهها و متخصصان طراحی شهری را جلب کرده است. بیش از ۵۰ شهر در سراسر جهان ابراز علاقه کردهاند که این مفهوم را در شهرهای خود اجرا کنند.
