جدایی؛ از هند تا پرتغال
براساس این اینفوگرافیک که طیفی از ۳۵ کشور را از کمترین تا بیشترین نرخ طلاق رتبهبندی کرده، هند با یکدرصد پایینترین نرخ طلاق جهان را به خود اختصاص داده است. پس از آن اندونزی با ۶درصد، ویتنام با ۷درصد و مالزی با ۸درصد قرار دارند. تاجیکستان (۱۰درصد) و ایران (۱۴درصد) نیز در میان کشورهایی هستند که آمار جدایی پایینتری ثبت کردهاند. امارات و مکزیک هر دو با ۱۷درصد در میانه پایین جدول ایستادهاند. در میانه این فهرست، کشورهایی، چون سنگاپور و ترکیه (۲۵درصد)، تایلند (۲۸درصد)، لهستان (۳۳درصد) و ژاپن و آلمان (هرکدام ۳۸درصد) دیده میشوند. بریتانیا و نیوزیلند با ۴۱درصد، چین ۴۴درصد، آمریکا ۴۵درصد، کرهجنوبی، دانمارک و ایتالیا ۴۶درصد و کانادا ۴۷درصد در آستانه مرز ۵۰درصد قرار دارند. اما نیمه بالای جدول تصویر تکاندهندهتری دارد: سوئد با ۵۰درصد، فرانسه ۵۱درصد، بلژیک ۵۳درصد، فنلاند و کوبا ۵۵درصد، اوکراین ۷۰درصد، روسیه ۷۳درصد، لوکزامبورگ ۷۹درصد، اسپانیا ۸۵درصد و در نهایت پرتغال با ۹۴درصد، بالاترین نرخ طلاق ثبتشده در این گزارش است.
ایران در کدام نقطه؟
قرارگیری ایران با نرخ ۱۴درصد در میان کشورهای با آمار پایین جدایی، در کنار کشورهایی مانند هند، اندونزی و ویتنام، الگوی جالبی را نشان میدهد: بسیاری از این کشورها یا فرهنگهای خانوادهمحور با پیوندهای گسترده خویشاوندی دارند یا ساختارهای حقوقی و مذهبیای که فرآیند طلاق را دشوارتر میکند. در چنین بستری، نرخ پایین طلاق لزوما به معنای رضایت بالاتر از زناشویی نیست، بلکه میتواند بازتاب موانع فرهنگی، اقتصادی و قانونی سر راه جدایی رسمی باشد. در ایران نیز همانند بسیاری از کشورهای در حال توسعه، «طلاق رسمی» تنها بخشی از ماجراست؛ پدیدههایی، چون جداییهای عاطفی و افزایش سن ازدواج، تصویر پیچیدهتری از روابط زناشویی ترسیم میکنند.
هشدار روششناختی؛ اعداد را چطور بخوانیم؟
نکته مهمی که خود این گزارش بر آن تأکید دارد، مقایسهناپذیری مستقیم این ارقام است. نرخ طلاق در کشورهای مختلف با روشهای متفاوتی محاسبه میشود: بعضی کشورها نسبت طلاق به ازدواج در یکسال را مبنای قرار میدهند و برخی دیگر نرخ طلاق در میان کل جمعیت متأهل را. این تفاوت روشها میتواند نتایج را بهشکل چشمگیری جابهجا کند.
برای نمونه، وقتی نسبت طلاق به ازدواج در یکسال مشخص محاسبه میشود، اگر در آن سال آمار ازدواج افت کند، نرخ طلاق بهصورت مصنوعی بالا میرود؛ بدون آنکه تعداد واقعی جداییها افزایش یافته باشد. به همین دلیل، کارشناسان هشدار میدهند که این ارقام «الزاما تصویر دقیقی از پایداری ازدواج ارائه نمیدهند» و نباید آنها را شاخصی مطلق برای سنجش سلامت خانواده در یک کشور دانست.
چرا اروپا بالاتر و آسیا پایینتر؟
الگوی کلی این فهرست نشان میدهد کشورهای اروپای غربی و شمالی و اوکراین در بالای جدول و کشورهای آسیایی و خاورمیانهای در پایین آن قرار گرفتهاند. تبیین رایج این الگو ترکیبی از عوامل است: استقلال اقتصادی زنان، قوانین سهلتر طلاق، کاهش فشار نهادهای مذهبی، درآمد کافی برای تأمین زندگی مستقل پس از جدایی و پذیرش اجتماعی بالاتر طلاق. در مقابل، در کشورهایی که طلاق هزینه اجتماعی و اقتصادی سنگینتری دارد ــ بهویژه برای زنان ــ بسیاری از زوجها بهرغم نارضایتی، زندگی مشترک را ادامه میدهند و آمار رسمی پایین میماند. به بیان دیگر، پایین بودن طلاق همیشه خبر خوب نیست و رقم بالای آن هم لزوما نشانه فروپاشی خانواده نیست.