صاحبخبر - گروهبینالملل- علی ودایع: تصمیم صریح و خشمآلود دونالد ترامپ برای ممنوعالورود کردن خبرنگاران و مجریان رسانههای برجستهای همچون سیانان CNN ، MS NOW و پولیتیکو (Politico) به کاخ سفید، صرفاً یک «کلکل سیاسی» یا لجبازی رسانهای میان یک رئیسجمهوری و اهالی مطبوعات نیست. این اقدام، شلیک مستقیمی به بنیانهای متمم اول قانون اساسی آمریکا و نقطهعطفی در بازتعریف رابطه قدرت اجرایی با «رکن چهارم دموکراسی» محسوب میشود. ترامپ از رسانههای آمریکایی خشمگین است.
باید دقت داشت که این مواجهه فراتر از تحولات داخلی واشنگتن است؛ این یک «آرایش جنگی» همزمان در دو جبهه داخلی و بینالمللی است که ساختار حکمرانی آمریکا را در بزنگاهی بحرانی وارد فاز انسداد و سرکوب خبری کرده است.
رسانههای منتقد با صدور بیانیههای تند و فوقالعاده، این اقدام را «حمله بدون پیشزمینه و نامشروع به آزادی رسانهها» خواندند. مدیران پولیتیکو نیز با رد ادعاهای ترامپ مبنی بر پخش اخبار جعلی یا بهرهمندی از سوبسیدهای خاص، اعلام کردند که از تمام ابزارهای قانونی برای ایستادگی در برابر این تصمیم استفاده خواهند کرد.
همزمان، هیئتمدیره انجمن خبرنگاران کاخ سفید WHCA در بیانیهای کمنظیر تاکید کرد که کاخ سفید ملک شخصی هیچ رئیسجمهوری نیست و ممانعت از حضور رسانههای مستقل به دلایل سیاسی، بدعتی خطرناک برای تمام روزنامهنگاران در ایالات متحده خواهد بود.
از سوی دیگر، سازمانهای ناظر بر آزادی بیان مانند «بنیاد آزادی مطبوعات» و «مؤسسه متمم اول نایت»، حرکت ترامپ را استبدادیترین رفتار یک رئیسجمهور در تاریخ معاصر آمریکا دانستهاند و مقدمات ثبت دادخواستهای دستهجمعی را فراهم کردهاند.
چالش ترامپ با متمم اول و پنجم در دادگاه فدرال
از منظر حقوق اساسی ایالات متحده، اقدام کاخ سفید فاقد مبنای مشروعیت است و در دادگاههای فدرال واشنگتن با چالشهای بنیادین روبهرو خواهد شد. مبتنی بر متمم اول قانون اساسی و طبق آراء متعدد دیوان عالی آمریکا، زمانی که دولت یک فضا یا تریبون عمومی مانند اتاق کنفرانس کاخ سفید را در اختیار مطبوعات قرار میدهد، حق ندارد دسترسی خبرنگاران را بر اساس محتوا، نوع گزارش یا سوگیری سیاسی رسانه محروم کند. اقدام ترامپ در برچسب زدن «اخبار جعلی» (Fake News) به این رسانهها، مصداق بارز تبعیض بر اساس دیدگاه است که حادترین شکل نقض آزادی بیان در نظام حقوقی آمریکا تلقی میشود.
همچنین مبتنی برمتمم پنجم و اصل آیین دادرسی عادلانه ، کارت خبری دائمی کاخ سفید (Hard Pass) طبق رویههای قضایی فدرال، یک «حق حرفهای و شغلی» محسوب میشود. دولت طبق متمم پنجم حق ندارد این حق را سلب کند . در عین حال، تاریخ حقوقی واشنگتن بارها شاهد این نبرد بوده و همواره دادگاهها طرف مطبوعات را گرفتهاند. رای تاریخی دادگاه استیناف فدرال در سال 1977 صراحتا می گوید که کاخ سفید نمیتواند بهصورت دلخواهانه یا با بهانههای مبهم، کارت خبری خبرنگاران را باطل کند. نکته جالب توجه اینجاست که ترامپ در سال 2018هم در پرونده مشابه مقابل «جیم آکوستا» خبرنگار CNNمتحمل شکست شد. رئیس جمهوری آمریکا همچنین در سال 2020 در دادگاه تجدید نظر واشنگتن هم ناکام مانده بود.
بنابراین، شانس پیروزی حقوقی رسانهها در دادگاه فدرال و صادر شدن «دستور موقت فوری» برای بازگرداندن کارتها، بالا ارزیابی میشود.
هندسه جنگ روایتها
اما چرا ترامپ دست به چنین ریسک حقوقی و رسوایی سیاسی زده است؟ کلید اصلی فهم این تصمیم را باید در وضعیت فوقالعاده نظامی و تحولات خاورمیانه بهویژه درگیری با ایران جستوجو کرد.
در منطق رئالیسم ساختاری، زمانی که یک دولت وارد فاز تنش نظامی و بازی با حاصلجمع صفر در عرصه بینالملل میشود، مهار افکار عمومی در داخل به یک «ضرورت امنیت ملی» تبدیل میگردد.رسانههایی مانند CNN و پولیتیکو همواره منابع قوی در پنتاگون، شورای امنیت ملی و جامعه اطلاعاتی آمریکا داشتهاند. در شرایطی که واشنگتن درگیر بحران نظامی با ایران است، ترامپ بهشدت از افشای اختلافات درونی کابینه، آسیبپذیریهای لوجستیک یا هزینههای واقعی جنگ وحشت دارد. اخراج این رسانهها، تلاش برای انسداد شریانهای لابی خبر و جلوگیری از درز اطلاعات طبقه بندی شده است.
انحصار در روایت جنگ برای ترامپ یک موضوع روی اعصاب است. در طول هر منازعه نظامی، کاخ سفید نیازمند «تکصدایی» و «ملیگرایی افراطی» است. تحلیلهای انتقادی پولیتیکو یا گزارشهای زنده CNN از خسارات احتمالی، دکترین بازدارندگی و تبلیغاتی ترامپ را تخریب میکند. او میخواهد تریبون اطلاعرسانی جنگ را منحصراً در اختیار رسانههای راستگرا و همسو (نظیر فاکسنیوز، نیوزمکس و برایتبارت) قرار دهد.
فرار از پاسخگویی درباره تبعات خاورمیانهای در آستانه انتخابات میاندورهای یک وضعیت ویژهاست. افزایش نرخ انرژی، ریسکهای امنیتی برای نیروهای آمریکایی و خطرات طولانیمدت تنش با ایران، سوالات سختی را روی میز دفتر بیضی قرار میدهد. ترامپ با پاک کردن صورت مسئله و حذف پرسشگران مستقل، مسیر پاسخگویی در برابر افکار عمومی آمریکا را مسدود میکند.
بر اساس نظرسنجی جدید شبکه «فاکسنیوز»، ۶۰ درصد از مردم آمریکا بر این باورند که تصمیم برای آغاز تجاوز علیه ایران اشتباه بوده است.
افزایش شانس پیروزی دموکراتها تا حدی به دلیل کاهش محبوبیت ترامپ، به ویژه در مدیریت اقتصاد است. طبق نظرسنجی اوایل تابستان خبرگزاری آسوشیتدپرس، محبوبیت رئیس جمهوری آمریکا از ۴۰ درصد در ماه مارس ۲۰۲۵ به ۳۲ درصد در ماه ژوئیه ۲۰۲۶ کاهش یافته است.
سیاستهای تجاری ترامپ، تجاوز علیه ایران و گرانی سوخت ناشی از آن به بلاتکلیفی اقتصادی رای دهندگان در کمتر از ۲ ماه مانده به انتخابات افزوده است.
انتخابات میاندورهای کنگره آمریکا سوم نوامبر (۱۲ آبان) برای تصاحب ۳۵ کرسی سنا و کل مجلس نمایندگان برگزار خواهد شد. جمهوریخواهان در حال حاضر اکثریت هر دو مجلس را در اختیار دارند هر چند که میانگین نظرسنجیها نشان دهنده افزایش اقبال عمومی به دموکراتها و تاثیر سوء تجاوز علیه ایران بر اوضاع اقتصادی و کاهش محبوبیت جمهوریخواهان میباشد.
خبرنگاران منتقد زیر ضرب ترامپ
اقدام دونالد ترامپ نشان داد که با تصاعد بحرانهای بینالمللی و گره خوردن آن با امنیت ملی آمریکا، پوستههای سنتی دموکراسی و آزادی مطبوعات تا چه حد شکننده میشوند. ترامپ بیش از هر زمانی زیر فشار و حملات گزنده رسانههای آمریکایی است. او بیش از جنگ خارجی ، در جنگ روایتها با رسانههای آمریکایی آسیبپذیر نشان داده است.
حتی اگر دادگاه فدرال واشنگتن ظرف روزهای آینده حکم به بازگشت خبرنگاران CNN، MS NOW و پولیتیکو بدهد، ترامپ پیشاپیش پیام خود را مخابره کرده است: در دوران جنگ و بحران، کاخ سفید هیچ خط قرمزی برای مهار رسانههای غیرهمسو ندارد. این نبرد حقوقی و سیاسی، فراتر از کارتهای خبری کاخ سفید است؛ این آزمونی حیاتی برای سنجش تابآوری متمم اول قانون اساسی در برابر قدرت فزاینده و استبدادی قوهاجرایی در واشنگتن خواهد بود. زمان برای ترامپ و جمهوریخواهان با ضربههایی ناخوشایند به پیش میرود.
∎