جام جم آنلاین؛ نخستین جشنواره ملی سیب سمیرم پس از چهار روز برگزاری به کار خود پایان داد؛ رویدادی که با هدف معرفی ظرفیتهای کشاورزی، اقتصادی و گردشگری شهرستان برگزار شد، اما پایان جشنواره را نمیتوان پایان مطالبه مردم دانست. سمیرم اکنون در نقطهای ایستاده است که باید از معرفی ظرفیتها عبور کند و وعدههای مطرحشده درباره تکمیل زنجیره ارزش سیب، توسعه صنایع تبدیلی، رونق گردشگری، بهبود زیرساختها و رفع موانع سرمایهگذاری را به برنامههای اجرایی و قابل سنجش تبدیل کند.
سمیرم سالانه حدود ۴۰۰ هزار تن سیب تولید میکند و حدود ۷۰ هزار تن از این محصول به بازارهای خارجی راه مییابد؛ ظرفیتی که میتواند سهم مهمی در اقتصاد منطقه داشته باشد. با این حال، خامفروشی، ناتمامبودن حلقههای زنجیره ارزش، مشکلات حملونقل، ضعف برخی زیرساختهای گردشگری و کمبود امکانات آموزشی و درمانی همچنان از مسائل مهم شهرستان است.
از این منظر، جشنواره ملی سیب را میتوان نقطه شروعی برای یک مسیر تازه دانست؛ مسیری که در آن موفقیت نه با تعداد برنامهها و سخنرانیهای برگزارشده، بلکه با میزان تحقق وعدهها و تأثیر آن بر زندگی مردم سنجیده خواهد شد.
سیب؛ از محصول باغ تا زنجیره ارزش
سیب مهمترین ظرفیت اقتصادی سمیرم است؛ اما ارزش واقعی این محصول زمانی نصیب تولیدکننده و اقتصاد شهرستان میشود که محصول از مرحله تولید عبور کرده و حلقههای مختلف فرآوری، بستهبندی، نگهداری، بازاررسانی و صادرات در داخل شهرستان شکل بگیرد.
به گفته محمود مسلمزاده، فرماندار سمیرم، شهرستان سالانه حدود ۴۰۰ هزار تن سیب تولید میکند که ۷۰ هزار تن آن صادر میشود. این ارقام نشان میدهد سمیرم از ظرفیت قابل توجهی برای حضور در بازارهای داخلی و خارجی برخوردار است؛ با این حال، بخشی از محصول همچنان به شکل خام از شهرستان خارج میشود.
توسعه سردخانهها، سورتینگ، بستهبندی، تولید کنسانتره و صنایع تبدیلی میتواند بخشی از این خلأ را جبران کند. مهدی جمالینژاد، استاندار اصفهان نیز توسعه صنایع تبدیلی، افزایش ظرفیت سردخانهها و راهاندازی خطوط پیشرفته سورتینگ و تولید کنسانتره را از اولویتهای اقتصادی سمیرم عنوان کرده است.
اکنون پرسش اصلی این است که این اولویتها پس از جشنواره چگونه و با چه زمانبندیای دنبال خواهد شد. باغدار سمیرمی بیش از هر چیز به بازاری مطمئن، کاهش هزینهها، امکان نگهداری محصول و افزایش سهم خود از ارزش افزوده نیاز دارد.
سرمایهگذاری؛ فرصتهایی که باید از کاغذ به میدان برسند
یکی از مهمترین موضوعاتی که در مسیر توسعه سمیرم مطرح شده، جذب سرمایهگذاری است.
فرماندار سمیرم از تدوین سند توسعه شهرستان پس از یکسالونیم مطالعه و شناسایی بیش از ۱۱۰ فرصت سرمایهگذاری در بخشهای کشاورزی، گردشگری و دامداری خبر داده است.
همچنین مجموعه سردخانه و سورتینگ ۵۰ هزار تنی با سرمایهگذاری حدود ۷ همت در حال تکمیل اعلام شده و برای آن اشتغال مستقیم ۶۰۰ نفر پیشبینی شده است.
این اعداد زمانی به شاخص توسعه تبدیل میشوند که سرمایهگذار برای اجرای طرح خود با مسیر پیچیده و طولانی اداری، مشکل تأمین زمین، آب، برق یا راه مواجه نباشد.
«فرش قرمز برای سرمایهگذار» زمانی معنا پیدا میکند که مجوزها سریعتر صادر شود، دستگاههای مختلف هماهنگ عمل کنند و سرمایهگذار بداند برای اجرای طرح خود باید چه مسیری را طی کند.
از این رو، ایجاد پنجره واحد سرمایهگذاری، انتشار عمومی فرصتهای سرمایهگذاری و ارائه گزارش دورهای از وضعیت طرحها میتواند یکی از خروجیهای قابل سنجش پس از جشنواره باشد.
گلمک؛ یک تجربه برای توسعه زنجیره کشاورزی فاز نخست مجتمع ۳۵ هکتاری «گلمک» با ظرفیت اعلامی ۲۰ هزار تن سردخانه، یکی از نمونههای ورود بخش خصوصی به زنجیره کشاورزی سمیرم است.
این مجموعه علاوه بر سردخانه، شامل خطوط تولید کنسانتره، سالنهای سورت و بستهبندی و مزرعه تولید انرژی خورشیدی اعلام شده است.
اهمیت چنین طرحهایی در آن است که محصول را در شهرستان نگه میدارند و امکان ایجاد ارزش افزوده، اشتغال و درآمد بیشتر را فراهم میکنند.
اگر تجربههایی از این دست توسعه پیدا کند، سیب سمیرم میتواند بهجای خروج خام از شهرستان، در همین منطقه ذخیره، سورت، بستهبندی، فرآوری و برای بازارهای داخلی و خارجی آماده شود.
باغ هوشمند؛ فناوری در خدمت باغدار
مشکلات سمیرم تنها به بازار محصول محدود نمیشود. کمآبی، تغییرات اقلیمی، سرمازدگی و آفات از چالشهایی هستند که مستقیماً بر درآمد باغداران اثر میگذارند.
غلامرضا گلمحمدی، معاون وزیر جهاد کشاورزی، از احداث دومین باغ هوشمند کشاورزی کشور در سمیرم خبر داده است. همچنین طراحی ۳۸ هزار ایستگاه هواشناسی مجازی برای ارائه اطلاعات مربوط به سرما، آبیاری، تغذیه خاک و پیشبینی آفات اعلام شده است.
در شرایطی که میانگین عملکرد سیب استان ۱۲ تا ۱۵ تن در هکتار اعلام شده و عملکرد باغداران پیشرو به بیش از ۱۴۰ تن رسیده است، استفاده از فناوری میتواند زمینه افزایش بهرهوری را فراهم کند.
اما معیار موفقیت باغ هوشمند، صرفاً افتتاح یا راهاندازی یک طرح نیست؛ نتیجه زمانی برای مردم ملموس خواهد بود که فناوری به باغهای واقعی منتقل شود و باغدار کاهش مصرف آب، کاهش خسارت سرمازدگی، کنترل بهتر آفات، افزایش کیفیت محصول و رشد درآمد را تجربه کند.
سمیرم فقط شهر سیب نیست
یکی دیگر از محورهای مهم توسعه شهرستان، گردشگری است.
چشمهها، آبشارها، کوهستان، دشتها، فرهنگ عشایری، صنایعدستی و میراث طبیعی و فرهنگی، ظرفیتهایی هستند که میتوانند اقتصاد سمیرم را از وابستگی به فصل برداشت سیب فراتر ببرند.
به گفته فرماندار، سمیرم ۵۴ منطقه گردشگری دارد که ۱۰ منطقه ثبت ملی و چهار منطقه نمونه گردشگری در میان آنها قرار گرفته است.
مجموعه گردشگری و پرورش اسب درهشوری «چاپار» و طرح ساخت پیست بینالمللی سوارکاری با اعتبار حدود ۲ همت نیز از دیگر طرحهای مطرحشده در حوزه گردشگری شهرستان است.
اما گردشگری زمانی به درآمد پایدار تبدیل میشود که مسافر تنها از یک جاذبه عبور نکند، بلکه در شهرستان اقامت داشته باشد، از رستورانها و خدمات محلی استفاده کند و محصولات و صنایعدستی مردم منطقه را خریداری کند.
توسعه اقامتگاهها، راههای دسترسی، سرویسهای بهداشتی، تابلوهای راهنما، خدمات رفاهی، معرفی دیجیتال جاذبهها و برگزاری رویدادهای مستمر، حلقههایی هستند که باید در کنار تبلیغات گردشگری قرار گیرند.
راهی که همچنان یکی از مطالبات اصلی است
توسعه اقتصادی و گردشگری بدون زیرساخت مناسب حملونقل دشوار است.
رحیم کریمی، نماینده مردم سمیرم در مجلس، محور سمیرم ـ یاسوج تا انتهای حوزه استحفاظی را حدود ۳۵ کیلومتر اعلام کرده و این مسیر را پرتردد و پرحادثه دانسته است. به گفته او، پس از راهاندازی آزادراه اصفهان ـ شیراز، ترافیک این محور افزایش یافته است.
برای شهرستانی که همزمان در پی توسعه گردشگری، صادرات محصولات کشاورزی و جذب سرمایهگذار است، راه ایمن و مناسب یک زیرساخت حیاتی محسوب میشود.
تعیین تکلیف پروژههای نیمهتمام، اصلاح نقاط حادثهخیز و پیگیری دوباندهشدن محور سمیرم ـ یاسوج از جمله مطالباتی است که نمیتواند در فهرست وعدهها باقی بماند.
مدرسه و درمان؛ توسعه فقط با سرمایهگذاری اقتصادی محقق نمیشود
در کنار پروژههای اقتصادی، کیفیت زندگی مردم نیز باید در مرکز برنامه توسعه شهرستان قرار گیرد.
بر اساس اظهارات نماینده سمیرم، ۲۷ مدرسه سنگی در شهرستان وجود دارد و نوسازی ۱۸ مدرسه در دستور کار قرار گرفته است. همچنین از مجموع ۱۷۰ مدرسه، ۹۷ مدرسه عشایری اعلام شده و تنها هنرستان فنی منطقه نیز با کمبود زیرساخت و تجهیزات هوشمندسازی روبهروست.
در حوزه درمان نیز فرسودگی آمبولانسها با کارکرد بیش از ۳۰۰ تا ۴۰۰ هزار کیلومتر و کمبود پرستار از مشکلات اعلامشده است.
این مسائل برای شهرستانی کوهستانی و گسترده، صرفاً مشکلات اداری نیستند؛ بلکه مستقیماً با امنیت، سلامت و آینده نسل جوان ارتباط دارند.
نوسازی مدارس سنگی و عشایری، تجهیز هنرستان فنی، جایگزینی آمبولانسهای فرسوده و تأمین نیروی پرستاری باید همزمان با پروژههای اقتصادی دنبال شود.
صادرات؛ ثبات مقررات، مطالبه باغداران
یکی از مسائل مهم برای باغداران و صادرکنندگان، ثبات مقررات صادراتی و ارزی است.
سید شمسالدین حسینی، رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس، اجرای ماده ۱۱ قانون برنامه هفتم پیشرفت را راهکاری برای حل بخشی از مشکلات پیمانسپاری و رفع تعهد ارزی صادرکنندگان خرد و بخش کشاورزی دانسته است.
برای صادرکننده، ثبات مقررات به اندازه دسترسی به بازار اهمیت دارد. صادرکننده باید بداند محصول را با چه ضوابطی صادر میکند و فرآیند بازگشت ارز چگونه خواهد بود.
اجرای شفاف و قابل پیشبینی مقررات میتواند ریسک صادرات را کاهش دهد و به فعالان بخش کشاورزی برای حضور مستمر در بازارهای خارجی کمک کند.
بعد از جشنواره چه باید کرد؟
اکنون که نخستین جشنواره ملی سیب سمیرم به پایان رسیده، مهمترین موضوع، حفظ توجه ایجادشده و تبدیل آن به برنامه اجرایی است.
چند مطالبه مشخص میتواند مبنای ارزیابی عملکرد مسئولان در ماهها و سال آینده قرار گیرد:
انتشار عمومی سند توسعه سمیرم و جزئیات بیش از ۱۱۰ فرصت سرمایهگذاری؛
تعیین زمانبندی و دستگاه مسئول برای تکمیل زنجیره ارزش سیب؛
ایجاد پنجره واحد سرمایهگذاری و کاهش بروکراسی اداری؛
توسعه ظرفیت سردخانه، سورتینگ، بستهبندی و صنایع فرآوری؛
انتقال فناوری باغ هوشمند به باغداران و ارائه گزارش از نتایج آن؛
توسعه گردشگری با تمرکز بر افزایش اقامت و درآمد جوامع محلی؛
تعیین تکلیف محور سمیرم ـ یاسوج و اصلاح نقاط حادثهخیز؛
نوسازی مدارس سنگی و عشایری و تجهیز هنرستان فنی؛
جایگزینی آمبولانسهای فرسوده و تأمین نیروی پرستاری؛
اجرای ظرفیتهای ماده ۱۱ قانون برنامه هفتم برای حمایت از صادرکنندگان کشاورزی؛
تشکیل دبیرخانه دائمی جشنواره سیب و انتشار گزارش سالانه عملکرد آن.
جشنواره تمام شد؛ آزمون اصلی تازه آغاز شده است
نخستین جشنواره ملی سیب سمیرم میتواند در حافظه مردم بهعنوان یک رویداد فرهنگی و اقتصادی باقی بماند؛ اما اگر قرار باشد این جشنواره اثر ماندگاری بر اقتصاد شهرستان داشته باشد، باید از مرحله معرفی ظرفیتها عبور کند.
شعار «هر سیب، یک فرصت» زمانی معنا پیدا میکند که این فرصت به باغدار، کارگر، جوان، سرمایهگذار، صادرکننده و فعال گردشگری برسد؛ یعنی سهم بیشتر تولیدکننده از ارزش افزوده، بازار مطمئنتر، صادرات پایدار، کاهش هزینههای تولید و دسترسی به فناوری.
اکنون پس از پایان جشنواره، نگاهها از صحنه مراسم به میدان اجرا دوخته شده است؛ جایی که باید مشخص شود سند توسعه چه زمانی منتشر میشود، پروژههای سرمایهگذاری در چه مرحلهای هستند، زنجیره ارزش سیب چگونه تکمیل خواهد شد، باغ هوشمند چه نتیجهای برای باغدار خواهد داشت و مشکلات راه، مدرسه و درمان با چه زمانبندیای برطرف میشوند.
سمیرم ظرفیت آن را دارد که از یک قطب تولید سیب به یکی از محورهای مهم کشاورزی، صنایع تبدیلی، صادرات و گردشگری در جنوب استان اصفهان تبدیل شود. اما رسیدن به این نقطه، بیش از جشنواره به برنامه، اعتبار، مدیریت یکپارچه و پیگیری مستمر نیاز دارد.
جشنواره نخست برگزار شد؛ حالا باید دید «هر سیب، یک فرصت» در عمل، به چند فرصت واقعی برای مردم سمیرم تبدیل خواهد شد.
هاجر مقضی خبرنگار جام جم آنلاین اصفهان
∎