راضیه احقاقی: جنگ، تورم، نااطمینانی نسبت به آینده و جاماندن دستمزدها از تورم ضربههای مهلکی را به صنعت گردشگری کشور، سرمایهگذاران و شاغلان این بخش وارد کرد، اما این صنعت در برخی شهرهای کشور با چالشهای به مراتب جدیتری مواجه است. شهرهای جنوبی با محوریت جزیرههای استان هرمزگان در زمره اصلیترین مناطقی هستند که صنعت گردشگری آنها از وقایع اخیر بهشدت آسیب دیده، این در حالی است که اقتصاد بسیاری از این شهرها طی سالهای اخیر براساس توسعه گردشگری رشد یافته و همین موضوع نیز باعث شده این شهرها میزبان مهاجران زیادی باشند. مهاجرانی که بخشی از آنها در کسبوکاری سرمایهگذاری کرده و بخشی دیگر برای اشتغال به این نقاط مهاجرت کرده بودند.
این وضعیت از سویی باعث کوچ اجباری مهاجران جزیرههای جنوبی شده و از سوی دیگر معیشت بخشی از بومیان را نیز بهشدت تحتالشعاع قرار داده است. خروج مهاجران از دو جزیره جنوبی بر بازار مسکن و اجاره نیز اثرگذار شده است؛ این اثرگذاری عمدتا از جنس رکود در معاملات مسکن و عدم رشد رقم اجارهبها خود را نشان داده است. دادههای این این گزارش در گفتوگو با فعالان بخش گردشگری و مسکن در دو جزیره کیش و قشم استخراج شده است. در چنین شرایطی علی حسنلو، معاون گردشگری کیش، تاکید دارد که آینده صنعت گردشگری در این جزیره تابع شرایط حاکم بر اقتصاد کشور است، اما میتوان با اقداماتی نظیر افزایش سهم جزایر جنوبی از پروازهای داخلی، به بهبود وضعیت صنعت گردشگری استان کمک کرد.
بومگردی و هتلهای قشم و کیش در کما
جنگ، تورم و کاهش قدرت خرید آسیب مهمی را به صنعت گردشگری در کل کشور طی یک سال اخیر وارد کرده است. گفتوگو با فعالان صنعت گردشگری در شهر کیش از آن حکایت دارد که توقف ورود گردشگر به این شهر توریستی از دیماه شروع شده و در ادامه با بروز جنگ 40روزه به اوج خود رسیده است. فعالان این صنعت میگویند اگرچه آتشبس امیدهای اندکی را به ازسرگیری صنعت گردشگری در این شهر به وجود آورد، اما مردم به دلیل هزینه بالای سفر به کیش و نااطمینانی از آینده تمایلی به سفر به کیش نداشتند. عمده سفر به جزیره کیش از طریق هواپیما انجام میشد، در شرایطی که هزینه بلیت یک سفره از تهران به کیش به 12میلیون تومان رسیده، طبیعتا این سفر از وسع بسیاری از خانوارها خارج شده و بنابراین حتی در شرایط آتشبس نیز گردشگری به کیش رونق نگرفت. در ادامه نیز با نقض آتشبس، جزیرههای استان هرمزگان با حملات هوایی دشمن مواجه شدند و این موضوع ضربه دیگری را به صنعت گردشگری کیش وارد کرد.
به گفته فعالان صنعت گردشگری بیاغراق حدود 60 تا 80درصد ظرفیت هتلها و اقامتگاهها در کیش خالی از مسافر است؛ این موضوع باعث شده بسیاری از مشاغل که فعالیت آنها وابسته به حضور گردشگر بود با تعطیل موقت یا دائمی مواجه شوند. این در حالی است که هزینه زندگی در این جزیره به مراتب بالاتر از سایر شهرها بوده و بیکاری ناشی از تعطیلی صنعت گردشگری آسیب جدی به کیشوندان وارد کرد. صنعت گردشگری قشم و حوزههای وابسته به آن نیز همانند کیش آسیب بسیار جدی از تحولات ماههای اخیر دیده است؛ بهنحوی که میتوان از کمای این صنعت با شروع اعتراضات دیماه یاد کرد. این درحالی است که در سالهای اخیر بسیاری از مردم زندگی خود را از طریق صنعت گردشگری و فروش کالا در بازارهای این جزیره تمدید میکردند. در شرایط کنونی بسیاری از مهاجران به دلیل بیکاری مجبور به خروج از جزیره شدهاند و بومیان نیز به دلیل بیکاری عمدتا به ماهیگیری روی آوردهاند. البته که با افزایش تعداد ماهیگیران، این بخش کفاف زندگی بومیان جزیره را نمیدهد و بخش عمدهای از شهروندان با چالشهای جدی مواجه هستند.
سفر به کیش و قشم چقدر گران شد؟
افزایش هزینههای سفر به جزایر جنوبی کشور یکی از دلایل مهم کاهش مسافران در کنار شرایط جنگی ماههای اخیر بوده است؛ در حالی هزینه سفر به این جزایر با موتور تورم عمومی و بهخصوص رشد محسوس هزینه بلیت هواپیما بهشدت افزایش داشته، درآمد بخش قابلتوجهی از مردم متناسب با افزایش هزینه بالا نرفته و این موضوع در کاهش تقاضای سفر اثر منفی برجای گذاشته است.
براساس بررسی انجامشده سفر یک زوج به قشم با هواپیما از مبدا تهران و اقامتی به مدت 3 شب و 4 روز در یک بومگردی تقریبا 79میلیون تومان هزینه دارد که این هزینه شامل یک وعده صبحانه رایگان نیز هست. این رقم در سال 1402 تقریبا 20میلیون تومان بود. البته 80درصد این مبلغ مربوط به بلیت هواپیماست. اگر این زوج بخواهند در یک هتل خوب ساکن شوند، هزینه اقامت و بلیت آنها برای این سفر به 99میلیون تومان میرسد. این رقم در سال 1402 تقریبا 36میلیون تومان بود. اگر یک زوج از تهران عازم سفر 3 شب و 4 روز به کیش با اقامت در هتل مناسبی شوند باید 105میلیون تومان برای هزینه هواپیما، اقامت و صبحانه بپردازند که تقریبا 60درصد این رقم مربوط به بلیت هواپیماست. این رقم در سال 1402تقریبا 36میلیون تومان بود.
آزمون تابآوری برای گردشگری کیش
علی حسنلو، معاون گردشگری کیش، در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» در خصوص وضعیت صنعت گردشگری در این جزیره پس از دو جنگ اخیر گفت: تاثیر جنگ ۱۲ روزه بر گردشگری کیش نسبتا محدود بود و خوشبختانه با پایان یافتن جنگ و از سرگیری پروازها به جزیره، تقریبا گردشگری در جزیره کیش به سرعت به روال طبیعی بازگشت، بهنحوی که در شهریور سال گذشته بهطور متوسط ۲۸۰ هزار نفر اقامت مسافر - شب در جزیره به ثبت رسید، روند مناسب جذب گردشگر به این جزیره تقریبا تا اواخر پاییز سال گذشته ادامه یافت اما متاسفانه این روند مثبت ورود گردشگر به جزیره در زمستان متاثر از توقف پروازهای خارجی و در ادامه شرایط داخلی کشور و کاهش پروازها ادامهدار نشد. در نهایت نیز با شروع جنگ اسفند تقریبا ورود مسافر به جزیره نزدیک به صفر شد.
وی ادامه داد: عمده ورود مسافر به جزیره کیش از طریق خطوط هوایی انجام میشود و بنابراین با توقف پروازهای مسافری در کشور، حتی اگر جنگ در جنوب کشور متمرکز نبود نیز امکان استمرار ورود مسافر به این جزیره وجود نداشت. به این ترتیب در حالی جنگ به تعطیلات نوروز کشیده شد که این بازه زمانی، دوره رونق گردشگری است، بهنحوی که بسیاری از مشاغل وابسته به جذب مسافر بخش قابلتوجهی از هزینههای جاری خود را در طول سال از محل ارائه خدمات در تعطیلات نوروز کسب میکنند. بنابراین جنگ ۴۰ روزه و توقف ورود مسافر به جزیره کیش در تعطیلات نوروز امسال ضربه مهلکی به فعالان صنعت گردشگری فعال در این منطقه وارد کرد. کیش دارای ۵۲ هتل است. در پی جنگ به استثنای ۵ تا۶ هتل سایر هتلها تعطیل شدند، این تعطیلی تا امضای توافق نیز ادامه یافت، با ازسرگیری پروازها و آغاز سفرها، مجددا هتلها بازگشایی شدند و با شروع جشنواره تابستانه کیش از ابتدای شهریور، وضعیت به مراتب بهتر شد، بهنحوی که در حال حاضر شاید حداکثر ۵ هتل کیش هنوز بازگشایی نشده باشند. هتلهای بازگشایی نشده چشمانتظار مشخص شدن وضعیت هستند تا تصمیمی بلندمدت اخذ کنند.
حسنلو در خصوص تعداد مسافر کیش در شرایط کنونی نیز گفت: با در نظر گرفتن افزایش ورود مسافر به کیش از ابتدای شهریور ماه، تقریبا تعداد اقامت مسافر در هر شب در کیش نصف رقم مشابه در شهریور سال گذشته است. البته تقاضای بالاتری برای سفر به این جزیره وجود دارد، اما محدودیت تعداد پرواز روزانه به جزیره مانع از آن شده که صنعت گردشگری کیش در زمان کنونی فرصت بازیابی بهتری داشته باشد. معاون گردشگری کیش اضافه میکند: بسیاری از هتلها و مراکز اقامتی برای جذب مسافر و با توجه به افزایش قابلتوجه هزینه بلیت هواپیما به کیش برای کاهش کلی هزینه سفر، هزینههای اقامت خود را نسبت به سال قبل بالا نبردهاند. این موضوع در افزایش ورود مسافر به جزیره در هفتههای اخیر موثر واقع شده است.
حسنلو در خصوص تعطیلی دائم یا موقت صنایع وابسته به گردشگری در کیش پس از جنگ ۴۰ روزه گفت: تعطیلی دائم عمدتا مربوط به واحدهای تامینکننده خوراک نظیر رستورانها رقم خورد، درحالیکه رستورانهای بزرگ به تعطیلی موقت روی آوردند، بخشی از رستوران و کافههای کوچک به طور دائم تعطیل شدهاند. عمده تعطیلی در بخش هتلداری و تفریحات موقت بوده است. با این وجود جهش چند ۱۰ برابری قیمت سوخت میتواند بخش خدمات تفریحی در این جزیره را به تعطیلی دائمی بکشاند. معاون گردشگری کیش اضافه کرد: آینده صنعت گردشگری در جزیره کیش کاملا وابسته به شرایط کلی کشور است، در عین حال میزان تخصیص پرواز به این جزیره نسبت به پرواز به شهرهای گردشگری کشورهای همسایه نقش مهمی در ورود گردشگر به منطقه دارد.
تاثیر جنگ بر بازار مسکن و اجاره جزایر مسافری جنوب
براساس دادههای جمعآوریشده از سکوهای آنلاین متوسط قیمت پیشنهادی فروش هر مترمربع آپارتمان با عمر بنای ۱۰ تا ۱۵سال ساخت در جزیره کیش به ۲۲۰میلیون تومان به ازای هر مترمربع رسیده است؛ همچنین مشاوران املاک در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» متوسط قیمت پیشنهادی فروش هر مترمربع آپارتمان در این جزیره را ۲۳۰ تا ۲۵۰میلیون تومان به ازای هر مترمربع عنوان کردند. در حالی متوسط قیمت فروش آپارتمان در شهر کیش به ۲۴۰میلیون تومان به ازای هرمتر مربع رسیده که این قیمت پیشنهادی در سال قبل نصف همین مبلغ بود. البته فعالان مشاوران املاک تاکید دارند که بازار معاملات مسکن در کیش عملا قفل شده و خبری از خریدار نیست، اما قیمت آپارتمان در این شهر متناسب با جهش قیمت در سایر شهرها روندی افزایشی را طی کرده است.
بسیاری از صاحبان خانه در کیش ساکن این جزیره نبوده و بهعنوان سرمایهگذاری نسبت به خرید آپارتمان در این شهر اقدام کردهاند. این افراد انتظار دارند که قیمت دارایی آنها متناسب با تورم و سایر داراییها افزایش یابد، اما با توجه به جنگ اخیر، تقاضای خرید مسکن در کیش بهشدت سقوط کرده و همین موضوع باعث شده خبری از معامله قطعی آپارتمان در کیش نباشد. در شرایط کنونی نهتنها فروش آپارتمان در کیش به سبب قیمت پیشنهادی بالا و نبود متقاضی قفل شده است که بازار اجاره در این جزیره نیز وضعیتی مشابه دارد. کاهش ورود مسافر به کیش پس از دیماه، در ادامه بروز جنگ و جهش هزینههای سفر باعث شده بسیاری از مشاغل در این جزیره تعطیل شده و بخشی از ساکنان غیربومی به شهرهای خود بازگردند.
این موضوع عرضه مسکن استیجاری را در این جزیره افزایش داده، هر چند گفته میشود که این افزایش عرضه لزوما به کاهش رقم اجاره نینجامیده است و قراردادهای اجاره با رشد محدودی منعقد میشود، چرا که بسیاری از صاحبان خانه در کیش، در شهر دیگری مستاجر هستند و انتظار دارند که قیمت اجاره واحد آنها متناسب با رشد رقم اجاره در شهر مبدا یا رشد هزینه زندگیشان بالا رود. براساس دادههای اخذشده از سوی سکوهای آنلاین، متوسط رقم اجاره یک واحد ۹۰متری در یکی از برجهای جزیره کیش ۱۰ سال ساخت با احتساب تبدیل اجاره ماهانه به ودیعه تقریبا یکمیلیارد و ۹۰۰میلیون تومان شده است. براساس دادههای جمعآوریشده از سکوهای آنلاین متوسط قیمت پیشنهادی فروش هر مترمربع آپارتمان با عمر بنای ۸ تا ۱۵سال ساخت در جزیره قشم به ۷۸میلیون تومان به ازای هر مترمربع رسیده است.
همچنین مشاوران املاک در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» متوسط قیمت پیشنهادی فروش هر مترمربع آپارتمان در این جزیره را حدود ۹۰میلیون تومان به ازای هر مترمربع عنوان کردند. به گفته فعالان بازار مسکن، متوسط قیمت فروش مسکن در قشم طی یک سال اخیر تقریبا ۷۰درصد با افزایش قیمت شده است. البته در این زمان به دلیل جنگ و تعطیلی بسیاری مشاغل که به خروج تعداد زیادی از مهاجران از قشم انجامیده، تقاضای خرید خانه در قشم بهشدت کم شده است. با این وجود تورم مصالح عامل مهمی در صعود قیمتهاست. اغلب مصالح مورد استفاده در صنعت ساختمان باید به جزیره وارد شود و همین موضوع هزینه ساختوساز در جزیره را افزایش داده است، بهنحوی که گفته میشود امروز هزینه ساخت یک مترمربع آپارتمان در قشم به ۶۰میلیون تومان رسیده است. با در نظر گرفتن هزینه تامین زمین و صدور پروانه، قیمت تمامشده ساخت به ۸۰ تا ۱۰۰میلیون تومان به ازای هر مترمربع میرسد.
مشاوران املاک در توصیف بازار اجاره در قشم نیز عنوان کردند که با توجه به خروج بخشی از مهاجران شاغل در قشم، تقاضا برای اجاره خانه در جزیره محدود شده و بنابراین رشد نرخ اجاره در این شهر محدود و حداکثر ۱۵درصد بوده است. بسیاری از مالکان قرارداد اجاره را در نرخهای قبلی تمدید میکنند. براساس دادههای اخذشده از سوی سکوهای آنلاین، متوسط رقم اجاره یک واحد ۹۰متری ۱۰سال ساخت در جزیره قشم با احتساب تبدیل اجاره ماهانه به ودیعه، تقریبا ۸۰۰میلیون تومان است.