گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- نگار حجتی: هوش مصنوعی واقعاً چه فایدهای برای عموم جامعه دارد؟ اگر به نظرسنجیهای اخیر در آمریکا استناد کنیم، پاسخ چندان امیدوارکننده نیست. اکثریت قاطع شهروندان با ساخت مراکز داده هوش مصنوعی در مجاورت محل سکونت خود مخالفت میکنند.
بخش عمدهای از جامعه نیز اساساً دیدگاه مثبتی به این فناوری ندارد، زیرا نگران از دست رفتن مشاغل یا حتی به خطر افتادن آینده بشریت است.
در مقابل، حامیان این فناوری استدلال میکنند که حتی پیش از جهش وعدهدادهشده در بهرهوری، رونق سرمایهگذاری در ساخت مراکز داده به موتور محرک رشد اقتصادی تبدیل شده است؛ منافعی که طبق این دیدگاه به شکل قطرهچکانی به همه اقشار جامعه سرایت خواهد کرد و تنها در انحصار گروهی از نخبگان فناوری نخواهد ماند.
در اقتصادی به وسعت و تنوع ایالات متحده، رصد و سنجش این آثار اولیه به دلیل ابعاد عظیم بازار کار و تولید دشوار است. بنابراین برای بررسی نشانههای سرایت منافع اقتصاد تراشه به بدنه جامعه، باید به دو قطب اصلی این صنعت در شرق آسیا نگریست؛ کره جنوبی به عنوان پیشتاز جهانی تراشههای حافظه پیشرفته که برای پردازشهای یادگیری ماشین ضروری هستند و تایوان به عنوان کانون جهانی تولید سایر تراشههای پیشرفته هوش مصنوعی.
درخشش رونق هوش مصنوعی در آمارهای کلان اقتصادی این دو کشور کاملاً هویدا است. جهش صادرات، رشد سالانه تولید ناخالص داخلی را در کره جنوبی به حدود چهار درصد و در تایوان به رقم چشمگیر دوازده درصد رسانده است. مصرف بخش خصوصی نیز که یک سال پیش روندی راکد داشت، مجدداً شتاب گرفته و در سهماهه دوم سال جاری میلادی، عامل حدود یکپنجم رشد اقتصادی تایوان و یکسوم رشد کره جنوبی بوده است.
الگوی تایوان؛ از جهش دستمزدها تا بازتوزیع دولتی
این دستاورد اقتصادی بیش از هر کجا در تایوان نمود یافته است. شرکت صنایع نیمههادی تایوان (TSMC) که غول ملی و تولیدکننده تقریباً تمام تراشههای هوش مصنوعی جهان به شمار میرود، تیراژ تولید خود را از ۱۰ میلیون ویفر سیلیکونی استاندارد در سال ۲۰۱۹ به ۱۵ میلیون در سال گذشته رسانده است. مخارج سرمایهای این شرکت در همین بازه با جهشی پرشتابتر از ۱۵ میلیارد دلار به ۴۱ میلیارد دلار رسید.
این حجم از سرمایهگذاری به تشکیل سرمایه ثابت واقعی در تایوان شتاب بخشیده و از اواخر سال ۲۰۲۳ تاکنون آن را نزدیک به ۴۰ درصد افزایش داده است.به گزارش اکونومیست منابع مالی با سرعتی بالا به زنجیره تأمین نیمههادیها سرازیر شده است.
سهم شاغلان صنعت الکترونیک و رایانه در تایوان به حدود ۱۱ درصد رسیده که بالاترین رقم از سال ۲۰۱۶ محسوب میشود. رشد دستمزدها ابتدا از بخش الکترونیک آغاز شد، اما از سال ۲۰۲۴ به سایر بخشهای بازار کار نیز سرایت کرد.
متوسط دستمزد اسمی در تایوان اکنون سالانه ۳ درصد رشد میکند، در حالی که این رقم پیش از همهگیری کرونا حدود ۱.۹ درصد بود. تحلیلگران این پدیده را با اثر بالاسا-ساموئلسون توضیح میدهند؛ قاعدهای اقتصادی که نشان میدهد بهرهوری فوقالعاده در یک صنعت تولیدکننده کالاهای تجاری، در نهایت هزینه نیروی کار و سطح دستمزد را در کل اقتصاد بالا میکشد.
دولت تایوان نیز درآمدهای مالیاتی فزاینده حاصل از این صنعت سودآور را صرف برنامههای حمایتی میکند.
برآوردها حاکی از آن است که مخارج رفاه اجتماعی در سال ۲۰۲۷ حدود ۴۰ درصد افزایش خواهد یافت. لای چینگته، رئیسجمهور تایوان، طرح پرداخت سهم سود هوش مصنوعی به مبلغ حدود ۳۰۰ دلار به ازای هر شهروند را پیشنهاد داده که مجموع هزینه آن به ۷ میلیارد دلار، یعنی حدود ۶ درصد از درآمدهای پیشبینیشده دولت میرسد. افزون بر این، بستههای حمایتی جدیدی برای فرزندآوری نیز در دستور کار قرار دارد.
رویکرد محتاطانه کره جنوبی و چشمانداز بلندمدت
در کره جنوبی تصویر چندان یکدست و زودهنگام نیست. دلیل اصلی این تفاوت آن است که تقاضا برای محصولات نیمههادی کره، بر خلاف تایوان، به شکلی ناگهانی و پس از یک دوره رکود افزایش یافت.
بین سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵، پس از فروکش کردن تب خرید تجهیزات دیجیتال در دوره کرونا و افت مقطعی قیمت تراشههای پرنوسان حافظه، شرکت سامسونگ الکترونیکس مخارج سرمایهای خود را کاهش داد. شرکت اسکی هاینیکس، رقیب اصلی سامسونگ، در این دوره سرمایهگذاری خود را سه برابر کرد، اما این افزایش از رقمی نسبتاً محدود معادل ۶ میلیارد دلار در سال آغاز شد.
برنامه سرمایهگذاری ۵۰۰ میلیارد دلاری مورد حمایت دولت که هر دو شرکت متعهد به اجرای آن شدهاند، هنوز در هزینهکرد واقعی آنها منعکس نشده است. در طول سه سال گذشته، تشکیل سرمایه ثابت واقعی در کره جنوبی تنها ۳ درصد رشد داشته است.
از این رو، بخش اعظم رشد صادرات کره در یک سال اخیر نه ناشی از افزایش حجم تولید فیزیکی، بلکه متأثر از جهش قیمتها بوده است؛ به طوری که شاخص قیمت صادرات در کل اقتصاد کره طی سال گذشته ۵۷ درصد بالا رفته است.
در نتیجه، منافع مستقیم این رونق تاکنون عمدتاً به کمتر از یک درصد از نیروی کار فعال در صنعت تراشهسازی، سهامداران این دو غول فناوری و زنجیره تأمین آنها محدود مانده است.
از نظر اسمی، میانگین رشد سالانه دستمزدها در سطح اقتصاد کره به سطحی پایینتر از نرخ پیش از همهگیری یعنی ۳.۵ درصد افت کرده است. اثر ثروت نیز که در آن رونق بازار سهام موجب افزایش احساس توانگری و در نتیجه افزایش مخارج مصرفی میشود، در این کشور بسیار کمرنگ است.
با وجود آنکه شاخص بورس کوسپی کره جنوبی از سال ۲۰۲۳ تاکنون بیش از دو برابر شده، بررسی بانک مرکزی کره نشان میدهد که هر یک دلار سود در بازار سهام تنها به یک سنت افزایش مخارج مصرفی منجر میشود؛ رقمی که در مقایسه با تمایل مصرفی پنج سنتی خانوارهای آمریکایی بسیار ناچیز است.
دولت کره جنوبی نیز در توزیع درآمدها بسیار محتاطتر عمل میکند. با وجود پیشبینی افزایش ۵۰ درصدی درآمدهای مالیاتی تا سال ۲۰۲۷، سئول برنامهای برای توزیع نقدی پول میان شهروندان ندارد.
مؤسسه کپیتال اکونومیکس برآورد میکند که حدود ۷۰ درصد از این درآمدهای بادآورده ذخیره خواهد شد و بخش اعظم آن صرف کاهش کسری بودجه و تأسیس صندوق واکنش به آینده برای تأمین مالی طرحهای راهبردی میشود.
با شتاب گرفتن سرمایهگذاری سامسونگ و اسکی هاینیکس در فازهای بعدی، ظرفیت تولید نیز گسترش خواهد یافت. این روند تقاضا برای نیروی کار را تقویت کرده و در نهایت سطح دستمزدها را در کل اقتصاد بالا خواهد برد.
برخی صاحبنظران شرایط کنونی کره جنوبی را به رونق بازار کالاهای اساسی در استرالیا طی سالهای ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۱ تشبیه میکنند؛ دورهای که در آن جهش سرمایهگذاری در بخش معدن سرانجام به منافع ملموس و فراگیر برای کل اقتصاد انجامید. علاوه بر این، تمرکز دولت کره بر سرمایهگذاری در زیرساختها و آموزش میتواند زمینه ارتقای پایدار بهرهوری را فراهم کند؛ مزیتی که با توزیع یارانههای نقدی مقطعی در تایوان به دست نمیآید. هرچند پدیدار شدن ثمرات الگوی کره نیازمند زمان بیشتری است، اما احتمالاً نتایج ماندگارتری برای ساختار اقتصادی آن به همراه خواهد داشت.