گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- کسری غفوری: در یک ساختمان اداری در حومه تایپه، چان هسیانگچی درِ یک کارگاه را باز میکند و تصویری از آینده جنگ در تنگه تایوان را به نمایش میگذارد. در داخل کارگاه، دو پهپاد زیرسطحی اژدرمانند قرار دارند که نمونههای اولیهای برای نیروی دریایی تایوان محسوب میشوند.
او با اشاره به انتهای یکی از آنها میگوید که محل قرارگیری بمب آنجاست. این پهپاد میتواند اهداف را شناسایی کند و به صورت انفرادی یا در قالب یک آرایش دستهجمعی، محموله انفجاری خود را رها کرده یا حملهای انتحاری انجام دهد.
دکتر چان شرکت خود با نام اوراوشن را در سال ۲۰۱۵ برای تامین تجهیزات مزارع بادی فراساحلی تاسیس کرد، اما اکنون سلاحهای خودران و ارزانقیمتی میسازد که تایوان و آمریکا برای طرح جدید خود جهت خنثی کردن تهاجم چین به آنها نیاز دارند.
به نوشته اکونومیست، این استراتژی نظامی که طرح «جهنم» نام گرفته است، با الهام از تجربیات اوکراین و ایران، بر استفاده از تعداد زیادی پهپاد ارزانقیمت در ترکیب با هوش مصنوعی برای زمینگیر کردن یک دشمن به مراتب قدرتمندتر متکی است.
بر اساس این سناریو، درست در لحظه آغاز حمله نیروهای چینی، تنگه تایوان با انبوهی از پهپادهای هوایی، سطحی و زیرسطحی نسبتا ارزانقیمت پر خواهد شد. حتی با فرض اینکه چین ارتباطات رادیویی این سلاحها را مختل کند، آنها میتوانند با استفاده از سیستمهای هدایت اینرسی، تشخیص تصویر یا هوش مصنوعی تعبیهشده در خود، اهداف را اولویتبندی کنند، از اقدامات متقابل بگریزند و حملات خود را با سایر پهپادها هماهنگ کرده و به کشتیهای چینی ضربه بزنند.
البته این استراتژی تهاجم را به طور کامل متوقف نخواهد کرد، اما با افزایش هزینههای جنگ، زمان و فضای کافی را برای رسیدن کشتیهای جنگی و هواپیماهای آمریکایی به تایوان فراهم میکند.
با این حال، اینکه آیا آمریکا واقعا در چنین جنگی مداخله خواهد کرد یا خیر، هنوز یک سوال بیپاسخ است؛ به خصوص با بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید. او در سفر ماه مه خود به پکن، منطق جنگیدن در فاصلهای به این دوری از آمریکا را زیر سوال برد و گفت که از فروش سلاح به تایوان به عنوان اهرم فشاری در مذاکره با شی جینپینگ استفاده خواهد کرد.
در همین راستا و در آستانه سفر ۲۴ سپتامبر(دوم مهر) رئیسجمهور چین به واشنگتن، ترامپ تایید یک بسته تسلیحاتی ۱۴ میلیارد دلاری برای تایوان را که در ماه ژانویه به تصویب کنگره رسیده بود، متوقف کرده است. مقامات تایوانی نگرانند که امتیازات بیشتری به چین داده شود تا توافقات تجاری و فناوری میان دو قدرت تضمین گردد. آنها همچنین بیم آن دارند که تحویل بستههای تسلیحاتی پیشین آمریکا نیز به دلیل کمبودهای ناشی از جنگ با ایران با تاخیر مواجه شود.
با وجود این نگرانیها، فرماندهان نظامی آمریکا و تایوان در سکوت به پیشبرد طرح جهنم ادامه میدهند؛ طرحی که در ابتدا در دوران ریاستجمهوری جو بایدن پایهریزی شد.
ارزیابی آنها این است که چین احتمالا تا پایان این دهه، یعنی زمانی که رهبر جدیدی در آمریکا بر سر کار بیاید، حملهای انجام نخواهد داد. آنها همچنین معتقدند با وجود افزایش توانمندیهای نظامی چین، شانس موفقیتشان با توجه به درسهای گرفتهشده از جنگهای اوکراین و خاورمیانه بهبود یافته است.
استراتژیستهای آمریکایی مدتهاست آموزش میدهند که یک نیروی مهاجم برای تضمین پیروزی به سه برابر قدرت آتش یک مدافع نیاز دارد. اما اکنون بر این باورند که مهاجم به برتری بیست یا حتی سی برابری نیاز خواهد داشت.
ریموند گرین، سفیر غیررسمی آمریکا در تایپه، در کنفرانسی در نهم سپتامبر (نوزده شهریور) تاکید کرد که سیستمهای بدون سرنشین در درگیریهای امروزی همان نقشی را ایفا میکنند که مسلسل در جنگ جهانی اول و تانک در جنگ جهانی دوم داشتند؛ یعنی فناوری دگرگونکنندهای که میدان نبرد را بازتعریف میکند.
او توضیح داد که تایوان به دلیل برخورداری از صنعت پیشرو در زمینه نیمههادیها، پایه تولیدی قوی و اقتصاد پررونق، به راحتی میتواند از تجربیات اوکراین و ایران بهرهبرداری کند. افزون بر این، تایوان به پهپادهای هوایی آمریکایی که در میدان نبرد آزمایش پس دادهاند دسترسی دارد و تنها در ماه اوت دو هزار فروند از آنها را خریداری کرده است.
به گفته گرین، تایوان در زمینه پهپادهای دریایی و فناوری حملات دستهجمعی مبتنی بر هوش مصنوعی نیز در حال همکاری با آمریکا است.
گلوگاه تولید و چالشهای زنجیره تأمین
مشکل اصلی فقدان یک برنامه خوب نیست؛ بلکه برای عملی شدن این طرح، آمریکا به اراده سیاسی و حداکثر ظرفیت ممکن در تولید پهپاد و موشک نیاز دارد. حامیان این طرح با نگاهی فراتر از شخص ترامپ، روی حمایت دوحزبی کنگره از تایوان که همچنان قدرتمند است و همچنین اهمیت این جزیره برای صنعت هوش مصنوعی آمریکا حساب باز کردهاند.
اما در مقابل، برخی از نفوذ طیف محافظهکار در حزب جمهوریخواه که موافق رها کردن تایوان هستند، هراس دارند. عدهای دیگر نیز نگرانند که ترامپ مخالفت عمومی با جنگهای خارجی را عمیقتر کرده و به روابط با متحدان آسیایی آسیبهای ماندگاری وارد کرده باشد؛ متحدانی که حمایت آنها برای موفقیت طرح جهنم حیاتی است.
تلاشهای آمریکا برای ساخت پهپادهای ارزانقیمتتر نتایجی در پی داشته است. این کشور توانست در عرض هجده ماه یک پهپاد تهاجمی ایرانی را مهندسی معکوس کند و پنتاگون قصد دارد تا سال ۲۰۲۷دویست هزار پهپاد ارزانقیمت خریداری نماید.
اما این روند به دلیل عقبماندگی در آزمایشها و کمبود قطعات غیرچینی کند شده است. طرح جهنم به پهپادهای دریایی بسیار کمتری نیاز دارد، چرا که همانطور که اوکراین در دریای سیاه نشان داد، یک ضربه موفق میتواند یک کشتی جنگی را غرق یا فلج کند. برخی از مدلهای آمریکایی طراحیشده برای جنگ تایوان، علیه ایران مورد استفاده قرار گرفتهاند و نیروهای آمریکایی در ماه آوریل یک قایق انتحاری اوکراینی را در فیلیپین آزمایش کردند.
با این حال، مایکل هوروویتز، استاد دانشگاه پنسیلوانیا که در دولت بایدن هدایت برنامه پهپادی پنتاگون را بر عهده داشت، میگوید که این سیستمها هنوز عمدتا آزمایشی هستند و در تعداد بسیار کمی تولید میشوند.
هوروویتز و دیگر کارشناسان هشدار میدهند که چنین پهپادهایی نمیتوانند جایگزین سلاحهای بزرگتر، قدیمیتر و گرانتر شوند. هدف این طرح آن است که پهپادها رهگیرهای موشکی چین را تخلیه کرده و به ناوگان تهاجمی آن آسیب کافی وارد کنند تا ناوهای هواپیمابر، زیردریاییها و سایر پلتفرمهای آمریکایی بتوانند راحتتر اهداف خود را هدف قرار دهند.
نگرانی موجود این است که جنگ آمریکا علیه ایران، نیروهای آمریکایی را از اقیانوس آرام منحرف کرده و ذخایر تسلیحاتی این کشور، به ویژه موشکهای نقطهزن و رهگیرهای موشکی را تحلیل برده است. پر کردن مجدد زرادخانههای آمریکا سالها زمان خواهد برد.
برخی نگرانند که شی جینپینگ ممکن است پیش از آن زمان شانس خود را امتحان کند؛ احتمالا در سال ۲۰۲۸، سالی که تایوانانتخابات ریاستجمهوری بعدی خود را برگزار میکند؛ حدود ده ماه پیش از پایان دوره ریاستجمهوری ترامپ.
یک مقام پیشین پنتاگون یادآور میشود که قرار دادن مقادیر زیادی سلاح آمریکایی در تایوان با این هدف که بعدا خود آمریکاییها وارد عمل شده و از آنها استفاده کنند، با سیاستهای ایالات متحده همخوانی ندارد.
تغییر این سیاست میتواند به یک رویارویی خطرناک با چین منجر شود. به گفته این مقام پیشین، دقیقا به همین دلیل است که آموزش کافی و تجهیز نیروهای تایوانی اهمیت مضاعفی پیدا میکند.
تایوان با چالشهای داخلی دیگری نیز مواجه است که مهمترین آنها ظرفیت تولید تعداد کافی پهپاد است. اندکی پس از تهاجم همهجانبه روسیه به اوکراین، تایوان برنامهای را برای توسعه یک صنعت پهپادی عاری از قطعات چینی آغاز کرد.
هدف این برنامه، خرید ۲۰۸ هزار پهپاد تهاجمی هوایی و ۱۳۲۰ قایق انتحاری تولید داخل تا سال ۲۰۳۲ است. اگرچه تولید و صادرات در دو سال گذشته رشد داشته، اما این برنامه به دلیل مناقشات بر سر تامین بودجه که تازه در ماه اوت به تصویب رسید، به تاخیر افتاده است. مانع اصلی، حزب کومینتانگ، بزرگترین حزب اپوزیسیون تایوان بود که طرفدار روابط نزدیکتر با چین است.
اگر این حزب در سال ۲۰۲۸ به قدرت بازگردد، ممکن است تاخیرهای بیشتری در پیش باشد. چن پینگهی، استاد دانشگاه ملی تایوان که روی برنامه پهپادی کار میکند، معتقد است در صورت وقوع یک بحران واقعی، جدول زمانی درست مانند اوکراین به شدت فشرده خواهد شد. او تاکید میکند که در حال حاضر نیروی انسانی و بودجه به وضوح ناکافی است و تایوان به چهار میلیون پهپاد هوایی و ده هزار پهپاد دریایی نیاز دارد.
در میان نیروهای مسلح تایوان نیز افراد شکاکی وجود دارند. آنها نگرانند که سرمایهگذاری روی پهپادها ممکن است به قیمت فدا کردن تجهیزات مهمتر و گرانتری مانند موشکهای پاتریوت برای سیستم جدید پدافند هوایی تمام شود.
برخی نیز خواهان جنگندهها و کشتیهای جنگی برای مقابله با اقدامات چین در سطحی پایینتر از تهاجم همهجانبه، مانند محاصره دریایی هستند. کما اینکه شناورهای گمرک چین اخیرا گشتزنیهای منظمی را در شرق تایوان آغاز کردهاند. عدهای دیگر نیز تاکید بیشتری بر حمله پیشدستانه به سرزمین اصلی چین و حفظ نیروهای تایوانی برای ضدحمله دارند.
محاسبات پکن و معمای بازدارندگی
واکنش چین نیز پرسشهای نگرانکنندهای را به همراه دارد. پکن در ابتدا طرح جهنم را به سخره گرفت و یکی از رسانههای رسمی نظامی آن را یک برنامه روانپریشانه خواند و آمریکا را ببر کاغذی نامید که قادر به تولید انبوه پهپادهای مورد نیاز نیست.
ارتش آزادیبخش خلق چین هنوز هم در تعداد و ظرفیت تولید پهپاد برتری قاطعی دارد. این ارتش در حال آزمایش سیستمهای بدون سرنشین خود در رزمایشهای اطراف تایوان است و همزمان تحولات اوکراین و خاورمیانه را به دقت مطالعه میکند.
چین همچنین افسرانی را به روسیه اعزام کرده تا در کنار همتایان روس خود در عملیاتهای پهپادی و ضدپهپادی آموزش ببینند و به دادههای میدانی خطوط مقدم دسترسی پیدا کنند.
با این حال اخیرا نشانههایی از نگرانی در درون ارتش چین دیده میشود. تصفیههای گسترده شی جینپینگ، آمادگی ارتش برای اجرای فرمان تهاجم تا سال ۲۰۲۷ را دشوارتر کرده است.
برخی کارشناسان نظامی چینی اکنون پیشنهاد میکنند که طرح جهنم ایجاب میکند ارتش آزادیبخش برنامههای تهاجمی خود را بهروزرسانی کرده و سرمایهگذاری بیشتری روی سلاحهای ناونشین با قابلیت شناسایی و انهدام پهپادها انجام دهد.
طراحان استراتژی جهنم میپذیرند که موانع پیش رو دلهرهآور هستند. اما حامیان این طرح میگویند برای بازدارندگی و جلوگیری از درگیری، تایوان و آمریکا نیازی ندارند ثابت کنند که میتوانند چین را به طور کامل شکست دهند. آنها فقط باید شی جینپینگ را متقاعد کنند که برای دستیابی به پیروزی سریع و نسبتا کمهزینهای که در سر میپروراند، با چالشها و دردسرهای بسیار بزرگی مواجه خواهد شد.