مریم سرخوش | روزنامه‌نگار

یک روز هیپنوتراپی و یک روز دیگر هیلینگ آب دریا و جنگل! واژه‌های عجیب و غریبی که این روزها برای شفای روح، آرامش روان و پاکسازی روح از آلودگی‌ها مطرح می‌شود و عده‌ای با تورهای گران و گزاف کنار دریا و جنگل مدعی ایجاد آرامش و بهبود حال روحی افراد هستند. البته که برخی از تجربه‌های آرامبخش حضور در این گروه‌ها هم می‌گویند اما محمد شالبافان، مدیرکل دفتر سلامت روان، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت دلایل علمی مهمی برای کسب این تجربه مطرح می‌کند.

در این فضاها آرامش هست اما...
شالبافان در پاسخ به این سؤال که آیا واقعا افراد در این گروه‌ها و تورها در شرایط کسب آرامش روحی و روانی قرار می‌گیرند به همشهری می‌گوید: طبیعت‌گردی می‌تواند حال ما را بهتر کند؛ اما لزوما درمان افسردگی و اختلالات سلامت روان نیست. به هر دلیلی اگر افراد در فضایی قرار بگیرند که در معرض تنش نباشند، آلودگی محیطی، صوتی، محیط‌زیستی و... وجود نداشته باشد، قطعا آرامش بیشتری را تجربه خواهند کرد. اما اینکه بخواهیم از این واژه‌ها به‌عنوان روش‌های درمانی استفاده کنیم، هیچ اعتباری ندارد.

هیپنوتراپی درمان نیست 
هیپنوتراپی یک روش علمی است که طی دهه‌های گذشته در روانپزشکی اهمیت و ارزش‌ زیادی داشته است. شالبافان با بیان این مطلب تأکید می‌کند: اکنون جنبه اصلی درمان در روانپزشکی و روانشناسی، روان‌درمانی‌ها و دارودرمانی‌ها هستند؛ یعنی هیپنوتیزم به‌عنوان یک شیوه مستقل درمانی در رفع اختلالات سلامت روان افراد جایگاه مستقل چندانی ندارد که بتوان گفت با این روش مشکلات یک فرد به‌طور کامل یا به‌صورت بنیادین برطرف می‌شود.

اگر پشتوانه علمی ندارد، تبلیغاتی است 
او با تأکید بر اینکه شواهد علمی در ارائه چنین خدماتی وجود ندارد، می‌گوید: زمانی که ما یک کار علمی را به مردم پیشنهاد می‌کنیم باید حتما مطالعات مستقل و علمی از سوی دانشگاه‌های معتبر پشتوانه آن باشد. اگر چنین چیزی را نداشته باشد، کلمات بیشتر جنبه تبلیغی دارند تا جنبه علمی. اگر هزینه‌های گزاف در ازای ارائه خدمات دریافت شود، جنبه بازاری هم پیدا می‌کند. البته که در این تورها با واژه‌های عجیب از برخی روش‌های عمومی علمی مثل آرام‌سازی، مدیریت استرس، افزایش تاب‌آوری و... هم استفاده می‌شود اما مسئله مهم این است که به چه صورت، برای چه افرادی و در چه قالبی ارائه می‌شود.

جنگل و دریا بروید اما به این شرط!
  سفر به جنگل و دریا و حضور در طبیعت می‌تواند به آرامش روان کمک کند.
  استفاده از این فضاها زمانی آسیب‌زا می‌شود که افراد به این بهانه درمان علمی خود را کنار بگذارند.
  قطع روان‌درمانی، روانپزشکی یا دارودرمانی بدون هماهنگی با درمانگر توصیه نمی‌شود.
  پرداخت هزینه‌های گزاف برای خدماتی با ادعاهای درمانی آسیب‌زاست. 
  سفرهای خانوادگی و برنامه‌های تفریحی کم‌هزینه می‌توانند جایگزین مناسبی برای تورهای سلامت روان گران‌قیمت و تبلیغاتی باشند.

سلامت روان با هزینه رایگان 
  ۵هزار مرکز جامع سلامت در سراسر کشور فعال است.
  آموزش مدیریت استرس در این مراکز به‌صورت رایگان ارائه می‌شود.
  افراد نیازمند درمان تکمیلی به مراکز سراج ارجاع می‌شوند.
  ۱۴۸مرکز سراج در نقاط مختلف کشور فعال هستند.
خدمات ارائه‌شده در مراکز سراج نیز رایگان است.

چرا مردم استقبال می‌کنند؟ 
شالبافان در پاسخ به این سؤال که چرا مردم از چنین تورها و خدماتی حتی با وجود پرداخت هزینه‌های گزاف استقبال می‌کنند، می‌گوید: به هر حال مردم مشکلات فراوانی را تجربه می‌کنند. نه‌تنها در ایران که در بسیاری از کشورهای دنیا افراد به‌دنبال روش‌هایی می‌روند که به‌اصطلاح خوش‌رنگ و لعاب باشد. به قول معروف شعارهایی داشته باشد که آنها را به سمت بهبود‌ سریع و بدون نگرانی سوق دهد که لزوما علمی هم نیستند.

آرامش با هیلینگ؛ از ادعا تا اثبات!
زمانی که فرد در فضایی متفاوت با زندگی روزمره و زندگی شهری قرار می‌گیرد، کمتر در معرض استرس‌های روزمره است و می‌تواند برای مدتی از تلفن همراهش دور باشد، یا کارهایی را که به او تنش وارد می‌کنند انجام ندهد و یا علاوه بر این در شرایطی قرار بگیرد که فرصت طبیعت‌گردی و ساحل‌گردی هم داشته باشد، بنابراین استرس در او کاهش پیدا می‌کند. این نکته دیگری است که شالبافان به آن اشاره می‌کند و می‌گوید: استفاده از عناوینی مثل هیلینگ دریا به‌عنوان روشی اثربخش به هیچ عنوان علمی نیست. هیلینگ از روش‌های بومی و به‌اصطلاح شفابخش است اما ادعای درمان افسردگی یا اضطراب با این روش‌ پشتوانه کافی ندارد و به هیچ عنوان نمی‌تواند فردی را که دچار افسردگی، استرس شدید یا اختلالات اضطرابی است درمان‌کند.