به گزارش خبرنگار اجتماعی تابناک، اینجا مازندران است؛ باران میبارد، آب از معبر وارد حیاط میشود، از حیاط راهش را به پارکینگ و طبقات پایین پیدا میکند. اما مساله مهم تر این که گاهی در طبقات بالاتر، قطرههای آب از سقف و دیوارها پایین میآیند؛ انگار باران، به جای بیرون خانه، داخل خانه میبارد.
این تصویر، در روزهای بارندگی شدید و آبگرفتگیهای اخیر مازندران دوباره تکرار شده است. فیلم ها و تصاویر انقدر عجیب هستند که باورنکردنی مینمایند. آب از هر منفذی که در سقف بیابد - از محل نصب لامپ، لوستر، و هر جای دیگری- به داخل آپارتمان راه یافته و از کنار سیم های برق روی زمین میریزد.
حالا با بارش سنگین باران، در برخی از طبقات بالا در آپارتمانها، چنان آب جریان داشته که گویی از سقف میبارد و ابرها همان حوالیاند.
اما ماجرا فقط یک بارش سنگین نیست. پرسش اساسی اینجاست: آیا ساختمانها و شهرهای مازندران برای بارانی که همه میدانستند روزی شدیدتر خواهد شد، ساخته شدهاند؟ چه کسانی مقصران این اهمالکاریها و ساخت و سازهای غیراصولیاند و امروز کجا هستند؟
هشدارهایی که سالها پیش داده شد
این پرسش امروز مطرح نشده است. سالهاست کارشناسان درباره فاصله گرفتن ساختوسازهای جدید شمال از شرایط اقلیمی منطقه هشدار میدهند.
سالها پیش کارشناسان و متخصصان ساخت و ساز و هواشناسی هشدارهای لازم را داده بودند. آنها از «ساختوسازهای غیرمجاز» و حتی ساختوسازهای دارای مجوز اما بدون مطالعه دقیق در حاشیه رودخانهها به عنوان یکی از عوامل افزایش خسارت سیلاب نام برده و می گفتند: توپوگرافی مازندران ذاتاً این استان را در برابر سیلاب آسیبپذیر میکند و آب با سرعت از ارتفاعات به سمت جلگه حرکت میکند.
آنها به موضوع دیگری نیز اشاره کرده بودند که شاید امروز اهمیت بیشتری پیدا کرده باشد: افزایش جمعیت شهری، جادهسازی، آسفالت و نوع شهرسازی، نفوذپذیری زمین را کاهش داده و باعث افزایش روانآب میشود. به بیان سادهتر، هرچه زمین بیشتری با ساختمان، بتن و آسفالت پوشانده شود، آب کمتری فرصت دارد در زمین فرو برود و آب بیشتری روی سطح حرکت خواهد کرد.
خانههایی که اقلیم را فراموش کردند
مازندران همیشه با باران زندگی کرده است. معماری بومی این منطقه هم بر همین اساس شکل گرفته بود؛ سقفهای شیبدار، پیشآمدگی بام، ایوان و فاصله دادن کف ساختمان از زمین، بخشی از پاسخ معماری سنتی به رطوبت و بارندگی بود. اما با گسترش آپارتمانسازی، این منطق کمکم عقب نشست.
عزیر عابسی، عضو هیئت علمی دانشگاه نوشیروانی بابل، درباره همین موضوع هشدار داده بود. او با اشاره به بیتوجهی به مسئله باران در مازندران گفت یکی از پیامدهای آن، نمدار شدن خانههای طبقه آخر است و تأکید کرد که ساختمان باید بر اساس اقلیم همان منطقه طراحی شود.
این حرف امروز بسیار ساده به نظر میرسد: در مازندران باید ساختمان را برای مازندران ساخت، نه اینکه ساختمان یک الگوی عمومی باشد و بعد امیدوار باشیم با باران شمال کنار بیاید.
مشکل فقط یک ایزوگام خراب نیست
البته هر خانهای که سقفش آب میدهد الزاماً قربانی یک تخلف ساختمانی نیست. ممکن است آببندی بام فرسوده شده باشد، ناودان درست کار نکند یا تعمیر و نگهداری ساختمان انجام نشده باشد. اما وقتی آبگرفتگی در مقیاس شهری تکرار میشود، دیگر نمیتوان همه چیز را به «باران غیرمنتظره» یا «بیاحتیاطی مالک» نسبت داد.
اینجا باید زنجیره تصمیمگیری را بررسی کرد: زمین چگونه انتخاب شده؟ تراکم ساختمان چقدر بوده؟ پروانه چگونه صادر شده؟ نقشه چگونه تأیید شده؟ مهندس ناظر چه چیزی را تأیید کرده؟ مسیر طبیعی آب کجا بوده؟ زهکشی محله بر چه اساسی طراحی شده؟ و آیا شهرداری و دستگاههای مسئول، ظرفیت واقعی منطقه را پیش از توسعه ساختوساز در نظر گرفتهاند؟
مقصران اصلی امروز کجا هستند؟
اینجا دقیقاً همان نقطهای است که پرونده آبگرفتگی باید از یک گزارش هواشناسی فراتر برود. اگر ساختمانی با رعایت مقررات ساخته شده، باید مشخص شود مقررات چه بوده و آیا مقررات با شرایط اقلیمی امروز مازندران تناسب داشته است. اگر ساختوساز غیرمجاز بوده، باید پرسید چرا متوقف نشده است. اگر مجوز قانونی داشته اما مکانیابی آن اشتباه بوده، باید روشن شود چه دستگاهی آن را تأیید کرده است. و اگر مشکل از اجرای ساختمان بوده، باید مسئولیت سازنده، مجری، ناظر و سایر عوامل فنی بررسی شود.
باران مقصر است یا تصمیمهای ما؟
باران شدید یک پدیده طبیعی است. تغییر اقلیم نیز احتمال وقوع بارشهای شدید در مدت کوتاه را افزایش داده است. اما شدت خسارت، الزاماً طبیعی نیست.وقتی کارشناس هواشناسی در سال ۱۳۹۸ درباره ساختوساز در حریم رودخانه، کاهش نفوذپذیری زمین و توسعه نامتناسب شهرها هشدار داده و کارشناس دانشگاه در سال ۱۳۹۷ از ضرورت ساخت متناسب با اقلیم مازندران گفته است، دیگر نمیتوان گفت هیچکس از خطر خبر نداشته است.
∎