سعید صالحی در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با اشاره به توسعه یک نانوماده جدید برای کمک به بازسازی استخوان اظهار کرد: نکته مهم درباره این فناوری این است که قرار نیست تنها یک ماده جایگزین استخوان وارد بدن شود؛ هدف این است که خود بدن برای ساخت دوباره استخوان تحریک شود.
وی افزود: پژوهشگران یک نانوماده زیستتخریبپذیر ساختهاند که میتواند برخی از پیامهای طبیعی بدن برای ترمیم را در محل آسیب فعال کند. به زبان ساده بدن خودش توانایی ترمیم استخوان را دارد، اما این فناوری تلاش میکند این توانایی را در محل آسیب و در زمان مناسب، بیشتر فعال کند.
این کارشناس فناوری نانو در پاسخ به این پرسش که این نانوماده چگونه چنین فرایندی را فعال میکند، گفت: یکی از مولکولهای مهم در این فرایند، فاکتور رشد TGF-β1 است. این ماده بهطور طبیعی در بدن وجود دارد، اما بخشی از آن غیرفعال است. نانوذرات کلسیم-آلومینوسیلیکات با ایجاد شرایط شیمیایی خاص در اطراف خود، میتوانند به فعال شدن این فاکتور کمک کنند؛ یعنی بهجای اینکه یک عامل خارجی برای ترمیم وارد بدن شود، تلاش میشود از ظرفیت طبیعی بدن استفاده شود.
صالحی با اشاره به نتایج آزمایشهای انجامشده افزود: نتایج اولیه امیدوارکننده بوده است؛ در آزمایش روی موشهایی که در استخوان جمجمه آنها نقص ایجاد شده بود، پس از هشت هفته، حجم استخوان در گروه دریافتکننده این نانوماده حدود ۸۰ درصد بیشتر از گروه کنترل بود، همچنین این ماده توانسته TGF-β1 غیرفعال را با بیش از ۱۰ برابر کارایی روش قلیایی متداول فعال کند، البته باید تأکید کرد که این نتایج در مدل حیوانی به دست آمده و نمیتوان آن را مستقیم به انسان تعمیم داد.
وی در پاسخ به این پرسش که چرا چنین فناوری میتواند برای کودکان مبتلا به شکاف لب و کام مورد توجه قرار گیرد، توضیح داد: در برخی از این کودکان، بخشی از استخوان فک که از دندانهای بالایی حمایت میکند، دچار نقص است؛ یکی از روشهای رایج برای جبران این نقص، برداشتن استخوان از بخش دیگری از بدن، بیشتر ناحیه لگن، و انتقال آن به محل موردنظر است.
این کارشناس فناوری نانو با اشاره به اینکه این روش به معنای ایجاد یک محل جراحی دیگر برای کودک است، گفت: اگر فناوریهای بازسازی استخوان در آینده بتوانند با تحریک فرایندهای طبیعی بدن، به ایجاد استخوان در محل آسیب کمک کنند، ممکن است بتوان از برخی روشهای پیچیدهتر کاست.
صالحی با تأکید بر اینکه هنوز نمیتوان این فناوری را جایگزین پیوند استخوان دانست، تصریح کرد: این پژوهش همچنان در مرحله پیشبالینی قرار دارد و آزمایش انسانی آن آغاز نشده است. بنابراین پیش از رسیدن به مرحله استفاده در انسان، موضوعاتی همچون ایمنی، دوز مناسب، سرعت تجزیه نانوماده، کیفیت استخوان ایجادشده و آثار بلندمدت آن باید بهطور دقیق بررسی شود. موفقیت یک فناوری در مدل حیوانی الزاما به معنای موفقیت آن در انسان نیست.
وی با اشاره به نقش تشکیل لخته خون در این فناوری گفت: ترمیم بافت از همان لحظات ابتدایی آسیب آغاز میشود و تشکیل لخته خون یکی از مراحل اولیه این فرایند است. آزمایشها نشان دادهاند که این نانوماده تشکیل لخته را در حدود ۳۰ ثانیه تقویت کرده است، بنابراین این ماده علاوه بر نقشی که در فعالسازی بعضی مسیرهای مرتبط با بازسازی استخوان دارد، ممکن است در مراحل اولیه ترمیم محل آسیب نیز مؤثر باشد.
این کارشناس فناوری نانو درباره نقش سلولهای بنیادی در این فرایند نیز عنوان کرد: نانوماده قرار نیست مستقیم استخوان تولید کند، بلکه تلاش میکند محیطی مناسب ایجاد کند تا سلولهای استرومال مزانشیمی راحتتر در محل موردنظر جذب و فعال شوند.
صالحی بیان کرد: این سلولها در شرایط مناسب میتوانند به سلولهای استخوانساز تبدیل شوند؛ در واقع یک زنجیره شکل میگیرد؛ ابتدا پیامهای ترمیمی فعال میشوند، سپس سلولهای مناسب به محل آسیب جذب میشوند و در ادامه شرایط برای استخوانسازی بهتر فراهم میشود.
وی با اشاره به مسیر احتمالی توسعه این فناوری افزود: یکی از گامهای آینده میتواند ترکیب این نانوماده با چاپ سهبعدی و داربستهای اختصاصی باشد. از آنجا که شکل و اندازه نقصهای استخوانی با یکدیگر متفاوت است، در آینده میتوان داربستی متناسب با شکل نقص طراحی کرد تا هم یک چارچوب مناسب برای رشد بافت ایجاد شود و هم سیگنالهای ترمیمی در محل موردنظر فعال شوند.
این کارشناس فناوری نانو تصریح کرد: در روشهای سنتی بیشتر تلاش میکنیم چیزی را که از بین رفته جایگزین کنیم، اما در فناوریهای بازساختی هدف این است که توانایی طبیعی بدن برای ساخت دوباره بافت فعال شود.