به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، در قرن بیستم، پارک خودرو، بخش ضروری از زیرساخت شهری محسوب میشد و خیابانها، میدانهای عمومی و ساختمانهای تازه، بر این اساس طراحی میشدند که خودروها به مکانی مناسب برای توقف، نیاز دارند، اما در سال ۲۰۲۶، این نگرش دچار تغییر شد. در واقع، جای پارک دیگر بهعنوان بهترین روش استفاده از فضای عمومی در نظر گرفته نمیشود، بلکه با روبهرو شدن شهرها با ازدحام، فشارهای اقلیمی، آلودگی هوا، کمبود مسکن و تقاضا برای محلههای جذابتر، فضای پارک خودرو، به یک فرصت تبدیل شده است و حرکت بهسوی شهرهایی با جای پارک کمتر، نشاندهنده تغییر بنیادی در برنامهریزی شهری است. اکنون مدیران شهری به این موضوع فکر میکنند که آیا زمین ارزشمند عمومی باید بهطور دائمی برای نگهداری خودروهای شخصی استفاده شود یا خیر. این تغییر نگرش را میتوان بهویژه در شهرهای اسلو، پاریس، آمستردام، لندن و چندین شهر اروپایی دیگر بهروشنی مشاهده کرد.
چرا شهرها جایگاههای پارک خودرو را حذف میکنند؟
مهمترین دلیل حذف جایگاههای پارک خودرو در شهرها، محدود بودن فضای شهری است. یک خیابان باید نیازهای گوناگون شامل عابران پیاده، دوچرخهها، اتوبوسها، بارگیری و تحویل کالا، درختان، صندلیهای موجود در فضای باز، زیرساختهای دسترسپذیری و خودروها را در خود جای دهد، بنابراین هنگامی که پارک خودرو، بخش بزرگی از حاشیه خیابان را اشغال کند، فضای کمتری برای موارد دیگر باقی میماند.
اسلو؛ از نگهداری خودرو تا زندگی شهری
اسلو یکی از برجستهترین نمونههای اروپا در زمینه کاهش سلطه خودروها در مرکز شهر است. در جریان «برنامه زیستپذیری بدون خودرو»، اسلو نزدیک به ۸۰۰ جایگاه پارک خودرو را حذف کرد و از این فضا برای محدوده پیادهراهها، زیرساختهای دوچرخهسواری، زمینهای بازی، مبلمان خیابانی، درختان، فعالیتهای فرهنگی و دیگر کاربردهای عمومی استفاده کرد. در واقع این شهر تنها جای پارک را حذف نکرد و سطح خالی آسفالت را باقی نگذاشت، بلکه فضا را بر اساس فعالیتهای متفاوت دوباره طراحی کرد. اکنون اسلو، بیشازپیش بر پیادهروی، دوچرخهسواری و حملونقل عمومی، تمرکز دارد. پارکینگهای شهری همچنان در دسترس است، اما رانندگان بهطور معمول در مکانهایی که هزینه پارک تعیین شده است باید پول پرداخت کنند.
پاریس؛ تبدیل جایگاههای پارک به فضای عمومی
این شهر بهتدریج جایگاههای پارک خودرو را در خیابانها حذف کرده است و همزمان مسیرهای دوچرخه، محدودههای پیادهرو و زیرساختهای سبز را گسترش داده است، همچنین پاریس محدودیتهای ترافیکی را در مرکز تاریخی شهر، اعمال کرده است و هزینه پارک خودروهای بزرگتر را افزایش داده است. از سال ۲۰۲۴، بخش مرکزی شهر دارای ترافیک محدود بوده است که عبور و مرور از داخل این مناطق را محدود میکند، اما دسترسی ساکنان، خدمات تحویل کالا و دیگر استفادهکنندگان مجاز، همچنان امکانپذیر است. تجربههای شهر پاریس نشان میدهد که حذف جای پارک خودرو میتواند بخشی از بازطراحی گستردهتر شهر باشد، نه اینکه تنها یک سیاست جداگانه حملونقل تلقی شود.
آمستردام؛ خودروهای کمتر، فضای بیشتر برای زندگی
شهر آمستردام به دوچرخهسواری شهرت دارد، اما حتی این شهر دوچرخهمحور نیز همچنان میزان فضای عمومی اختصاصیافته به خودروهای پارکشده را کاهش میدهد. آینده آمستردام، ممکن است بهطور کامل بدون خودرو نباشد، اما آیندهای باشد که در آن خودروها، فضای عمومی کمتری را اشغال کنند و مردم فضای بیشتری در اختیار داشته باشند. سیاست پارک خودروی این شهر نشان میدهد که خودروهای پارکشده، فضای ارزشمند خیابان را مصرف میکنند؛ فضایی که میتواند برای پیادهروی، دوچرخهسواری، فضای سبز و محلهای بازی، استفاده شود. راهبرد آمستردام این است که خودروها را بهتدریج به پارکینگهای سرپوشیده یا تأسیسات پارک خصوصی منتقل کند و فشار بر خیابانهای عمومی را کاهش دهد این شهر همچنین از پارک پولی و ضوابط پارک خودرو برای ساختوسازهای جدید استفاده میکند.
لندن؛ اختصاص دوباره فضای حاشیه خیابان
لندن نمونهای متفاوت را در این زمینه ارائه میدهد. برخلاف اسلو یا پاریس، لندن یک هدف واحد در سطح کل شهر برای حذف جایگاههای پارک خودرو در خیابانها ندارد. تصمیمها بهطور معمول توسط سازمان حملونقل لندن و بخشهای گوناگون شهر گرفته میشوند، اما فضای پارک خودرو بهطور فزایندهای برای دیگر اهداف حملونقل اختصاص داده میشود. طبق گزارش سازمان حملونقل لندن، بیشتر جایگاههای پارک از خطوط ویژه اتوبوس حذف شدهاند، زیرا خودروهای پارکشده یا متوقفشدهمیتوانند موجب تأخیر حرکت اتوبوسها شوند، همچنین این شهر فضای بیشتری برای پارک دوچرخه و وسایل حملونقل کوچک و نوین فراهم میکند. تا اوایل سال ۲۰۲۶، لندن در حال برنامهریزی برای ایجاد جایگاههای اختصاصی بیشتری برای دوچرخههای برقی بدون جایگاه ثابت بود؛ موضوعی که نشان میدهد حاشیه خیابان چگونه از مکانی که بیشتر برای خودروها در نظر گرفته شده بود به زیرساخت حملونقل چندکاربردی، تبدیل میشود.
شهرهای دیگر در مسیر حذف پارک خودرو
شهر روتردام، حذف جایگاههای پارک را با افزایش هزینه پارک در خیابان و کاهش هزینه پارک خارج از خیابان، ترکیب کرده است. چندین مرکز «پارک کن و با حملونقل عمومی ادامه بده»، نیز به رانندگان اجازه میدهند خودروهای خود را خارج از محدوده مرکزی رها کنند و مسیر خود را با حملونقل عمومی ادامه دهند. در سراسر اروپا، صدها شهر، نوعی محدودیت، از جمله اصلاحات مربوط به پارک خودرو، محدودههای پیادهرو، مناطق کمآلاینده و اختصاص دوباره فضای خیابانها برای استفاده از خودروهای شخصی ایجاد کردهاند، بنابراین الگوی در حال شکلگیری تنها یک شهر «بدون خودرو» نیست، بلکه شهری است که سلطه خودرو در آن کمتر شده است.
با حذف جایگاههای پارک خودرو چه اتفاقی در شهرها میافتد؟
جالبترین بخش این سیاستها اتفاقی است که پس از ناپدیدشدن یک جایگاه پارک رخ میدهد. شهرها میتوانند این فضا را به موارد زیر تبدیل کنند:
- پیادهروهای پهنتر و میدانهای مخصوص عابران پیاده
- مسیرهای محافظتشده ویژه دوچرخه
- درختان و باغچههای بارانگیر
- کافههای فضای باز و تراسهای رستورانها
- خطوط ویژه اتوبوس و ایستگاههای حملونقل عمومی
- محل پارک دوچرخه
- محدودههای بارگیری و تحویل کالا
- زمینهای بازی و فضاهای اجتماعی
- جایگاههای دسترسپذیر برای افراد دارای معلولیت
به همین دلیل، در شهرهای جهان، اصلاحات مربوط به پارک خودرو بیشازپیش بهعنوان یک راهبرد طراحی شهری و نه فقط یک سیاست حملونقل در نظر گرفته میشود. حذف جای پارک خودرو همواره با چالشهای زیادی روبهروست؛ رانندگان ممکن است درباره دسترسی خود بهجای پارک نگران باشند، کسبوکارها ممکن است برای از دست دادن مشتریان خود بیم داشته باشند و ساکنانی که به خودرو وابستهاند، ممکن است بهشدت با این اقدامات مخالفت کنند، بنابراین شهرهای موفق بهطور معمول کاهش جایگاههای پارک را با گزینههای جایگزین همچون حملونقل عمومی بهتر، مدیریت پارک خودروهای ساکنان، خودروهای اشتراکی، محدودههای تحویل کالا و زیرساختهای بهبودیافته دوچرخهسواری همراه میکنند.