فرض کنید فرزندتان اسم یک بازی را میگوید و از شما میخواهد آن را برایش بخرید. احتمالاً اول به قیمت، گرافیک، محبوبیت یا حجم بازی نگاه میکنید. اما روی قاب یا صفحه معرفی بازی، یک علامت کوچک وجود دارد که شاید از همه اینها مهمتر باشد: ردهبندی سنی.
این ردهبندی قرار نیست بگوید بازی خوب است یا بد، و حتی قرار نیست میزان سختی بازی را مشخص کند. هدفش این است که درباره مناسب بودن محتوای بازی برای گروههای سنی مختلف اطلاعات بدهد.
در جهان، دو سیستم شناختهشده در این زمینه ESRB در آمریکای شمالی و PEGI در اروپا هستند. ESRB ردههایی مانند E، E۱۰+، T و M دارد و PEGI نیز ردههای ۳، ۷، ۱۲، ۱۶ و ۱۸ را استفاده میکند.
اما برای والدین یک نکته مهم وجود دارد: این عدد فقط شروع ماجراست.
رده سنی یعنی چه؟
در سیستم ESRB، ردهبندیها از بازیهای مناسب همه سنین تا بازیهای مخصوص بزرگسالان ادامه پیدا میکند. برای مثال، E به معنی Everyone و مناسب همه است، E۱۰+ برای ۱۰ سال به بالا، T برای نوجوانان و M برای ۱۷ سال به بالا در نظر گرفته شده است.
طبق توضیح رسمی ESRB، سیستم این نهاد فقط به یک عدد یا حرف محدود نمیشود و سه بخش دارد: رده سنی، توصیف محتوایی و عناصر تعاملی. توصیف محتوایی میتواند وجود مواردی مانند خشونت یا زبان نامناسب را مشخص کند و عناصر تعاملی نیز درباره مواردی مثل خرید درونبازی، تعامل کاربران، اشتراک موقعیت مکانی و دسترسی بدون محدودیت به اینترنت هشدار میدهند.
در PEGI هم همین منطق وجود دارد. این سیستم علاوه بر سن، از نمادهایی برای نشان دادن محتوای حساس استفاده میکند؛ بنابراین والد نباید فقط عدد روی قاب را ببیند و از بقیه اطلاعات عبور کند.
چرا فقط دیدن عدد کافی نیست؟
فرض کنید دو بازی هر دو برای بالای ۱۲ سال ردهبندی شدهاند. این به آن معنا نیست که محتوای هر دو بازی شبیه هم است.
یکی ممکن است به دلیل خشونت این رده را گرفته باشد و دیگری به دلیل زبان نامناسب، ترس یا محتوای حساس دیگر. به همین دلیل، بهتر است والد بعد از دیدن رده سنی، یک سؤال ساده بپرسد: «چرا این بازی برای این سن ردهبندی شده است؟»
ESRB نیز به والدین توصیه میکند بعد از مشاهده رده سنی، «توصیف محتوایی» و «عناصر تعاملی» را بررسی کنند تا تصویر دقیقتری از بازی به دست آورند. این نهاد حتی پیشنهاد میکند والدین در صورت امکان خودشان بخشی از بازی را تجربه کنند یا ویدئوهای گیمپلی و نقدهای آن را ببینند.
یک بازی ۱۸+ الزاماً فقط به یک دلیل ۱۸+ نیست
دیدن عدد ۱۸ روی یک بازی ممکن است برای بعضی والدین به معنای «این بازی مناسب کودک نیست» تمام شود؛ اما اگر بخواهیم انتخاب دقیقتری داشته باشیم، باید بدانیم علت این ردهبندی چیست.
ممکن است پای خشونت شدید در میان باشد، در بازی دیگری محتوای جنسی یا زبان بسیار نامناسب وجود داشته باشد و در بازی دیگری مجموعهای از چند عامل باعث دریافت این رده شده باشد.
بنابراین ردهبندی را باید مثل یک تابلوی هشدار دید؛ تابلویی که میگوید قبل از ورود، کمی بیشتر دقت کن.
والد ایرانی باید به چه چیزهایی توجه کند؟
برای خانوادههای ایرانی، ماجرا کمی متفاوت است. ممکن است بازی از یک فروشگاه داخلی، فروشنده کنسول، نسخه فیزیکی، حساب اشتراکی یا سکوی دیجیتال تهیه شود و والد همیشه اطلاعات کامل و یکسانی روی بستهبندی نبیند.
در چنین شرایطی، سادهترین کار این است که نام دقیق بازی را جستوجو کنید و در کنار آن عبارتهایی مثل PEGI، ESRB، Age Rating یا Parents Guide را قرار دهید. اما حتی اگر ردهبندی را پیدا کردید، کار تمام نشده است.
اگر بازی آنلاین است، حتماً بررسی کنید کودک میتواند با بازیکنان ناشناس ارتباط برقرار کند یا نه. امکان چت صوتی و متنی، خریدهای درونبازی و دسترسی آزاد به اینترنت، موضوعاتی هستند که ممکن است جدا از خود رده سنی اهمیت داشته باشند.
طبق توضیح رسمی ESRB، «عناصر تعاملی» الزاماً در تعیین رده سنی بازی دخالت ندارند؛ اما اطلاعاتی درباره قابلیتهایی ارائه میکنند که برای والدین میتواند مهم باشد، از جمله تعامل کاربران با یکدیگر و خریدهای درونبازی.
یک عدد کوچک روی قاب بازی میتواند درباره محتوایی که کودک قرار است ببیند هشدار بدهد؛ اما ردهبندی سنی بهتنهایی برای انتخاب بازی کافی نیست. والدین باید بدانند این عدد چه معنایی دارد و چرا یک بازی برای یک سن خاص مناسب تشخیص داده شده است
ردهبندی جای والد را نمیگیرد
شاید مهمترین نکته همین باشد: ردهبندی سنی نباید جای شناخت کودک را بگیرد.
یک کودک ممکن است با یک بازی ترسناک مشکلی نداشته باشد، اما کودک دیگری همسن او از همان محتوا بترسد. یک نوجوان ممکن است بتواند درباره خشونت موجود در یک بازی با والدش صحبت کند، اما نوجوان دیگری ممکن است واکنش متفاوتی داشته باشد.
پژوهشی که سال ۲۰۲۳ درباره خانوادههای نروژی انجام شد، دقیقاً به همین موضوع پرداخت. پژوهشگران با خانوادههای دارای فرزند ۹ تا ۱۷ سال گفتوگو کردند تا ببینند والدین چگونه از ردهبندی بازیها استفاده میکنند. نتایج نشان داد ردهبندی بخشی از فرایند تصمیمگیری والدین است، اما خانوادهها برای شناخت بهتر بازی از روشهای دیگری هم استفاده میکنند و موضوع نظارت و همراهی والدین همچنان اهمیت دارد.
پس یک والد آگاه قرار نیست فقط بگوید «رده بازی ۱۲+ است، پس بخر» یا «۱۸+ است، پس بازی بدی است». بهتر است بپرسد: این بازی چه محتوایی دارد و آیا با شرایط و ویژگیهای فرزند من تناسب دارد؟
حتی بازیهای رایگان هم نیاز به بررسی دارند
یک اشتباه دیگر، مخصوصاً درباره بازیهای موبایلی، این است که «رایگان» را با «مناسب برای کودک» یکی بدانیم. بازی ممکن است رایگان باشد اما خرید درونبرنامهای، تبلیغات، ارتباط آنلاین یا آیتمهای تصادفی پولی داشته باشد.
در یک مرور پژوهشی جهانی که سال ۲۰۲۶ در مجله Comprehensive Psychiatry منتشر شد، پژوهشگران سیاستهای مرتبط با بازیهای آنلاین و حمایت از کودکان و نوجوانان را بررسی کردند. این مرور نشان داد سیستمهای ردهبندی سنی در جهان بسیار گسترده شدهاند، اما بسیاری از کودکان، نوجوانان و والدین همیشه از این راهنماییها پیروی نمیکنند. پژوهشگران همچنین بر اهمیت اجرای بهتر مقررات و بررسی دقیقتر سیاستهای مربوط به خریدهای درونبازی و محصولات شبیه قمار، مانند loot box ها، تأکید کردند.
این یافته یک پیام ساده برای خانوادهها دارد: وجود یک علامت روی بازی به این معنا نیست که دیگر لازم نیست والدین کاری انجام دهند.
پنج دقیقه بررسی قبل از بازی
والدین برای انتخاب بازی مناسب لازم نیست متخصص بازیهای ویدیویی باشند. یک بررسی چنددقیقهای میتواند کمک زیادی کند:
۱. رده سنی را پیدا کنید.
ببینید بازی برای چه سنی در نظر گرفته شده است.
۲. دلیل ردهبندی را بخوانید.
خشونت است؟ زبان نامناسب؟ ترس؟ محتوای جنسی؟ یا عامل دیگری؟
۳. آنلاین بودن بازی را بررسی کنید.
آیا کودک میتواند با افراد ناشناس صحبت کند یا پیام دریافت کند؟
۴. خریدهای درونبازی را چک کنید.
بهخصوص اگر بازی روی موبایل یا تبلت نصب شده است.
۵. اگر هنوز مطمئن نیستید، بازی را ببینید.
چند دقیقه گیمپلی یا یک نقد معتبر میتواند اطلاعاتی بدهد که از روی اسم و عکس بازی مشخص نیست.
قرار نیست ردهبندی برای شما تصمیم بگیرد
ردهبندی سنی یک ابزار تصمیمگیری است، نه یک حکم قطعی درباره اینکه یک بازی «خوب» یا «بد» است.
بک پژوهش جهانی منتشر شده در سال ۲۰۲۶ نیز نشان میدهد که صرف وجود سیستمهای ردهبندی، به معنای رعایت خودکار آنها نیست و آگاهی و همراهی خانواده همچنان اهمیت دارد.
بنابراین دفعه بعد که فرزندتان بازی جدیدی خواست، فقط به اسم، گرافیک و محبوبیت آن نگاه نکنید. آن عدد کوچک روی قاب را پیدا کنید، دلیلش را بخوانید و بعد درباره مناسب بودن بازی برای فرزندتان تصمیم بگیرید.
چون سؤال اصلی این نیست که «این بازی برای چه سنی است؟»؛ سؤال مهمتر این است: «این بازی با این محتوا، برای کودک من مناسب است؟»