به گزارش ایرنا، در روستای جهانی سهیلی، آیین سنتی و محیطزیستی «چی چکا حرا سهیلی» با محوریت آموزش کودکان، مشارکت خانوادهها و گردشگران در احیای جنگلهای حرا و گرامیداشت یاد زندهیاد ماما حوا برگزار میشود؛ رویدادی که تلاش دارد بخشی از دانش بومی مرتبط با حرا را به نسل جدید منتقل کند و گردشگری را از یک فعالیت صرفاً بازدیدمحور به تجربهای مشارکتی نزدیک سازد.
در سوی دیگر جزیره، روستای سلخ نیز میزبان آیین «نوروز صیاد» یا «نوروز دریا» است؛ جشنی که در فرهنگ ساحلنشینان قشم ریشه دارد و با تقویم سنتی صیادان و آغاز چرخهای تازه در زندگی دریایی آنان پیوند خورده است. این آیین، در کنار جنبههای شاد و اجتماعی، حامل مفاهیمی همچون احترام به دریا، پرهیز از صید و توجه به تداوم منابع دریایی است.
قرار گرفتن این ۲ رویداد در کنار یکدیگر، تصویری از بخشی از ظرفیت گردشگری فرهنگی و طبیعی قشم ارائه میدهد؛ ظرفیتی که در آن روایتهای بومی، مشارکت جامعه محلی، آموزش محیطزیستی و حفاظت از زیستبومهای جزیره میتوانند در کنار جذب گردشگر دنبال شوند.
سهیلی؛ جایی که قصه حرا به آموزش نسل تازه میرسد
روستای جهانی سهیلی روز چهارشنبه یازدهم شهریور ۱۴۰۵ میزبان آیین «چی چکا حرا سهیلی» خواهد بود؛ برنامهای که به یاد زندهیاد ماما حوا، از دوستداران کودکان و طبیعت این روستا، طراحی شده و هدف اصلی آن پیوند دادن آموزش، فرهنگ بومی و حفاظت از جنگلهای حرا عنوان شده است.
عبدالمجید صلغی، عضو شورای اسلامی روستای جهانی سهیلی، درباره این برنامه گفت: آیین چی چکا حرا در ادامه مسیری برگزار میشود که نسلهای گذشته برای ارتباط کودکان و خانوادههای روستا با طبیعت و جنگلهای حرا دنبال کردهاند و یاد زندهیاد ماما حوا نیز در شکلگیری این رویکرد جایگاه ویژهای دارد.
وی افزود: ماما حوا بخش مهمی از زندگی خود را به ارتباط کودکان و خانوادههای سهیلی با طبیعت و جنگلهای حرا اختصاص داده بود و این برنامه تلاش میکند آن نگاه و تجربه را در قالبی متناسب با شرایط امروز به نسل جدید منتقل کند.
صلغی زمان برگزاری این آیین را ساعت ۱۵:۳۰ روز چهارشنبه یازدهم شهریور اعلام کرد و گفت: اسکله گردشگری سهیلی و محدوده مجاور ساختمان تماشاگه حرا ژئوپارک جهانی قشم برای میزبانی این رویداد در نظر گرفته شده است و خانوادهها و گردشگران میتوانند در آن حضور داشته باشند.
به گفته وی، بخش قابل توجهی از برنامه به کودکان اختصاص دارد و قصهگویی، آموزش عملی کاشت بذر حرا و بازیهای محیطزیستی از جمله برنامههایی است که برای شرکتکنندگان پیشبینی شده است.
«چی چکا»؛ روایت یک دانش بومی برای حفاظت از حرا
صلغی درباره مفهوم نام این آیین توضیح داد: «چی چکا» در گویش محلی به معنای قصه است و بذر درخت حرا نیز در فرهنگ محلی «کنگ» نامیده میشود؛ بنابراین «چی چکا حرا» روایتی از فرآیند گردآوری بذرهای حرا، نگهداری آنها و سپس پرورش و کاشت نهال در مناطق مستعد تالابی است.
وی افزود: در این شیوه، کودکان با همراهی خانوادهها در فرآیند جمعآوری بذرهای حرا مشارکت میکنند، بذرها را در خانه نگهداری و برای کاشت آماده میکنند و در ادامه نهالهای حاصل در زیستگاههای مناسب حرا کاشته میشوند.
عضو شورای اسلامی روستای جهانی سهیلی ادامه داد: این آیین از دانش بومی و تجربه زیست ساحلنشینان در ارتباط با تالاب و جنگلهای حرا سرچشمه گرفته و در شکل امروزی خود به عنوان برنامهای مشارکتی برای پاسداشت این زیستبوم دنبال میشود.
صلغی با اشاره به رویکرد گردشگری احیاگر در سهیلی گفت: در این الگو، گردشگر تنها برای تماشای یک جاذبه طبیعی یا فرهنگی وارد روستا نمیشود، بلکه بخشی از تجربه سفر خود را در فعالیتی مرتبط با حفاظت و احیای محیط زیست سپری میکند.
وی افزود: در آیین چی چکا حرا، گردشگران در کنار کودکان و جامعه محلی در فرآیند جمعآوری و کاشت کنگ حرا مشارکت میکنند و به این ترتیب حضور گردشگر میتواند با یک فعالیت ملموس و آموزشی در ارتباط با زیستبوم تالاب همراه شود.
به گفته صلغی، روستای سهیلی به عنوان یکی از روستاهای جهانی گردشگری، الگوی گردشگری تالابی و احیاگر را بر چهار محور احیای پوشش گیاهی حرا، آموزش محیطزیستی کودکان، مشارکت اقتصادی جامعه محلی و صیانت از هویت فرهنگی روستا دنبال میکند.
وی ادامه داد: آیین چی چکا حرا سهیلی در همین چارچوب تعریف شده و قرار است ظرفیتهای فرهنگی و محیطزیستی روستا را در قالب یک رویداد مشارکتی در اختیار خانوادهها و گردشگران قرار دهد.
نوروز دریا؛ وقتی صیادان یک روز به دریا فرصت نفس کشیدن میدهند
در کنار آیین سهیلی، روستای سلخ در جنوب جزیره قشم نیز پنجشنبه دوازدهم شهریورماه میزبان برنامهای با عنوان جشن نوروز صیاد یا نوروز دریا خواهد بود. محل برگزاری این برنامه، کمپ پارک ساحلی روستای سلخ اعلام شده است.
نوروز صیاد یکی از آیینهای شناختهشده دریایی قشم است که در تقویم سنتی صیادان منطقه جایگاه ویژهای دارد. صیادان سلخ آخرین روز تیرماه را نوروز صیاد مینامند و این روز در فرهنگ محلی با پایان یک چرخه صیادی و آغاز فصل تازهای در زندگی دریایی آنان ارتباط دارد. ژئوپارک جهانی قشم نیز در معرفی این آیین، از آن به عنوان بخشی از تقویم و دانش بومی صیادان منطقه یاد کرده است.
یکی از مهمترین ویژگیهای نوروز صیاد، توقف فعالیت صید در این روز است. بر اساس سنت دیرینه، صیادان در این روز ماهی و دیگر آبزیان را صید نمیکنند و از مصرف غذاهای دریایی نیز پرهیز میشود؛ رسمی که در باور جامعه محلی، فرصتی برای در امان ماندن آبزیان و تداوم زادآوری آنها فراهم میکند.
این توقف یکروزه صید، نوروز صیاد را از یک جشن صرفاً آیینی فراتر میبرد و آن را به بخشی از رابطه تاریخی جامعه صیادی قشم با دریا تبدیل میکند؛ رابطهای که در آن دریا تنها محل کسب روزی نیست، بلکه عنصری بنیادین در فرهنگ، معیشت و هویت ساحلنشینان به شمار میرود.
از آیین صیادان تا جشن عمومی فرهنگ قشم
نوروز صیاد در شکل سنتی خود با مجموعهای از آیینهای اجتماعی و فرهنگی همراه بوده است. شنا و آبتنی مردم در دریا، رزیفخوانی، اجرای موسیقی و نمایشهای آیینی و برگزاری بازیهای بومی از جمله جلوههایی است که در دورههای مختلف در این مراسم دیده شده است.
در سالهای گذشته، برنامههای فرهنگی و ورزشی متنوعی نیز در حاشیه این آیین برگزار شده است؛ از مسابقات شنا، طنابکشی و فعالیتهای ساحلی گرفته تا قایقرانی و اجرای موسیقیهای بومی. این برنامهها به تدریج نوروز صیاد را به فرصتی برای معرفی فرهنگ، هنر و شیوه زندگی جامعه ساحلنشین قشم به گردشگران تبدیل کرده است.
از منظر فرهنگی، اهمیت نوروز صیاد در این است که بسیاری از عناصر آن از تجربه مستقیم مردم با دریا، صیادی و زندگی ساحلی شکل گرفته است. استمرار این آیین میتواند زمینهای برای انتقال بخشی از این دانش و خاطرات جمعی به نسلهای جدید باشد؛ موضوعی که در برنامههای فرهنگی مرتبط با نوروز صیاد نیز مورد توجه قرار گرفته است.
از سوی دیگر، پیوند این آیین با مفهوم احترام به دریا و پرهیز موقت از برداشت منابع دریایی، یکی از وجوه محیطزیستی آن محسوب میشود؛ رویکردی که در روایتهای رسمی مرتبط با جشن نیز بر آن تأکید شده است.
گردشگری قشم؛ از تماشا تا مشارکت
آنچه در ۲ رویداد سهیلی و سلخ برجسته میشود، نقش پررنگ جامعه محلی در شکلدهی به تجربه گردشگری است. در چی چکا حرا، کودک، خانواده، گردشگر و فعال محلی در یک فعالیت محیطزیستی کنار یکدیگر قرار میگیرند و در نوروز صیاد نیز گردشگر با آیینی مواجه میشود که از متن زندگی ساحلنشینان برخاسته است.
در روستای سهیلی، تأکید بر گردشگری احیاگر به این معناست که حضور گردشگر با حفاظت از منابع طبیعی و آموزش محیطزیستی پیوند بخورد. در این چارچوب، جنگل حرا تنها یک جاذبه دیداری نیست، بلکه بخشی از سرمایه طبیعی روستا و موضوعی برای مشارکت و آموزش به شمار میرود.
در سلخ نیز نوروز دریا، بخشی از هویت تاریخی جامعه صیادی را به فضای گردشگری وارد میکند. توقف صید، آیینهای بومی، موسیقی، بازیهای محلی و حضور خانوادهها مجموعهای را شکل میدهد که در آن گردشگر میتواند با بخشی از سبک زندگی و جهانبینی مردم ساحلنشین قشم آشنا شود.
میراثی که با مشارکت زنده میماند
وجه مشترک این ۲ رویداد، اتکا به ظرفیت جامعه محلی و انتقال تجربه از نسلی به نسل دیگر است. در سهیلی، کودکان محور اصلی آموزش درباره حرا هستند و در سلخ، آیین نوروز صیاد بستری برای بازنمایی سنتهایی است که طی نسلهای متوالی در میان صیادان منطقه استمرار یافته است.
برگزاری این برنامهها همچنین نشان میدهد که میراث فرهنگی و طبیعی قشم صرفاً در بناها، مناظر و جاذبههای شناختهشده خلاصه نمیشود و بخشی از مهمترین ظرفیتهای هویتی جزیره در آیینها، گویش محلی، دانش بومی، شیوههای معیشت و رابطه مردم با دریا و طبیعت نهفته است.
در نهایت، چی چکا حرا سهیلی و نوروز دریا در سلخ، ۲ روایت متفاوت از یک مفهوم مشترک را پیش روی مخاطب قرار میدهند؛ در یکی، کودکان و گردشگران برای حفظ و احیای جنگل حرا مشارکت میکنند و در دیگری، جامعه صیادی با توقف صید و برگزاری آیینهای سنتی، پیوند تاریخی خود با دریا را بازگو میکند.
تداوم چنین برنامههایی در صورت حفظ اصالت آیینها و نقشآفرینی واقعی جامعه محلی، میتواند به معرفی ظرفیتهای کمتر دیدهشده قشم در حوزه گردشگری فرهنگی و طبیعی کمک کند؛ ظرفیتی که از یک سو به حفظ هویت روستاها و انتقال دانش بومی وابسته است و از سوی دیگر، با آموزش و حفاظت از محیط زیست پیوند دارد.
قشم با برخورداری از جنگلهای حرا، زیستبومهای ساحلی و دریایی و مجموعهای از آیینهای بومی، امکان ارائه الگویی از گردشگری را دارد که در آن سفر و تفریح با شناخت فرهنگ محلی، احترام به طبیعت و مشارکت جامعه میزبان همراه میشود؛ رویکردی که رویدادهای سهیلی و سلخ، هر یک از زاویهای متفاوت، آن را به نمایش میگذارند.